Category: Kiwon Lafiya

Mun samar da wannan ɓangaren ne domin koyar da ilimin yadda ake kula da lafiya a cikin harshen Hausa a sauƙaƙe. Za ku iya kai wa gare su ta hanyar amfani da kwamfutoci ko wayoyin hanu.

wikiHausa ta kowa ce. Kowa zai iya taimakawa da ilimi ko gyara. Bugu da ƙari, kowa na iya amfani da wannan kafa domin koya ko koyarwa.

  • Jinkirin Warkewar Nankarwa (Delayed Healing Of Strech Marks)

    Jinkirin Warkewar Nankarwa (Delayed Healing Of Strech Marks)

    Nankarwa (stretch marks) takan zamo mai tsananin ƙaiƙayi ko zafi ne, sa’annan kuma mai wahalar warkewar saboda haɗakar abubuwa guda biyu: 

    (a) Bubbuɗewa da kumburin fatar wurin da take 

    (b) Ƙoƙarin warkewar da fatar wurin take yi.

    Yadda abin yake faruwa shi ne:

    Nankarwa ta fi fitowa mace a jikinta, musamman a  damtsen hannuwa, ko jikin nonuwa, ko cinyoyi, ko duwawu, ko, kwuiɓi, ko ciki, ko baya, ko sha-raɓa, da sauransu. Babban abinda yake kawo ta shi ne yin ƙiba, ko juna biyu, ko ramewa. Ma’ana, idan mace ta yi ƙiba, sa’annan ta rame daga baya, to, akwai yiwuwar nankarwa ta fito mata.

    Haka nan, idan nonuwan mace suka yi girma sakamakon shayarwa, sa’annan, suka rage girma bayan ta daina shayarwa, to, akwai yiwuwar nankarwa ta fito mata. Haka nan yin ƙiba da yin rama a sauran sassan jiki.

    Nankarwa ta fi fitowa mace a jikinta, musamman a damtsen hannuwa, ko jikin nonuwa, ko cinyoyi, ko duwawu, ko, kwuiɓi, ko ciki, ko baya, ko sha-raɓa, da sauransu. Babban abinda yake kawo ta shi ne yin ƙiba, ko juna biyu, ko ramewa. Ma’ana, idan mace ta yi ƙiba, sa’annan ta rame daga baya, to, akwai yiwuwar nankarwa ta fito mata.

    Bubbuɗewar za ta haddasa yagewar zaren da yake haɗe tsakanin sassan fatar jiki (collagen) da kuma zaren da yake sanya fatar ta iya tattalewa (elasting). Daga nan sai waɗannan tabbai na nankarwa su fito ruɗu-ruɗu a jikin fata. Kuma tasirantuwar da fatar take yi (skin response) ne ga waɗannan abubuwan, yake haddasa kumburin da ƙaiƙayin ko jin zafi.

    Warkewa (healing process) daga yagewar fata wacce nankarwa ta haifar, shi ma yana sanya jin ƙaiƙayi da kuma wahalar magancewa, musamman idan mace tana yawan sosawa. A nan, jijiyoyin jini za su riƙa bubbuɗewa (dilation) suka aikawa ƙwaƙwalwa sakon cewa zaren collagen da elastin na wurin sun yage, kuma akwai buƙatar su warke. To, a lokacin da ƙwaƙwalwa ta bayar da umurnin warkewar wurin, kuma sababbiin  ƙwayoyin halittar cells (new skin cells) suke fitowa, wurin zai riƙa yin ƙaiƙayi.

    Bushewar fatar nankarwa (dryness of stretch marks skin), sakamakon rashin shafa mayukan samar da damshi (moisturizers) a wurin, shi ma yana haifar da jin ƙaiƙayi sosai. Sa’annan yana sanya nankarwa ta yi ruɗu-ruɗu sosai, ta yi wahalar warkewa.

    Rashin kaurin fatar nankarwa (thinning skin structure of the stretch marks) shi ma yana haddasa jin ƙaiƙayi da wahalar warkewa. Ma’ana, idan nankarwa ta fito, to, fatar wurin za ta zamo ba ta da kauri kamar yadda sauran fatar sassan jiki take, kuma hakan zai sanya jin ƙaiƙayi a wurin.

    Bayan haka, rashin kaurin fatar zai sanya ta daɗe ba ta warke ba, musamman idan mace tana sosawa, ko kuma tana sanya matsattun tufafi suna yawan gugar wurin. Nau’in kumburin da nankarwa ta haddasa (nature of the stretch marks inflammation) shi ma yana haifar da jinkirin warkewa ko kuma ƙaiƙayin. Ma’ana, wata nankarwa tana fin wata yin ruɗu-ruɗu a jiki.

    Don haka, gawargwadon tsananinta, gawargwadon yanayin ƙaiƙayinta da wahalar warkewar ta. Magungunan da ake yin amfani da su wajen magance nankarwa yawanci mayuka da sabulai ne masu samar da damshi a jikin fata. Sai kuma magungunan hana kumburi da ƙaiƙayin fata. Sa’annan yawanci magungunan suna rage tsananinta ne kawai, amma ba su gusar da ita gaba-ɗaya.

    Don karanta yadda za a kula da fata danna nan

    Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu

  • Dalilan Da Ke Sa Kaurin Bangon Mahaifa Da Hanyoyin Magance Su

    Dalilan Da Ke Sa Kaurin Bangon Mahaifa Da Hanyoyin Magance Su

    Endometrial hyperplasia yanayi ne wanda yake faruwa ga mace ta hanyar sanya bangon mahaifarta (endometrium) ya yi kauri fiye da kima. Abinda yake haddasa shi shi ne yawan hayayyafar ƙwayoyin halittar bangon mahaifa (overgrowth of endometrial lining cells). Endometrial hyperplasia ba cutar cancer ba ne. Amma wani lokacin idan ya yi tsanani, kuma ba a ɗauki matakin magance shi ba, zai iya rikiɗewa ya zamo cancer.

    Babban abinda yake haddasa endometrial hyperplasia shi ne rashin daidaiton zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikin mace (estrogen and progesterone imbalance). Waɗannan sinadaran su ne suke sarrafa yanayin zubar jinin al’ada da kuma girma ko kaurin bangon mahaifa. Ma’ana, abubuwan da suke haddasa endometrial hyperplasia su ne:

    1. Rashin daidaito tsakanin sinadaran estrogen da progesterone (imbalance of estrogen and progesterone): idan sinadarin estrogen ya fi sinadarin progesterone yawa a jikin mace, to, hakan zai sanya cells ɗin bangon mahaifarta su yi ta hayayyafa fiye da kima. Daga nan sai bangon mahaifar ya yi kauri sosai, kuma a sami matsalar endometrial hyperplasia. Abubuwan da suke sanya rashin daidaiton zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone ɗin su ne ƙibar jiki (obesity), kamuwa da cutar polycystic ovarian syndrome – PCOS, ko kuma ɗora mace akan magunguna masu haɓaka zubar ruwan sinadarai a cikin jikinta domin wata matsalar rashin lafiya da ta yi fama da ita.
    2. Gabatowar ɗaukewar al’ada (menopause): macen da ɗaukewar al’adarta ya gabato, za ta iya samun sauye-sauyen zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikinta. Hakan zai iya haifar da zubar sinadarin estrogen fiye da progesterone.
    3. Matsalar rashin saka ƙwan haihuwa na lokaci mai tsawo (chronic anovulation): idan wani dalili ya sanya mace ba ta saka ƙwan haihuwa kuma ta daɗe a cikin wannan yanayin, to, za ta samu ƙarancin sinadarin progesterone a jikinta. Ma’ana ba ta da progesterone amma tana da estrogen. Hakan zai sanya cells ɗin bangon mahaifarta su yi ta hayayyafa fiye da kima kuma su sanya bangon mahaifar ya yi kauri.
    4. Teɓa ko ƙiba (obesity): kamar yadda na faɗa a sama, ƙibar jiki ga mace tana da alaƙa da hauhawar sinadarin estrogen, wanda shi kuma zai iya haifar da endometrial hyperplasia. Da wannan ne muke ganin beken matan da suke haukacewa wajen ganin cewa sun yi ƙibar karfi-da-yaji ta hanyar shaye-shayen magunguna.

    Idan mace ta sami matsalar endometrial hyperplasia, to, matakan da za a iya ɗauka domin magance shi sun danganta ne da tsananinsa (severity) da kuma wanzuwar cancer cells a cikinsa (atypical cells). Saboda haka, za a iya magance endometrial hyperplasia ta hanyoyi kamar haka:

    1. Ɗora mace akan magungunan haɓaka zubar ruwan sinadarin progesterone a jikinta (progesterone therapy): tunda bayanan da suka gabata sun tabbatar da cewa samuwar sinadarin estrogen fiye da progesterone ne yake haddasa endometrial hyperplasia, to, za a iya ɗora mace akan maganin progestin mai haɓaka progesterone. An fi yin amfani da magungunan progestin ne idan endometrial hyperplasia ɗin ba a ga cancer cells a cikinsa ba (non-atypical hyperplasia).
    1. Yin tiyatar yayyanke tsiron bangon mahaifar (dilation and curettage – D&C procedure): ita ma wannan hanyar ana yin amfani da ita idan ba a ga cancer cells a cikinsa ba.
    1. Cire mahaifa gaba-ɗaya (hysterectomy): wannan hanyar ana yin amfani da ita ne ga macen da ta wuce shekarun haihuwa, sa’annan kuma aka ga akwai cancer cells a cikin endometrial hyperplasia ɗin. Likita yana bayar da shawarar yin wannan tiyatar ne domin mace ta kauce ma hatsarin kamuwa da cutar cancer ta mahaifa (uterine cancer).
    1. Canza tsarin rayuwa (lifestyle changes): idan endometrial hyperplasia bai yi tsanani ba, to, mace za ta iya magance shi ta hanyar canza tsarin rayuwarta. Ma’ana ta ɗauki matakin rage ƙiba ta hanyar daina ci da shan duk abubuwan da suke haddasa ƙiba, tare da yin ayyukan motsa jiki (physical exercises).
    1. Zuwa asibiti akai-akai domin a duba lafiyarta (regular medical check ups): yin wannan zai taimaka ƙwarai wajen gane cewa endometrial hyperplasia ɗin zai zamo mai hatsari ga lafiyarta ko kuwa a a.

        Domin karanta bayani akan sankarar bakin mahaifa danna nan

    Edita: Rumasa’u Muhammad Kallamu

  • Lokacin Da Ya Dace Mace Ta Yi Amfani Da Dabarun Tazarar Haihuwa

    Lokacin Da Ya Dace Mace Ta Yi Amfani Da Dabarun Tazarar Haihuwa

    Mace zata iya fara yin amfani da magungunan tazarar haihuwa kafin ta fara yin al’adarta, ko lokacin da take yin al’adarta, ko bayan ta gama yin al’adarta. Tasirin magungunan wajen hanata daukar juna biyu, ya danganta ne da nau’in maganin. Amma magana ta gama-gari ita ce anfi bayarda shawarar fara yin amfani da magungunan a cikin kwanakin farkon fara yin al’adarta. Ga bayanin yadda rabe-raben yake:

    ƘWAYOYIN MAGANIN TAZARAR HAIHUWA MASU ƘUNSHE DA HAƊAKAR SINADARAN ESTROGEN DA PROGESTERONE (COMBINED ORAL CONTRACEPTIVE PILLS – COCs)

    Ƙwayoyin maganin tazarar haihuwa masu haɗuwar hormones kamar Microgynon, Yasmin, ko Nordette, suna daga cikin magungunan hana ɗaukar ciki waɗanda mata suka fi yin amfani da su. Waɗannan ƙwayoyin suna ɗauke da sinadaran estrogen da progestins. Idan mace ta fara shan waɗannan ƙwayoyi a cikin kwanaki biyar na farkon jinin al’adarta (rana ta ɗaya da fara jinin al’adarta), za ta sami kariya daga ɗaukar ciki nan-take.

    Wannan yana faruwa ne saboda sinadaran da suke cikin ƙwayoyin suna fara yin aiki nan-take wajen hana fitar ƙwan haihuwa (ovulation). Amma idan ta fara shan ƙwayoyin bayan kwanaki biyar da fara jinin al’adarta, to, riga-kafin ba zai yi aiki nan-take ba, kuma dole ne sai ta ƙara da yin amfani da wata hanyar kariya kamar kwaroron roba (condom) har tsawon kwanaki bakwai, domin ƙwayar maganin tana ɗaukar lokaci kafin ta fara aiki.

    ƘWAYOYIN MAGANIN TAZARAR HAIHUWA MASU ƘUNSHE DA SINADARIN PROGESTIN KAƊAI (MINI PILLS)

    Ƙwayoyin tazarar haihuwa masu progestin kaɗai, kamar Cerazette, Micronor, da Noriday, suna da bambancin fara yin aiki idan aka kwatanta su da ƙwayoyi masu haɗakar sinadaran estrogen da progestin, saboda progestin kawai suka ƙunsa. Idan mace ta fara shan waɗannan ƙwayoyi a ranar farko da ta fara jinin al’adarta, to, za ta sami kariya nan-take.

    Amma idan ta fara shan su bayan ‘yan kwanaki da fara al’adarta, to, dole ne ta yi amfani da ƙarin wata hanyar kariya idan za ta yi jima’i har sai bayan tsawon awoyi 48 (kwanaki biyu) don tabbatar da samun kariya daga ɗaukar juna biyu, saboda ƙwayoyin suna buƙatar lokaci kafin su fara yin tasirin hana mace samun juna biyu ta hanyar hana ta saka ƙwan haihuwa (ovulation) da kuma sanya kaurin bangon mahaifa.

    MAGUNGUNAN TAZARAR HAIHUWA NA NA’URA (HORMONAL INTRAUTERINE DEVICES – IUDs)

    IUDs waɗanda suke ƙunshe da sinadaran estrogen da progesterone, su ne kamar Mirena da Skyla. Wannan na’ura ce da ake sanyawa a cikin mahaifa don samar da kariya daga ɗaukar juna biyu na dogon lokaci, kamar shekaru uku zuwa biyar. Idan mace ta sanya IUD a lokacin da take yin jinin al’adarta, musamman a cikin kwanaki bakwai na farkon al’adar, za ta samu kariya daga ɗaukar ciki nan-take.

    Amma idan an sanya mata IUD a wani lokaci daban ba wannan ba, a zangon jinin al’adarta (menstrual cycle), dole ne sai ta yi amfani da wani ƙarin hanyar kariya kamar kwaroron riba (condom), har na tsawon kwanaki bakwai kafin na’urar ta fara aiki.

    ALLURAI NA TAZARAR HAIHUWA (CONTRACEPTIVE INJECTIONS)

    Allurai na tazarar haihuwa kamar Depo-Provera ko Sayana Press wasu hanyoyin tazarar haihuwa ne masu ƙunshe da sinadaran estrogen da progesterone da ake bayarwa ga mace a duk bayan watanni uku. Idan aka yi wa mace allurar a cikin kwanaki biyar na farkon zangon jinin al’adarta (menstrual cycle), to, za ta sami kariya daga ɗaukar juna biyu nan-take. Amma idan aka yi mata allurar a wani lokaci na daban, to, dole ne sai ta yi amfani da wata hanyar samun kariya, kamar condom, na tsawon kwanaki bakwai domin allurar ta fara aiki.

    DAN-MAƘALE NA TAZARAR HAIHUWA (CONTRACEPTIVE PATCH)

    Ɗan-maƙale, wato faski, na hana ɗaukar ciki, kamar Ortho Evra ko Xulane, wani ƙaramin abu ne da ake manna shi a fatar jiki wanda yake sakin sinadaran estrogen da progesterone zuwa cikin jiki. Idan mace ta manna wannan faski, a rana ta farko na jinin al’adarta, za ta sami kariya nan-take. Amma idan ta manna faski bayan jinin al’adarta ya yi kwanaki da farawa, to, dole ne sai ta yi amfani da wata hanyar kariya, kamar condom, na tsawon kwanaki bakwai kafin faski ɗin ya fara aiki da kyau.

    Don karanta dalilan da ke kawo rashin haihuwa danna nan

    ZOBEN FARJI (VAGINAL RING)

    NuvaRing wani sassauƙan zobe ne da ake sakawa  mace a cikin farjinta don sakin sinadaran estrogen da progesterone a cikinsa. Idan mace ta saka zoben nan a rana ta farko na jinin al’adarta, to, za ta sami kariya nan-take daga ɗaukar ciki. Amma idan ta saka shi a wani lokaci daban a cikin zangon jinin al’adarta, to, dole ne sai ta yi amfani da wata hanyar kariya, kamar condom, na tsawon kwanaki bakwai kafin zoben ya fara aiki da kyau.

    ASHANAR HANNU (CONTRACEPTIVE IMPLANT)

    Ashanar hannu, kamar Nexplanon, dabarar tazarar haihuwa ce, mai kama da ƙaramar sanda wacce ake saka ta a ƙarƙashin fatar hannun mace ta sama. Tana sakin sinadarin progestin ne domin hana ɗaukar ciki na tsawon shekaru 3 ko fiye. Tana hana saka ƙwan haihuwa, kaurara majinar bakin  mahaifa don hana ‘ya’yan maniyyi shiga, sa’annan tana ƙara kaurin bangon mahaifa don hana ƙyanƙyasasshen ƙwan haihuwa maƙalewa a jikin bangon mahaifa.

    Idan aka saka ashanar hannu a cikin kwanaki biyar na farkon jinin al’ada (Rana ta 1 ita ce ranar da jinin al’ada ya fara), tana bada kariya nan-take daga ɗaukar ciki. Idan kuwa aka saka ta bayan kwanaki biyar da fara al’adar, to, dole ne sai mace ta yi amfani da wata hanyar kariya, kamar kwaroron roba, na tsawon kwanaki bakwai, har sai allurar ta fara aiki sosai.

    ME YA SA LOKACIN FARA AMFANI DA MAGUNGUNAN YAKE DA MUHIMMANCI?

    Lokacin da ake fara amfani da magungunan tazarar haihuwa yana da matuƙar muhimmanci don samun cikakkiyar kariya nan-take daga ɗaukar ciki. Fara amfani da su a lokacin ko bayan mace ta fara yin jinin al’adarta yana taimakawa wajen daidaita tsarin jikin mace na halitta, yana rage haɗarin fara amfani da su yayin da ba a san tana ɗauke da ciki ba, kuma yana bayar da kariya da wuri. Idan an fara amfani da su bayan jinin al’adarta, yawanci za a buƙaci yin amfani da wata kariya (na kwanaki bakwai) don jikinta ya daidaita da hormones.

    Domin karanta bayani akan ciwon ciki da mara lokacin al’ada danna nan

     Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu   

  • Jerin Abinci Da Suke Ƙarawa Mata Masu Shayarwa Ruwan Nono

    Jerin Abinci Da Suke Ƙarawa Mata Masu Shayarwa Ruwan Nono

    Abinda ya fi muhimmanci wajen samar da nono mai yawa da inganci ga mace mai shayarwa shi ne irin abincin da macen ke ci. Yana da muhimmanci mace mai shayarwa ta riƙa shan ruwa mai tsafta da abinci mai ruwa-ruwa kamar shayi da madara, kunu da sauransu. Ga  jerin abincin kamar haka: 

    1- Hatsi; Hatsi yana samar da ruwan nono ga mace mai shayarwa saboda tana samarwa mata sinadaran bitamin E, B6 da B5 manganese, selenium da sauran su. Baya ga haɓaka samar da ruwan nono, yana inganta lafiyar garkuwar jikin yaro.

    2- Alkama; Alkama wadda a turance ake kira Oatmeal tana da sinadarai masu gina jiki kuma ga sauƙin sarrafawa. Mai jego tana iya sarrafa alkama da madara ko da gyaɗa domin ƙara ɗanɗano. Yana samar da ruwan nono sosai.

    3- Alayyahu; Alayyahu yana daga cikin manyan manyan abinci da ke ƙarawa uwa ruwan nono. Haka nan suna da wadata a cikin abubuwan antioxidant, wanda ke taimakawa tsawon lokacin shayarwa.

    4- Shinkafa ta gida; Yana da kyau mai jego ta dena amfani da shinkafar da aka sarrafa ta a ƙasashen waje wanda muka fi sani da shinkafar gwamnati ta koma amfani da tamu shinkafar ta gida saboda ita ke ɗauke da sinadaran da ke taimakawa wajen inganta ruwan nono.

    5- Karas; Idan mai jego na fama da ƙarancin ruwan nono sai ta dage wajen cin karas ko kuma saka shi cikin abinci ko miya. Karas na ɗauke da sinadarin vitaman A da wasu sinadaran da ke taimakawa wajen ƙara yawa da ingancin ruwan nono.

    6- Tafarnuwa; Baya ga tana ɗauke da sinadarai masu amfani da yawa. A gefe guda, yana ƙara samar da nono da ma yana kare jariri daga abin mamakin ciki. Mace za ta iya ci haka ko a niƙa ta a cikin abinci.

    7- Dankalin Hausa; Dankalin Hausa yana ɗauke da sinadarin potassium da kuma carbohydrate da ke matuƙar taimakawa wajen ƙara ingancin ruwan nono da kuma magance kasala. Ana iya dafa dankalin a ci da miya ko a sarrafa ta wata hanyar.

    8- Nonon Saniya; Madarar shanu da ɗaya daga cikin abincin da ke ƙara yawa da ingancin nono ga mai jego. Bayan nonon sauran ababen da ake fitarwa daga nonon kamar kindirmo da man shanu ko yoghurt duk suna taimakawa su ma.

    9- Kunu; Kunu yana ɗaya daga cikin abincin iyaye da kakanni kan ba wa mai jego ta sha da zarar ta fara shayar da jaririn da ta haifa musamman a ƙasar Hausa. Ana iya sarrafa shi da gero ko masara a ba wa mai shayarwa.

    Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu

      

     

     

  • Matakan Kariya Daga Ciwon Hanta

    Matakan Kariya Daga Ciwon Hanta

    Adadin mutane masu ɗauke da cutar hanta abin mamaki, ƙara yawaita yake duk kuwa da irin alluran riga-kafin da ake yi gami da wayarwa da mutane kai da muke yi a asibiti  da Social media.

    Haka zalika sai dai wasu ciwon nasu ba dalilin virus ba ne na hepatitis wanda ake riga-kafi, dalilin matsala ne ta fatty liver…. wato kitse ya sarƙe hantar har ba ta iya aikinta yanda ya kamata, wanda hakan ke sa ciwon suga fara farautar mutum.

    Kuma wannan matsalar ta fatty liver an fi samunta a mutane marasa jiki wato sirara dalilin raunin tunaninsu na cewa ai mu ko me muka ci ba ma ƙiba, wanda hakan ke sa su ciye-ciye iri-iri ba tare da suna sauraren jikinsu ba.

    Shi yasa a ko yaushe ina faɗin kada ku ruɗu da siffar jikinku a waje, kar ku ruɗu da yadda kuke jin jikinku… Ta can ciki nan ne abin tunani. Shi yasa hatta hawan jini matasa na nan birjik da shi ba su san suna da shi ba domin ba ya sa wasu alamu, shi yasa ake ce masa SILENT KILLER.

    Wasu kuma sun sani suna da hawan jini amma sun yi watsi da shi ko kuwa sun biye zantukan wasu can cewa ai suna da ƙananun shekaru ba sai sun sha magani ba, alhalin abunda ya kamata a yi ba a yi ba. To ai shi kenan in ya gama lalata muku jijiyoyin jini, ya haddasa muku ciwon ƙoda lokacin mutum ya farka sanda ya riga ya makaro.

    Eh a bayanai na game da hanta! Na sha faɗa akwai healthy carrier da wasu kan ƙare rayuwarsu ba tare da ya rikiɗa ba, in me alaƙa da virus ce kenan kamar “Hepatitis B” ba tare da virus ɗin ya fara hayayyafa ba. Amma hakan bai nuna ba za ka iya yaɗata ba.

    Idan ka je aka gwada ka ya nuna REACTIVE Ko POSITIVE ta tabbata akwai shi. Reactive duk yare ne daidai yake da Positive. Kamar yadda Non-Reactive ke nufin Negative wato babu abun.

    To bayan test ya nuna Reactive kan hepatitis ba fa za a dogara da cewa ba ka da alamun ciwon ba ne kurum shi kenan ta wuce. A a akwai sauran aiki. Duk da sau tari na fi ganin laifin ƙananun ma’aikatan kula da lafiya a matakin farko (PHC) domin sun fi kusa da al’umma suke sakaci.

    Kun fi kowa kusa da jama’a dole ku ke faɗa musu gaskiya ko da ‘yan uwanku ne a kan abin da ya dace su yi babu wani abu, sai dai in ba ka san me ya dace ka yi ba in ka samu case ɗin to ga shi zan sanar maka.

    Gano ƙwayar hanta na da muhimmanci, ba kurum an yi ya nuna positive ba shi kenan ai babu alamu je ka cigaba da harkokinka. Me yasa ake gwajin ciwon hantar hatta a masu juna biyu?

    Saboda idan an tabbatar a san yadda za a yi a kiyaye jaririn kada ya kamu wajen haihuwa da kuma bayan haihuwar. Haka nan wani ciwon hantar AUTO IMMUNE ne, wato garkuwar jikinki ce karan kanta ke lalata maka hanta a zaton ƙwayoyin cuta ne don haka faɗaɗa bincike nan ma wajibi ne.

    Don haka abinda ya kamata a ce ku ‘yan uwan ma’aikatan lafiya shi ne: Bayan an yi ya nuna POSITIVE sai ku ce masa wane gwajinka na hanta ya nuna kana ɗauke da ƙwayoyin cutar don haka yanzu dole akwai buƙatar ƙarin gwaje-gwaje guda 2 biyu: (Profile Test na kalar hepatitis ɗin walau B ko C) wanda shi zai nuna cewa; Shin kana da garkuwar ciwon ma a jika kuwa? Shin ciwon ya fara hayayyafa? Shin za ka iya yaɗa ta ga wani? Ka daɗe da kamuwa ko kuwa ba ka daɗe ba? 

    Daga nan idan mun ga bai fara hayayyafa ba kuma ba za ka iya yaɗawa ba, to za a yi gwajin aikin hantar (liver enzymes) inda daga nan ne za mu tabbatar Eh da gaske ba ka buƙatar a ɗora ka akan magani sai dai a ba ka shawara ka kawo mai ɗakinka in kana da aure ita ma a duba ta ko kuwa.

    Idan kuwa gwajin ya nuna lallai cutar ta fara hayayyafa, ba ka da garkuwa kuma ta jima a jika, sannan gwajin sinadaran hantarka duk ya nuna sun hauhawa. To a nan za mu tura ka ka ƙara yo gwaji na uku wato na ƙarshe da zai nuna adadin lodin da virus ɗin ya yi cikin jininka (HBV DNA) inda kai tsaye za a ɗora ka akan magani ko mu tura ka asibitin da za ka je ka ga babban likita a ɗora ka kan magani a shawo kan matsalar tun kafin ta kwantar da kai ko ta yi maka illa.

    ‘Yan uwa ma’aikatan lafiya in kuka yi haka kun yi aikinku, in mutum ya ga ba zai je ba shi kenan ku dai kun yi naku ya rage nasa. Babu wanda ya cancanci ya mutu dalilin ciwon hanta sai dai in an makaro ba a gano da wuri ba.

    Ko kuwa mutum ya zamto mai kunnen ƙashi ba ya ɗaukar shawara, domin ana magance shi muddin aka gano shi da wuri, kuma ka kiyaye ƙa’idojin magani kuma ka kiyaye dokokin abubuwa da likita yace ka ci da wanda yace kar ka ci, domin ita da kanta hantar za ta taimaka maka wajen gyara kanta da kanta. 

    Sai dai in ciwon hantar auto immune ne wannan ya fi hatsari bai fiye jin magani ba har sai ta kai ga an yi wa mutum dashen wata hantar, wanda ke nuna ɗorewar rayuwarka sai wani ya mutu. Ko ko idan ki ka yi watsi da umarnin kowa kamar yadda nace, to tabbas za ki wayi gari wataran cikinki a kumbure, kafin kai wasa zance ya ɓaci lokaci guda kina iya mutuwa domin gubar da jikinki zai dinga saki ta ammonia ba za ki iya mata ba, sai ta fara lalata miki ƙwaƙwalwa ki hargitsa ta sannan ki mutu.

    Ko hantar ta kumbura ki fama da jinya, an kashe kuɗaɗe, in ma ba ai muwafaƙa ba ki haɗu da cancer hanta musamman a masu hepatitis C ko kuma hantar ta lalace ta ru6e (cirrhodsis) yanda in ba dashe aka yi ba kowa ma ya san lokaci kurum kike jira.

    Don haka lallai duk wanda ya san an taɓa gwada shi an same shi Positive/Reactive da hepatitis ya kamata ya miƙe tsaye ya je yai ƙarin gwaje-gwajen Hepatitis Profile testing ko da kuwa an shekara 10 da gwadakan domin hankali ya fi kwanciya da kyau. 

    Wanda kuma bai san ma matsayinsa ba lallai ya dace ya je yai gwajin kamar yadda nakan ba da shawara a haɗa har da na sugar da Blood pressure duk a yi.

    Domin karanta bayani akan ciwon kai na gado danna nan    

    Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu  

  • Abubuwan Da Ya Kamata A Lura Da Su Kafin A Ɗora Mace Akan Magungunan Tazarar Haihuwa

    Abubuwan Da Ya Kamata A Lura Da Su Kafin A Ɗora Mace Akan Magungunan Tazarar Haihuwa

    Ya kamata ma’aikatan lafiya su yi la’akari da waɗannan abubuwan domin samun sauƙin laulayin da magungunan tazarar haihuwa suke haddasawa:

    1. Shekarun haihuwa (age)
    1. Nauyin jiki/ƙiba (body weight)
    1. Hawan jini (hypertension)
    1. Cututtukan nono, zuciya, ƙoda, hanta, da sauransu (cronic illnesses)
    1. Cututtukan mahaifa, kamar cututtukan sanyi (uterine diseases)
    1. Shayarwa (breast feeding)
    1. Bijirewar jiki ga magunguna (allergy). 

    Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu

  • Cizo Nawa Sauro Take A Kamu Da Malaria?

    Cizo Nawa Sauro Take A Kamu Da Malaria?

    Cizo ɗaya tak yakan iya saka Malaria, macen sauro da ake kira da Anopheles mosquito ce take wannan ta’asar. Tana ɗiban jinin mutum ne wanda yake ɗauke da microscopic malaria parasite.

    Alamomin malaria suna bayyana ne daga kwana na farko zuwa kwana 30 bayan mutum ya kamu da cutar duk da cewar ya danganta da yanayin kalar parasite ɗin, yayin da wasu ma ba sa rashin lafiyar har tsawon shekara guda, duk da cizon na sauron haka kuma cutar parasite ɗin ka iya zama shekara da shekaru ba tare da alamomi sun bayyana ga wanda sauron ya ciza ba.

    Komai yana da amfani da kuma rashin amfani

    Sauro yana da amfani ga al’umma domin kuwa idan har ka yi haƙuri da cizon sa to zai zama silar kankare maka zunubi da kuma samun lada.

    Kuma kamar “ƙudan zuma” da kuma “malam buɗa mana littafi” haka sauro yake saka pollen daga flower zuwa wata flower ɗin sakamakon samun abincinsu a nectar wanda hakan yake sa tsirrai su haɓaka. Daɗin daɗawa: ba wai jini ne abincin macen sauro ba, pollen flower ita ce abincinta, jinin kawai ana sarrafa shi ne wajen ƙwayaye.

    Yaɗa cutar Malaria shi ne babban rashin amfaninsu sakamakon cutar Malaria ita ce ta fi kowacce cuta saurin kisa a cututtukan duniya baki ɗaya Kamar yanda masana bincike suka faɗa. Amman mu a matsayinmu na musulmai sai dai mu ce komai da Allah SWT ya yi akwai hikima a ciki ko mun gane ko ba mu gane ba, domin kuwa zazzaɓin Malaria ko kuma waninsa zai zamo silar kankarewar zunubban musulmi ne kamar dai yanda cizon cinnaka zai zamo silar kankarar zunubi (Cikakken bayanin zai zo a littafin da zan wallafa mai suna: AMFANIN CIZON CINNAKA)

    Wannan dalilin ne yasa ma’aiki (Sallallahu alaihi wasallam) ya koyar da mu adduar da za mu dinga faɗawa mara lafiya yayin dubiya: “Laba’atha ɗahuran insha Allah” ma’ana “Tsarkakewa ne (daga zunubbai) da yardar Allah”

    (Sahihul Bukhari)

    YANDA ZA MU MAGANCE CIZON SAURO 

    Mu yawaita Istighfari a dukkanin al’amuran mu domin kuwa idan Allah Azzawajallah ya ga dama sai ya halakar da kai da cizon macen sauro ɗaya tak sakamakon zunubban da kake aikatawa musamman na ɓoye. 

    Akwai magungunan sauro kala-kala musamman waɗanda suke da alaƙa da hayaƙi. Dalilin da ya sa sauro ba ya son hayaƙi shi ne: akwai cikakkiyar iska (oxygen) wadda take shiga ramukan (cavities) da ke jikin sauro (spiracles) waɗanda su ne kamar hancinsa da suke a doron jikinsa. Hayaƙi yana ɗauke da wasu particles da idan sauro ya shaka suke fasa hunhunsa, hayaƙin kan hana sauro shaƙar tsaftatacciyar iska, shi yasa ba ya buƙatar kusantar inda aka saka maganin sauro (mosquito coils).

    Akwai magungunan sauro na shafawa a jiki kamar irinsu “Gardia mosquito repellent cream” wanda gaba ɗaya sauro baya son shi saboda yana ɗauke da diethyltoluamide kaso 13% wanda yana da matuƙar haɗari ga rayuwar sauro shi yasa ba ya iya sauka fatar mutum yayin da ya shafa maganin.

    A ƙarshe ina son in ja hankalin mu da mu yawaita tsaftace muhallin mu domin kuwa Annabi (Sallallahu alaihi wasallam) yace: “Tsafta tana daga cikin cikin Imani” (Sahihul Bukhari)

    Danna nan don karanta cikakken littafin

    Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu

  • Shin Sauro Yana Yaɗa Cutar HIV/AIDS?

    Shin Sauro Yana Yaɗa Cutar HIV/AIDS?

    Mun san da cewar macen sauro tana da saliva wato miyau, sannan tana da allurai har guda 6 waɗanda da su take aikin zuƙar jinin mutum, guda 4 tana amfani da su ne wajen huda fatar mutum yayin da guda 2 ɗin kuma suke ɗauke da wani “pipe” da ake kira da “tube” wanda 1 magudanar miyau ne 1 kuma magudanar da jinin mutum yake bi ne yana komawa jikin sauron wannan ɗaya daga cikin dalilai ne da yasa ba sa iya yaɗa cutar HIV ko da sun ɗauko ta daga mai ƙanjamau ɗin, kamar yanda Professor Wayne Crans da ke jami’ar Rutgers ya sanar da manema labarai

    Dalili na 2 kuma shi ne: ƙwayar cutar HIV ba ta replicating ma’ana yaɗuwa a cikin hanjin sauro ko da ya yi ƙoƙarin yaɗa ta ga wanda ba shi da cutar, nan da nan Allah yake kiyaye bayinSa cutar take breaking down wato nan take take mutuwa. Ga mutane, cutar HIV tana nannaɗewa ne ga T-cells hakan yakan saka ta yaɗuwa amma a cikin sauro kuwa babu T-cells don haka cutar ba za ta iya tsallakawa zuwa miyau ɗin sauro ba.

    Wannan ikon Allah ne kam, domin kuwa ban manta da hadisin nan da ke cikin Sahihul Bukhari ba wanda Annabi (Sallallahu alaihi wasallam) yace “Idan alfasha ta yi yawa a ban ƙasa to sababbin cututtuka da ba ku san su ba za su yawaita”, a nan Allah cikin ikonSa ya kiyaye wasu mutanen daga kamuwa da cutar ƙanjamau ta hanyar cizon sauro wanda suke zuƙowa daga masu ƙanjamau cutar da aka fi samu silar alfasha duk da dai ana samu ta ɓangaren amfani  da reza ko kuma allurar da take ɗauke da jinin mai cutar, wannan duk tsantsar lissafi ne na Allah Azza wajallah wanda dama shi ne “AL-HASIBU” mai lissafa kuma Mai ƙididdige abu. Allahu Akbar !

    A likitance ma ko da a ce sauro zai yaɗa cutar HIV to sai an samu cizon sauraye sama da miliyan 10 kafin a samu guda 1 da zai iya saka cutar, a kintace, masu cutar HIV ba sa ɗauke da unit 10 na cutar. A haɗarance kuma, ko da zaka hadiye sauro ko kuma make shi da hannu hakan ba zai sa ka kamu da cutar HIV ɗin a jikin sauron ba, hakan na nufin sauro ba shi da isasshen jinin mai ƙanjamau da har mutane suke tunanin zai iya yaɗa shi ga mara ƙanjamau ba.

    Suna ƙyanƙyashi ‘ya’yansu ne ta hanyoyi 4

    Na farko haihuwar ƙwayayen (eggs) daga nan kuma cikin ikon Allah da hikimarSa sai ƙwan ya koma abinda ake kira da larva (za su yi kama da caterpillar ko kuma ɗan mitsisin kifi) daga nan kuma sai pupa (kamar tsutsa) sai kuma su zama adult, sai Allah Azza wajallah ya ba su ikon buɗe fika-fikansu sai su fara tashi su zama sauro.

    Namijin sauro yana kai kwanaki 10 kafin ya mutu amma macen takan share kwanaki 42 zuwa 56 kafin mutuwarta. Bambancin adadin kwanakinsu kuwa yana da alaƙa da ɗawainiyar da macen take na ɗaukar nauyin ƙyanƙyashe ƙwayayenta.

    Ko da jininka ko babu Allah Azza wajallah yana ba wa sauro tsawon a ƙalla rayuwar sati 2 zuwa 3, ba wai dole sai da jini suka ta’allaƙa su rayu ba kamar yanda wasu suke tunani ba.

    A kowanne kwana 3 macen sauro take zuba ƙwayayenta akan ruwa, musamman ma ruwan kwata, ba abin mamaki ba ne kenan idan ya zamana sauro ya yawaita a kwatocin unguwanni da mutane marasa tsafta.

    Don karanta littafin sauro halittar Allah mai ban al’ajabi danna nan

    Edita; Rumasa’u Muhammad Kallamu

  • Amfanin Ƙaho A Jikin Ɗan Adam

    Amfanin Ƙaho A Jikin Ɗan Adam

    Ƙaho, abu ne mai asali da tarihi a Musulunci, domin kuwa, tun kafin yin hijira daga Makka zuwa Madina da kamar shekara guda a lokacin da aka yi Isra’I da Mi’iraji da Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) Mala’iku masu yawa sun nusar da Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam)

    Da yin amfani da ƙaho da kuma ba shi muhimmancin gaske. Don haka, Manzo (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya yi ƙaho; kuma ya biya wanda ya yi masa ƙahon lada. 

    Matsayin Ƙaho:

    Ƙaho abu ne da yake da babban  matsayi da gagarumar falala, wanda har hakan ya sa Manzo (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce: “Ƙaho ne mafi alherin abin da mutane suke yin magani da shi”. 

    Domin karanta Falalar Tafiya Masallaci Danna nan

    Ranakun da Ake Yin Ƙaho a Cikin Wata: 

    Ga mai son ya ci cikakkiyar gajiyar yi ƙaho, to, ya yi shi a ranar sha bakwai (17) ko sha tara (19), ko kuma ranar ashirin da ɗaya (21) ga watan shekarar Hijira. Manzo (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce: “Wanda ya yi ƙaho a ɗaya daga cikin waɗannann ranakun; da izinin Allah ƙahon zai zama maganin duk wata cuta”. 

    Ranakun da Ake Yin Ƙaho Cikin Sati: 

    Ga mai son ya yi ƙaho a ranakun da suka dace daga cikin ranakun mako, to ya yi a ɗaya daga cikin waɗannan ranaku uku masu zuwa: Ranar Litinin da Talata ko kuna Alhamis.

    Ranakun da ba a Yin Ƙaho a Cikinsu a Sati: 

    An karɓo Hadisi daga Abdullahi ɗan Umar, Allah ya yarda da su, ya ce: “Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce: “Ku nisanci yin ƙaho a ranar Laraba, da Juma’a, da Asabar da kuma ranar Lahadi…”. 

    Fiyayyen Lokacin da Ake Yin Ƙaho a Cikinsa:

    Yin ƙaho da safe kafin Karin kumallo shi ne fiyayyen lokacin da ake yin ƙaho a cikinsa.

    Guraren da Ake Yin Ƙaho

    Ana yin ƙaho a sassa daban-daban na jiki, kamar yadda aka rawaito cewa, Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya yi ƙaho a ƙafa da kafaɗu da gyaffan wuya ko mahaɗar wuya da baya, kuma ya yi ƙaho a ka.

    Kuma ana iya gudanar da ƙaho a wasu guraren daban daga waɗanda aka ambata a sama, gwargwadon buƙata. 

    Domin karanta cikakken bayani a kan Tsayuwar Watan Ramadan danna nan.

    Amfanin ƙaho
    • Ƙara hankali.
    • Ƙara kaifin hadda.
    • Maganin cututtukan jiki.
    • Rage yawaitar jini don daidaita gudanarsa.
    • Rage maiƙon cikin jini.
    • Maganta matsanancin ciwon kai.
    • Rage yawan majinar jiki.
    • Ƙara wa sinadaran yaƙar cututtukan jiki ƙarfi.
    • Raba jiki da guba.
    Domin Dauko Cikekken Littafin Danna nan 
  • Yadda ‘Yan Mata Ya Kamata Su Kula Da  Jikinsu Daga Lokacin Balaga

    Yadda ‘Yan Mata Ya Kamata Su Kula Da Jikinsu Daga Lokacin Balaga

    Kafin yarinya ta balaga tana iya fuskantar wasu canje-canje a bangarori na jikinta. kadan daga cikin hanyoyin da zata bi wajen kula da kanta 

    Sune:

    1.AMFANI DA TURARE

    A lokacin da mace take wannan mataki idan ta lura zata yawaita yin gumi,hakan zaisa tana fitarda wasu sinadarai Wanda yake dauke da wari wani lokaci. Hakan yasa take bukatar turaren jiki (na hammata). Akwai turaruka dayawa a kasuwa zaki iya duba Wanda kamshinsa yayi Miki Kuma dai-dai aljihu da taimakon iyaye ko nagaba dake.

    2.YIN WANKA AKAI-AKAI

    Idan mace takai wannan matakin hatta gashin kanta kanta yakanyi gumi da wani maiko,hakan yasa Ana da bukatar wankeshi akai-akai da man wankin kai sannan ayi wanka a qalla Sau biyu.

    Yana dakyau ku karanta bayani akan Yadda Ake Wankan Tsarki Bayan An Gama Al’ada (2)

    3.MAGANCE KURAJEN FUSKA

    yawancin Mata suna fuskantar canje-canje Wanda ya hadar da fitowar sabbin kurajen fuska (pimples)Hakan yasa a shawarce yarinya tana bukatar kula  da fuskarta da mayuka da Kuma sabulai masu inganci.

    4.ASKE GASHI

    Daga cikin babbar alama ta balagar mace shine fitowar gashi daga wasu bangarori na jikinta(Hammata,Gaba,sangalalin Hannu da Kafa). Wannan gashin ba abun gudu bane ko tsoro don kowwa Yana dashi idan mutum yakai matakin. Amma a shawarce anaso yakasance ana askeshi lokaci zuwa lokaci da rezar aski ko man askewa(shaving cream).Amma qalubalen shine bayan askin wasu suna fuskantar qaiqayi da kananun kuraje ko gurin da aka aske yayi duhu.Saboda haka Yana da kyau duk ‘yan matan da suke wannan mataki su dinga neman shawarar iyayensu ko nagaba dasu.

    Domin karanta Waya Kamata In Bayyana Wa Sirrina Idan Na Fara Al’ada Danna nan