Category: Kiwon Lafiya

Mun samar da wannan ɓangaren ne domin koyar da ilimin yadda ake kula da lafiya a cikin harshen Hausa a sauƙaƙe. Za ku iya kai wa gare su ta hanyar amfani da kwamfutoci ko wayoyin hanu.

wikiHausa ta kowa ce. Kowa zai iya taimakawa da ilimi ko gyara. Bugu da ƙari, kowa na iya amfani da wannan kafa domin koya ko koyarwa.

  • Yadda Amfanin Kuɓewa Yake A Jikin Ɗan Adam

    Yadda Amfanin Kuɓewa Yake A Jikin Ɗan Adam

    Shin ko kun san Amfanin Kubewa A jikin Ɗan Adam? Mutane da dama suna amfani da kuɓewa a matsayin miya ba tare da sanin tarin amfanin ta ga jikin ɗan Adam ba . Bincike ya nuna kuɓewa na ɗauke da sinadarai kaman haka:

    Calories, Carbs, Protein, Fiber, Magnesium, Folate, Vitamin A, Vitamin C, Vitamin K , Vitamin B6, Wasu sinadaran sun haɗa da sinadaran kare cells da kuma lalata guba a jiki kaman: polyphenols, flavonoids, isoquercetin, lactin ga kaɗan daga cikin amfanin kuɓewa a jikin ɗan Adam:

    *Ƙara ƙarfin gani: Kubewa na taimakawa wajen  ƙara ƙarfin gani. Ko mai karatu ya san dalili, sabida yana ɗauke da sinadaran Vitamin A da carotene.

    *Yana taimakawa masu juna biyu: Kuɓewa na matuƙar taimakawa masu juna biyu wajen inganta lafiyarsu da kuma na jaririn da ke ciki, domin kuɓewa na ƙunshe da ɗimbin sinadaran Vitamin B da take samarwa da kuma inganta sabbin ƙwayoyin halitta na gina jiki da lafiyarsa.

    *Hana kamuwa da ciwon ƙoda: Wani bincike da aka gudanar a jami’ar Jilin ta ƙasar Sin ya tabbatar da cewa, yawan amfani da kuɓewa na matuƙar rage haɗarin kamuwa da ciwon ƙoda.

    *Maganin cutar Asthma: Kuɓewa na maganin cutar numfashi wato asthma, saboda sinadarin Vitamin C da ke tattare ta ita.

    *Maganin Ciwon Sugar: Ana amfani da kuɓewa wajen maganin cutar siga wadda ta zamo ruwan dare a tsakanin al’umma a yanzu. Tana ɗauke da sinadarin fibre a cikinta, wanda ke taimakawa wajen daidaita yawan siga a cikin jikin ɗan Adam.

    *Inganta Lafiyar Uwar Hanji: Kuɓewa na inganta lafiyar hanji da tumbi ta hanyar fitar da sanadaran da ka iya lahani ga hanji ko tumbin. Kuma sakamakon haka ne, take maganin kumburi da cushewar ciki wanda kuma ke rage ƙarfin ciwon siga ko ma maganinsa.

    *Kuɓewa Na Kara Karfin Garkuwan Jiki: Yawan amfani da kubewa na kara bunkasa tare da karfafa garkuwar jikin dan-adam. akwai wasu Sinadarai dake cikin kubewa masu matukar amfani a garemu da suka hada da, Bitamin C da Calcium da Magnesium da ke taimaka wa wajen yaƙi da kuma fatattakar cuta.

    ABDULLAHI ADO KOFA
    CEO KOFA NUTRI CONSULT NUTRITIONIST/DIETITIAN

    Danna nan don karanta Amfanin Rake Ga Lafiyar Ɗan Adam

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Ciwon Kunne Yake

    Yadda Ciwon Kunne Yake

    Da farko shi kunne kanshi an kasa shi ɓari uku (3) :

    1- Outer Ear (Wajen Kunne).

    2- Middle Ear (Tsakiyar Kunne)

    3- Inna Ear (Cikin Kunne)

    Kuma kowannen su zai iya samun matsala amman mafi yawan ciwon kunne da mutane suke complaining a kai Middle Ear ne (Ciwon tsakiyar kunne Wanda a turance a Kira da (Otitis Media).

    ME YAKE KAWO CIWON TSAKIYAR KUNNE (OTITIS MEDIA)?

    Yana daga cikin abubuwan da suke kawo ciwon tsakiyar kunne:

    1- Kwayar cututtuka kamar su:

        a- Bacteria

        b- Virus

        c- Fungi

    Amma mafi yawa Bakteriya ne, waɗannan ƙwayoyin cututtukan yawanci suna samun hanyar shiga ne ta maƙogoro zuwa tsakiyar kunne. (Akwai hanyar da ta haɗa su dama).

    2- Ana samun ciwon kunne ta dalilin shigar wani abu kamar ɓurɓushin ƙura , Gashin mage da sauransu (Allergies).

    ALAMUN CIWON TSAKIYAR KUNNE:

    1- Mutum zai ji kamar wani abu ya cika masa kunne.

    2- Rashin ji sosai

    3- Zubar da ruwa a kunne

    4- Jin zafi a cikin kunne.

    5- Ƙaikayi da ji kamar ana masa kiɗa

    6- Zazzaɓi da ciwon kai.

    MENENE ALAƘAR MURA DA CIWON KUNNE:

    Gaskiya akwai alaƙa tsakanin mura da ciwon kunne, mafi yawan mura yana kama hanci da maƙogoro kuma idan ba ku manta ba mun ce akwai hanyar da ta haɗa tsakanin maƙogoro da hanci da kuma tsakiyar kunne .

    Kamar yadda muka ce ƙwayoyin cutar Bakteriya, da virus da fungi da kuma ɓuɓushin ƙura su suke kawo ciwon kunne. To waɗannan ƙwayoyin cutar su suke kawo mura kuma suna samun hanyar shiga kunne ta wannan hanyar da ta haɗa tsakanin maƙoro, hanci da kunne.

    SHIN ƊIGAWA KUNNEN MAN ZAITUN YANA MAGANIN CIWON KUNNE :

    Kuskure ne ɗiga wa kunne man zaitun, ba ma man zaitun ba ko maganin ciwon kunne irin su Gentamycin bai kamata a ɗigawa kunne ba, in ba da izinin likita ba. Dalili shi ne wani lokocin ana samun hujewan dodon kunne (Rupture of earwax) lokocin da ake ciwon kunne to kowanne irin abu idan ya wuce can ciki zai iya kawo matsala.

    MAGANIN CIWON KUNNE :

    Tabbas duk wani ciwon kunne da ƙwayoyin cutar bakteriya ta kawo su ana amfani da ANTIBIOTICS wajen treatment, hakanan wanda aka samu ta dalilin ɓurɓushin ƙura ana amfani da ANTIHISTAMINES.

    GARGAƊI:

    Da yawa daga cikin mutane idan kunnensu yana ciwo kawai zuwa suke chemist a wanke musu kunne. Bincike ya nuna akwai sinadarai guda goma a tsakiyar kunne wanda aikinsu shi ne hana wasu ƙwayoyin cuta na bakteriya da makamantan su girma da shiga cikin kunne,  a garin wanke dauɗar kunne idan aka wanke waɗannan sinadaran to daga nan an buɗewa ƙwayoyin cuta ƙofa ne. Shi wannan wankin kunnen yana da ƙaidoji.

    WASU ZA KA GA SUNA YAWAN ƘWAƘULE KUNNE:

    Amfanin “dauɗar kunne” da illar ƙwaƙwale ta.

    “Dauɗar kunne” wani ruwa ne mai ɗan danƙo da dodon kunne ke samarwa domin bai wa kunne kariya, saɓanin yadda Bahaushe ke cewa “dauɗar kunne” ce . Saboda haka “dauɗar kunne” ba dauɗar ƙazanta ba ce, face wata hanya ce da kunne ke samar wa kansa kariya daga baƙin abubuwa da ka iya shigowa daga waje. 

    Allah da ikonsa, kamar yadda kunne ne ke samar da wannan “dauɗar kunne”, haka nan kunnen ke da ikon yashe wannan “dauɗa” da kansa. Daga cikin amfanin “dauɗar kunne” akwai:

    1. Cafke dukkan nau’in ƙura, ƙasa, ƙwari ko yayi kafin su kai ga cikin kunne.
    1. Kashe ƙwayoyin cutar Bakteriya, da sauransu.

    Saboda haka kada ka yi amfani da waɗannan abubuwa don ƙwaƙwale dauɗar kunne:

    1. Magogin kunne wato ‘cotton bud’ a turance.
    1. Tsinken tsintsiya
    2. Mirfin biro
    1. Kan ashana
    1. Gashin kaza, da makamantansu.

    Sanya waɗannan abubuwa cikin kunne don ƙwaƙwalo “dauɗar kunne” na da haɗarin:

    1. Ƙara cusa “dauɗar” zuwa can cikin kunne.
    2. Karairaya gasun cikin kwararon kunne, wanda suke amfani wajen kare kunne daga baƙin abubuwa daga waje.
    3. Cusa irin waɗannan abubuwa na da haɗarin shigar da ƙwayoyin cuta cikin kunne.
    4. Raunata gangan kunne yayin da irin waɗannan abubuwa suka zarme cikin kunne.
    5. Shafe ko manne “dauɗar kunnen” a kwararon kunne.

    Haka nan, zira waɗannan abubuwa cikin kunne don susa ko ƙwaƙwalo “dauɗar” akai-akai zai share kwararon kunne, kuma share ƙwararon kunnen na nufin share kariyar da Allah ya shirya wa kunne.

    Saboda haka, dukkan baƙin abubuwa na iya kutsa kai cikin kunne kai tsaye. Kada ka ɗauki ɗabi’ar sa magogin kunne cikin kunne don goge “dauɗar kunne” kullum. 

    SHAWARA: Tuntuɓi likitan kunne (ENT DR.) da zarar ka fara jin wani baƙon yanayi a kunnenka, ko neman shawarwari kan tsabtace kunne daga “dauɗar kunnen”.

    Danna nan don karanta Yadda Hukuncin Tsotsar Al’aura Yake A Likitance

    Edita@rumasau-kallamu

  • Cin Zarafin Ƙananun Yara Da Kariya A Bisa Haka

    Cin Zarafin Ƙananun Yara Da Kariya A Bisa Haka

    GABATARWA

    ‘Child maltreatment’:- Cin zarafin ƙananun yara na nufin cutarwa ko wofantarwa da ake yi wa yara ‘ƴan ƙasa da shekaru 18. Hukumar lafiya ta duniya WHO ta sanar da cewa a duk faɗin duniya, kimanin yara biliyan 1 ne suka fuskanci cutarwa ta taɓuwar lafiyar jiki, ko ta ɓangaren jima’i ko kuma ta ɓangaren damuwa mai jiɓi da ƙwaƙwalwa.

    Wannan na nufin, rabin yara masu shekaru 2-17 da ke rayuwa a wannan duniyar tamu sun haɗu da wancan tasgaron. Lallai wannan abin tashin hankali ne. Don haka ne yake da matuƙar muhimmanci a gare mu manya mu ɗauki mataki a game da shi.

    Kawar da cutarwa da wofantarwar da ake yi wa yara haƙƙi ne da ya shafi al’umma baki ɗaya, saboda haka ya kamata a ce mutane daga rukunan al’umma mabambanta sun fahimci matsalolin da ke tattare da cutar da ƙananun yara tare da ɗaukar matakai don daƙile aukuwar hakan.

    BAYANAI NA GASKIYA GAME DA CIN ZARAFIN YARA

    Bisa haƙƙaƙewar ƙungiyar ISPCAN (International Society for the Prevention of Child Abuse and Neglect), hujjoji na ƙara ƙamari masu nuni da cewar wofantarwa gami da cutarwar da ake yi wa ƙananun yara ne silar aukuwar rabin matsalolin da al’ummar mu ke fuskanta a halin yanzu.

    Cin zarafin ƙananun yara laifi ne, kuma saɓa dokar kundin tsarin mulkin Nigeria ne, kamar yadda yazo a;- Chapter 21: Offences against morality”  Criminal Code Act, Chapter 77, Laws of the Federation of Nigeria 1990. Retrieved 2 April 2016.

    Haka nan, rahoton binciken ƙasashen duniya ya bayyana cewa kusan a duk yara 4 masu shekaru tsakanin 2-4, ana samun yara 3 waɗanda suka fuskanci azabtarwa ta jiki da/ko cusa musu damuwa daga ɓangaren iyaye ko masu reno, haka kuma ana samun a duk  mace 1 a cikin mata 5, da namiji 1 a cikin maza 13 cewa sun miƙa koken an ci zarafin su ta ɓangaren jima’i a lokacin da suke yara.

    MATSALOLIN DA CIN ZARAFIN ƘANANUN YARA KE HAIFARWA A YANKUNAN MU

    Matsalolin da cin zarafin yara ƙananu ke haifarwa suna da tarin yawa, kamar yadda a baya muka kawo rahoton binciken ƙungiyar WHO cewa kusan rabin matsalolin al’ummar mu na da tushe ne daga cin zarafin ƙananun yara, wanda hakan ke nuni da cewa matsawar za mu tashi tsaye wajen kawar da waɗannan matsaloli to kuwa tabbas yawaitar rashin zama lafiya da ƙananun laifuffuka har ma da manya za su ragu matuƙa a garuruwan mu.

    NAU’IKAN CIN ZARAFI

    Nau’ikan kashi huɗu ne, amma suna da rukunai ko yanayai da dama.

    1. Cin zarafin yaro ta hanyar cutar da lafiyarsa

    2. Cin zarafin yaro ta hanyar jima’i. Wannan ya danganci wasa ko cusa wa yaro wani abu na al’aura ko makamancin sa a al’aurar sa, da kuma ɗaukar hoton al’aurar ko sanya yaro yin wasa da ita.

    3. Cin zarafin yaro ta hanyar cusa masa damuwa

    4. Wofantarwa; watau rashin sauke wani nauyi na yaro da ya rataya a kan wani mutum.

    YADDA ZA A KAWO ƘARSHEN CIN ZARAFIN ƘANANUN YARA

    YA KAMATA MU SOMA MAGANTUWA: Cin zarafin ƙananun yara kan faru cikin sirri, don haka muna da buƙatar samar da kyakkyawar hanyar jan ra’ayin al’ummar mu su soma magantuwa a kai domin wannan batu ne wanda mutane ba kasafai suke jin daɗin tattauna shi ba.

    Don haka muna da buƙatar sanya abubuwa da dama domin gina ‘shingayen kariya’ (safety nets) a cikin mazaɓun mu.

    Matakan bi domin kare cin zarafi su ne:-

    1. Ilimantar da al’umma

    A. Koyawa alummar mu alamomi na kai tsaye da suke nuni da cin zarafi ga ƙananun yara.

    B. Ilimantar da Malamai

    Malamai kan iya zamowa bangon samun rabauta jallin-jal wajen kawar da cin zarafin ƙananun yara idan har ya kasance malaman sun fahimci abin sosai tare kuma da ba su tallafi na musamman.

    C. Ilimantar da Yara

    Ƙananun yara ba su da buƙatar sanin cikakken bayani game da cin zarafi, to amma akwai buƙatar koyar da su sauƙaƙan dokokin kare kai daga haɗuwa da cin zarafi, misali ya kamata a koyar da yara cewa :-

    -Babu wanda zai kasance yana cutar da ni

    -Babu wanda zai taɓa min al’aura

    -Babu wanda zai ɗauki hoton al’aura ta.

    – Idan ina da wata matsala, zan sanar da ita ga wani na

    -Kada na bar duk wata cutarwa da wani ke yi mini a matsayin sirri musamman wadda ta shafi taɓa al’aura ta.

    -Na sanar da wani/wata idan wani na ƙoƙarin haiƙe mini

    2. DOKOKI

    Wajibi ne masu zartar da dokoki su samar da doka mai ƙwari da hukunci mai raɗaɗi ga duk wanda aka samu da laifin cin zarafin ƙananun yara. Wannan shi ne babban mashimfiɗi da za mu samar domin kawar da duk wata barazana mai fuskantar manyan gobe.

    Karanta Waƙa Mai Taken Rabbi Kare Min Mijina

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Hukuncin Tsotsar Al’aura Yake A Likitance

    Yadda Hukuncin Tsotsar Al’aura Yake A Likitance

    A LIKITANCE MEYE HUKUNCIN MAI TSOTSAR FARJI YAYIN SADUWA ??

    • Shin haɗiye maniyyi na da illa ga lafiya?

    • Sannan shafa maniyyin da mata kan yi a fuskar su shin da gaske ne yana maganin ƙuraje da sa kyawun fuska?

    Bismillahir rahamanir rahim. Ko kusa ban nufaci wasa da wannan post ɗin ba, ban kuma yi shi don wata manufa ta daban mara kyau ba. Hasali ma wannan al’amari ne da ke faruwa koyaushe a yanzu, ya zama ruwan dare. Don haka ku biyo ni………..

    Tsotsar farji wannan ɗabi’a ce da mafi yawan ma’aurata da ma wanda ba ma’auratan ba ke yi, suna jin sun fi samun gamsuwa in suka haɗa da hakan a yayin ibadar aure ko ma ga maneman mata waɗanda muke addu’ar Allah ya shirya su su yi aure su daina.

    Dole ne a matsayina na musulma na waiwayi hukuncin hakan a musulunce, wanda kuma a bisa bibiyar jawabai na malamai da tambaya ga masana ilimi Babu Haramci a kan hakan.

    Toh sai dai mu a likitance akwai wani rukuni na wasu abubuwa da muke kallo a matsayin larurorin ɗan Adam na halayya ta fannin (Behavioral medicine) da manyan masana suka fitar da jadawalinsu a matsayin larurorin saduwa da muke kira (Paraphilic Disorder) wanda wani sashin da suka fitar ya shafi wannan.

    Toh amma ba zan iya zayyano su yanzu ba don taƙaita yawan rubutun sai zuwa gobe in Allah ya nufa zan kawo muku larurorin domin idan dame irinsu toh ya sani yana buƙatar ya dena ko kuma in ya gaza to sai ya nemi kulawar likitocin halayya wato Psychiatrists.

    Kai tsaye kamar yadda musulunci bai haramta ba mu ma a likitance ba wani sanannen binkice da na yi karo da shi da ya nuna illa game da hakan ƙarara. Sai dai ma wasu alfanu da masana suka yi ƙoƙarin fitarwa kamar inda suke cewa hakan daidai ne da shan maganin ciwon jiki domin rage raɗaɗin ciwo wato (Anti inflammatory).

    Toh sai dai ba komai muke gudu da irin hakan ba illa kar a yi hakan har sai an tabbatar da lafiyar juna musamman in ba matarka ba ce domin akwai cuttukan da ke biyo maniyyi ko maziyyi kamar ƙwayoyin cutar ƙanjamau, Ciwon hanta, Herpes virus, da sauransu. 

    Idan babu ko ɗaya matarka ce, toh abu na biyu da muke gudu shi ne: Kar mutum ya je yasa ma matar ƙwayoyin infection musamman bacteria da akan samu tattare cikin bakin mu ta sanadiyyar ragowar abincin da mukan ci ya mammaƙale mana a haƙora inda suke biyo miyau su taho…..

    Ko kuma shi ɗin ya sha dattin vaginal bacterial flora ya zo yana fama da ciwon ciki domin wasu matan suna da ƙarancin tsafta. Idan har ya kasance mijin ba mai kula da tsaftar haƙora ba ne koyaushe to lallai zai iya sa mata waɗannan ƙwayoyin infections ɗin na bacteria daga cikin bakin sa.

    Kuma kar jin haka yasa mutum yace yanxu to duk sanda za su yi mu’amullar aure sannan zai dinga brush domin samun damar yin abinda suka saba. A a tun minti 20 zuwa 30 ake so a yi brush saboda maganganun da za ku dinga yi zai sa bacteria ɗin da ka wanke su bi numfashi su fice.

    Haka ko abinci a ƙa’ida ba wai daga kammala brush ya kamata a ci ba. An so kuma sai kamar bayan minti 45 da yin brush sannan za ka ci komai ko yin abinda aka saba saboda haka ga masu wannan lallai suke tabbatar da tsaftar bakunan su kodayaushe sannan su kiyaye hakan.

    Sannan Kuma ga kai ma namijin idan mace ba mai tsaftace gabanta yarda ya kamata ba ne kai ma za ka iya ɗibar ƙwayoyin cututtukan musamman yadda wasu kan haɗiye miyau ɗin yayin wannan artabu, za su iya fuskantar ciwon ciki da sauran ‘yan matsaloli amma dai tabbatar da cikakkiyar tsafta ita ce maganin komai, ake shaving a kan lokaci. 

    Ga masu ganin ƙuraje bayan sun yi shaving to abunda za su dinga yi kafin su yi shaving ɗin da kamar minti 10—zuwa—5 su sami ruwan ɗumi su dinga zama a ciki wajan ya jiƙa su kuma su dinga canza reza duk sanda za su yi a kuma daina sa ƙarfi ana kartar fatar gun, in ana haka ba za a samu ƙuraje bayan shaving.

    MU SANI

    Tsotsar farji still a tsari na cikakkiyar tsafta wannan ba ya ciki saboda in dai mutum na da cikakken ilimin yadda mu’amular auren ya kamata ta kasance to ba sai ma an kai ga irin wannan ba, sai dai da yake kowa da yanayin yadda Allah ya halicce shi da tsarin sa. Amma azzakarin namiji ya fi zamowa abun tsotsa mara matsala 90% fiye da farji, saboda nan depot ce.

    GA BATUN SHAN MANIYYI 

    Ni dai har a safiyar yau na yi binkice na kuma karanta littafai na cutuka da dama ban ga inda aka fidda wani ciwo da hakan ke haddasawa ba. Kamar yadda na faɗa muku sai ma ƙoƙarin bayanin anti inflammatory effect da yake da shi. Don haka in dai an yadda da lafiyar juna babu wani ciwo na hanta ko ƙanjamau da za a iya ɗauka, shi kenan.

    GA BATUN SHAFA MANIYYI A FUSKA

    Har yau dai ba binciken masanan da ya tabbatar da hakan na maganin ƙuraje to amma in ma ya yin ba abun mamaki ba ne duba da irin sinadaren da ya ƙunsa, kuma an ji da yawa matan da suka yi hakan na nuna gamsuwar su 99% kan hakan cewar akwai biyan buƙata.

    SHAWARA DAGA GARENI NA LIKITA

    1) A tabbatar da tsaftar al’aura a kodayaushe ba sai in ana shirin saduwa ba.

    2) Maza a dinga canza boxer a ƙalla sau 4 a sati, mata a dinga canza pant a ƙalla sau 10 ko 14 a sati. Sau biyu kullum.

    3) A matsayinki na mace ki guji matsi tare da cushe-cushen abubuwa a farji da sunan tsuke kai, domin ba fa bola ba ce ke, kina kashe vaginal PH ɗinki.

    4) Aski duka mazan da matan a ƙalla duk kwana 30 zuwa 40.

    5) Rashin tsafta in ya haɗu da infection ko kuna yin wannan ba za ku ji daɗin saduwa ba, don haka ake tsarki da ruwan ɗumi ga duk wanda ya sami dama.

    6) Ga mata ku dena wanke farji da sabulu ku sani farji na wanke kansa da kansa shi yasa wani lokacin za ku ji abu me yauƙi me haske na futowa wannan ba infection ba ne aiki ne na Bowmans Gland… wanke ku ya yi.

    7) A dinga ƙoƙarin gwada wani Pose ɗin kada kullum a ce wannan tsotsen sai an yi shi… in ya yi yawa to fa zai zama da larura kamar yadda a gobe in Allah yaso za ku ji abubuwan da suke larura.

    8) A kuma riƙa motsa jiki.

    Allah yasa mu dace. Ameen.

    Karanta Yadda Danya (Molluscum Contagiosum) Take

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Danya (Molluscum Contagiosum) Take

    Yadda Danya (Molluscum Contagiosum) Take

    Waɗannan ƙurajen da kan bayyana a fuskar manya da ƙananan yara wanda ake kira da “Molluscum Contagiosum” a kimiyyance, inda da Hausa akan kira su da DANYA, ƙuraje ne na larura da ƙwayar cutar Virus rukunin waɗanda ke sa cutar ƙyandar biri da cutar cin zanzana ke haddasawa, wato (monkey pox & small pox).

    Abinda ke bambance su da sauran ƙuraje shi ne lotsewar da tsakiyar ƙurjin ko tsirorin ke da shi. Sannan wani lokacin bayyanar wannan ƙurajen da yawa a jika musamman ga manya wanda suka san suna ‘ƴan tsalle-tsalle tsakanin abubuwa, toh fa hakan ka iya zamowa alamar farko da ke nuna mutum na ɗauke da cutar ƙanjamau.

    Kuma rashin zuwa a tantance shi ka iya sa su rikiɗe mutum ya yi karo da cutar cancer a fata wato “Kafosi sakoma” amma ga masu HIV/AIDS kurum. Shi yasa ko ba wannan ba, kar wanda yasan yana da HIV ya yi wasa da wani canji da zai gani a fatar sa. 

    • Ana iya ɗaukar su daga wani zuwa wani ta hanyar;
    • Musayar soson wanka da me su,
    • Ko taɓa ruwan ƙurjin a zo kuma a taɓa jiki ba tare da an wanke ba,
    • ko haɗa kayan sawa da me su,
    • ko kwanciya a gadon me shi,
    • ko tayar da kai da pillow ɗin da me su ke ta-da kai.

    Da dai duk wata hanya da ake iya samun cuɗanya da fatar me ɗauke da su. Na san wasu ƙurajen kan ba su sha’awa musamman idan sun fito a saman fatar ido musamman Mata, toh amma fa wannan ba abin so ba ne. Galibin wanda za ka gani da su alama ce ta ba su da ingantacciyar garkuwar jiki (Good immunity). 

    MAGANINSU SHI NE

    • A wasu wanda suke da garkuwar jiki me ƙarfi ko da sun kamu da su watanni 4 zuwa 6 a neme su a rasa ba tare da an yi maganin komai ba, a wasu kuma suna iya jimawa fiye da shekara ɗaya zuwa huɗu kafin su tafi.
    • A wasu kuma takan kai ga sai an ba su magungunan shafawa kafin su tafi.
    • A masu cuta me karya garkuwar jiki (HIV/AIDS) dole sai sun mayar da hankali a kan maganin su, ko kuwa in sabbin gano ciwon ne sai an ɗora su a kan magani akan iya warkar da ƙurajen danyar ko da kuwa an yi maganin danyar ba za ta tafi ba ba tare da maganin ƙanjamau ɗin ba.
    • A wanda al’amarin ya yi ƙamari sai an kai ga ciccire musu ita ta hanyar amfani da na’urar daskarar da su da sinadarin sanyi a reɗe su (cryotherapy), ko kuma na’urar ƙonewa tare da yankewa wato (electrocautery).
    • Galibi dai jinkirta magance su bai haddasa wata mummunar matsala, sai dai barinsu ba tare da ɗaukar mataki ba na iya sa su yi yawan da za su lulluɓe fuska ko su ɓata jiki baki ɗaya, kuma mutum ya zamto ya riƙa cutar da wasu musamman ƙananun yara da kan so hawan jikin mutane.
    • Hakanan kaucewa haɗa kayan sa wa, Gadon kwanciya, robar wanki ɗaya, runguma, musayar matashi da me su shi ma hanyar kare kai ne idan ana tare da me su.

    Karanta Illolin Sinadaran Samun Ƙwazo Da Kuzari

    Edita@rumasau-kallamu

  • Illolin Sinadaran Samun Ƙwazo Da Kuzari

    Illolin Sinadaran Samun Ƙwazo Da Kuzari

    Energy drinks wani rukunin Lemo ne me ƙunshe da tarin sinadarai masu ƙarfin gaske da ke iya hargitsa lissafin ƙwaƙwalwa. Yana ƙunshe da sinadarai irin su ‘kapen’ me matuƙar ƙarfi tare da wasu tarin sinadaran dakan shafe kwanaki ba tare da jikin mu ya iya tacewa tare da fitar da su ba cikin datti.

    Wannan lemon na kusanta duk wani me shansa ga hatsarin samun toshewa ko fashewar magudanar jini a cikin ƙwaƙwalwa dakan sa mutum ya bayyana da shanyewar ɓarin jiki wato STROKE.

    Sannan shansa na kusanta mutum ga hatsarin bugun zuciya wato doɗewa ko fashewar magudanar jinin da ke bai wa zuciya JINI Mayokadiyal infakshin. Ba iya nan ba kwai ƙwaƙƙwarar alaƙa tsakanin shan wannan lemon da ciwon ƙoda gami da cutar jeji wato CANCER.

    Energy drinks kan zo a mabambantan sunaye kama daga Lucozade, Predator, Fearless, Red bull, Monster, Boost, Power horse. Da sauransu, amma duk illar su guda. Lemo ne da ke sanya addiction shi yasa sai mutum ya yi da gaske in ya fara ratsa jikinsa in ba haka ba nan zai dauwama.

    Lemo ne da kamfanoni ke samar da shi da zummar a sha domin a sami kuzari’ sai dai sam ba Lemo ne na sha kullum kullum ba, hasali Lemo ne da ya dace in ma ya zamar maka dole shi ne ka sha guda ɗaya duk bayan sati ɗaya ko biyu, saɓanin mutanen da a rana za ka ji su kan sha biyu ko uku, ko ɗaya kullum-kullum.

    Matashi ne ɗan shekara 34 ya zo da ƙorafin ciwon ƙirji me tsanani, wanda ya zamto ya sami myocardial infarction ne ‘wato bugun zuciya, abinda ke da matuƙar wahala ka samu a matashi ko da kuwa menene, sai dai sam bai da wata sananniyar larura a jika. Babban abinda da muka iya samu “as Risk factor” shi ne frequent consumption na energy drinks ne ya jawo hakan, wanda hakan ke nuna lfyar sa ta gama taɓuwa.

    Don haka matashi idan kana aiki ka ji gajiya… Toh tsaya ka huta kurum, jiki na da limit, ba za kai ta aiki ba hutu ba kuma bayan ka gaji kace za ka sha wani sinadari don samun kuzari alhalin tuni jikin a gajiye yake

    Energy drinks nervous stimulant ne me ƙarfi da wasu sinadaran ma na tabbata an ɓoye su ba a bayyana ba, shi yasa a wanda suke so sensitive in suka sha wannan abin da yamma ko bacci ba sa iya da dare.

    Bana kashewa kamfanoni sana’a amma dai ku gane wannan lemon ba wai Lemo ba ne kaɗai. Kowa lafiya za ta yi wa daɗi barin me ita ne. A lura Matasa.

    Danna nan don karanta Yadda Warin Jiki Yake (Body Odour)

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Warin Jiki Yake (Body Odour)

    Yadda Warin Jiki Yake (Body Odour)

    Mutane da yawa suna fama da wannan matsalar ta warin jiki, duk inda suka wuce sai an toshe hanci, wasu kan warin jikin su yana damunsu sosai. Yana yin zufa kaɗan shikenan sai ya fara wari, koda kuwa ya fito da ga wanka ne ya yi zufan. Zufa a asalin sa bai da wari ko kaɗan, To me yake kawo wannan warin?

    Wasu ƙwayoyin cututtuka na bacteria da suke fata su suke haifar da wannan warin jiki, in suka haɗu da zufa sai su ƙara yawa suna producing ɗin wari mai tsananin gaske. Shi yasa in mutum ya yi ɗan zufa ko kaɗan ne sai ya fara wari.. bacterian suna bukatar ruwa kafin su haɓaka shi yasa ko wanka mutum ya yi bai bushe da kyau ba, in ya sa  kaya can sai dai ya ji ya fara wari.

    In mutum yana fana da wannan matsalar ba turare ne maganin ba kuma ba shi ne mafita ba wani lokaci turare sai ya haifar da wani wari-wari ƙamsh-ƙkamshi da ya fi warin wari. Tabbas yana da kyau saka turare amman bai maganin warin jiki zallar shi har sai an haɗa wasu da ga cikin abubuwan da zan jero a ƙasa…

    • Na farko dole mutum ya zama yana wanka da kyau, yana ƙoƙarin wanke duk wata zufan da yake hammata da tsakankanin cinyoyin sa da duk wani lungu da saƙon da yake da gashi a jikin shi.
    • Sai kuma aske gashin hammata da na tsakanin cinyoyi don kuwa shi ke riƙe zufa ya ƙi bushewa da wuri.
    • Da su iya amfanin da sabulun wanka mai antibacteria don rage waɗannan ƙwayoyin bacteria.
    • Akwai masu matsalar yawan zufa sannan kuma ga warin jiki, suna iya amfani da maganin rage fitan zufa waton antiperspirant ana shafa shi a hammata.
    • A kula da wanki da canza kaya akai akai.
    • Akwai abubuwan da ake ci da yake fita ta zufa ya haifar da wani wari, misali tafarnuwa da albasa. In mutum yana yawan cin su sai ya rage.
    • Rage cin abincin mai yaji don yana sa mutum zufa sosai.

    In abu ya ci tura yana da kyau a nemi shawaran likitan fata. Allah ya ƙara mana lafiya.. Amin.

    Danna nan don karanta Yadda Hawan Jini Yake (HYPERTENSION)

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Atini Yake (Dysentery)

    Yadda Atini Yake (Dysentery)

    Idan mutum na fama da atini yakan rasa samun sukuni, sannan a kodayaushe ya kan ji kamar kashi ya matse shi sosai tare da jin kamar zai yi shi a wando, amma kuma yana zuwa banɗaki sai ya ji ya kasa yin kashin ko ya yi ɗan kaɗan!!

    Idan ya kasance kana fama da wannan matsalar ko ka taɓa yin ta a baya, daure ka karanta wannan gajeren rubutun domin sanin  abin da ke kawo maka wannan matsala.

    ABUBUWAN DA KE KAWO ATINI:

    1. Kumburin magudanar Kashi (rectal inflammation): Rectal inflammation kan sa mutum atini sosai, bayan atini waɗansu daga cikin Alamominsa sun ƙunshi kashin jini da majina.

    2. Basir (Haemorrhoids): Basir Yana daga cikin abinda kan sa mutum atini sosai, musamman kafin ya yi tsiro, wani sa’in Kuma yakan sa mutum kashi mai tauri (constipation), kashin jini da sauransu.

    3. Infectious dysentery ko ɓacewar ciki: A lokacin da cikin mutum ya ɓaci bayan cin wani abu, mutum zai ta atini sosai sannan ya kasa sukuni a waje ɗaya.

    1. Kansar magudanar kashi (Rectal tumour): Duk mutumin da ke fama da rectal cancer kan zo da kashin  jini, kashi mai tauri(constipation) bayan atini.
    2. Pelvic Inflammatory diseases (sanyin Mata): Alamomin PID sun haɗa da ciwon mara, ƙaiƙayin gaba tare da fitar da wani irin ruwa mai wari daga gaban mace (vaginal discharge,) haɗe da zazzaɓi wani sa’in. Wani lokacin yakan haɗu da sanyin mafitsara, hakan zai sa ki yawan fitsari da rana ko yawan tashi da daddare (sau uku zuwa huɗu) domin yin fitsari, zafi yayin fitsari (dysuria), ganin jini a fitsari (haematuria) da sauransu.
    3. Kansar babban hanji (Tumour of descending colon): Alamominta sun ƙunshi atini, gudawa ko kashi mai tauri bayan rama da waɗansu alamomi na cutar kansa.
    4. Ulcerative colitis: Ulcerative colitis na daya daga cikin cututtukan da kansa kumburin Hanji. A lokacin da hanji ya kumbura mutum zai ta fama da atini da gudawa mai ɗauke da majina da jini wani sa’in.

    ME YA KAMATA MUTUM YA YI?

    Duk mutumin da ke fama da wannan ya kamata dai ya je asibiti domin masana abun su yi cikakken bincike a kan abin da ke janyo masa wannan matsalar. Binciken da masana za su iya yi maka a asibiti: likita zai iya saka yin waɗannan binkicen:

    1. Proctoscopy or sigmoidoscopy 

    2. Ko rectal biopsy a lokacin da likita ke zargin kansar magudanar kashi

    3. Coloniscopy with biopsy and Barium enema a lokacin da likita ke zargin alamomin colon cancer

    4.High vaginal swab (HVS), Abdominal Ultrasound Scan (USS) a lokacin da likita ke zargin sanyin Mara wato PID.

    MAGANIN DA LIKITA ZAI MAKA A ASIBITI:

    Maganin da likita zai maka ya danganta da abin da bincikensa ya gano:

    • Idan yakasance Infectious dysentery ne, likita zai ba ka Analgesia domin rage raɗaɗi, zai iya saka maka ruwa (iv fluids) tare  Antibiotics Wanda ya danganta me abun da test ɗin stool mcs ya nuna.
    • Idan Rectal inflammation ne likita zai iya ɗora ka a kan magunguna kamar steroid suppositories ko 5-ASA enemas, sannan zai iya ƙara makaa ruwa (fluids IV ) idan ka kasance ka yi amai sosai, likita zai ba ka antibiotics saboda infection.
    • Idan mutun na fama da PID ne toh likita zai iya ba ka waɗannan magungunan kamar analgesia domin rage raɗaɗin zafin. Ruwa (fluids IV) a lokacin da ya ga jikinka na buƙata empirical antibiotics.
    • Haemorrhoids (Basir) likita zai ba ka magunguna sannan zai ce ka dinga yin Sits bath (wato Zama cikin ruwan gishiri) ko kuma idan ya yi tsauri sosai ya yi maka aikin da ake kira Haemorrhoidectomy.
    • Idan ya kasance Rectal tumors ne ko colonic tumors toh likita zai iya buƙatar yi maka aiki ko ɗora a kan magungunan kansa. (cytotoxic drugs) ko ya yi maka  radiation therapy.

    Daga Cikin bayanan da na yi za a ga na ɗan yi bayani a kan magani na yi hakkan ne kasancewar akwai ɗalibai ‘yan uwana. Allah Ubangiji ya ba mu Lapia da zaman lapia Amin ya rabb

    Danna nan don karanta Yadda Zubar Jini Yake Bayan Haihuwa

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Zubar Jini Yake Bayan Haihuwa

    Yadda Zubar Jini Yake Bayan Haihuwa

    Mahaifar Mace wato “Uterus” a sanda ta ɗauki ciki babu wani guri a jikin halittar ɗan adam da jini ke kai-komo ba tare da ƙaƙƙautawa ba irin wannan gun…. Saboda ƙoƙarin jiki don ganin ya samarwa da abinda ke cikin iska, jini, abinci da kyakkyawan yanayi. Guri ne da ake kira “No go Area” in dai da sunan wargi ne, saboda ko ya hatsari ya faru ana iya shiga uku.

    A duk minti ɗaya na agogo wato sekons 60 sai jini adadin Milimeter 800 zuwa dubu (1liter) ya shiga mahaifa ya fita. Wato dai kwatankwacin ledar pure Water 3 zuwa 4 na jini a duk minti. Shi ko jini baki ɗaya a jikin mutum an yi ƙiyasin ba ya wuce lita 5. Ka ga kenan a minti biyar kacal duk adadin jinin da ke jikin mutum ke shiga ya fita daga cikin Mahaifa. 

    Toh wannan ne yasa ko ya mace ta haihu jini ya ɓalle minti 4 zuwa 5 kacal ta mutu ta gama. Abun ba ya buƙatar ɗaukar lokaci, domin kafin a ankara an yi ta an ƙare. Shi yasa zubar jini bayan haihuwa da ake kira post partum hemorrhage ke kashe mata a karkara da birane ba ji ba gani, domin ko kuna raye a inda manyan asibitoci suke jinkiri kaɗan na abin hawa, ko shawarwarin ya za ai, ko cinkoso a hanya na iya kawo mutuwa ɓagatatan. 

    Toh yanzu Mace masu ciki sun saka kansu cikin wata musiba ta shan wani ruwa da suke wa laƙabi da “RUWAN NAƘUDA” ko a sakaya a riƙa faɗin “RUWAN ADDU’A”. Da ake karɓarwa mata a ba su su sha da sunan naƙuda ta zo musu a gurguje su haihu nan da nan abinda muke kira “PRECIPITATE LABOR.” 

    To alal haƙiƙa ku sani wannan ba wani ruwa ba ne illa ruwan musiba, ruwan guba, ruwan ta-da zaune tsaye, wallahi, wallahi, wallahi duk macen da ke marmarin tafiya lahira a dalilin haihuwa, ko take da burin ta sha da ƙyar tare da ja wa mijinta da iyayen ta asarar manyan kuɗaɗe ba tare da shiri ba, ko take da burin daga haihuwa ɗaya kar ta kuma har abada…

    Toh ta je a ba ta wannan ruwan ta riƙa sha, tunda Allah ya ba ku hankali don ku yi tunani amma sam kun mai da ƙwaƙwalenku tamkar tsumma. Kowanne tarkace yanzu kawowa ake mata su kuma su ɗiba babu lissafi. Shi wancan ruwan wasu muggan sinadarai ake sa mishi masu aiki irin na “Okzitosin” da nan da nan ke sa mahaifa ta fara harbawa tana jijjiga domin juye abinda ke cikinta, tana fisga tana talewa ƙarshe musibar da ake shiga FASHEWAR MAHAIFA yake haddasa wa inda nan da nan Mace kan fita hayyacinta, ta nufi lahira.

    Amma masu ba da irin wannan ruwan wasu ma iyayen yaran ne ke kawo musu. Sun kashe ‘ya’yansu ba tare da sun san su ne suka kashe su ba, sai dai a ce ta haihu amma jini ya ɓalle Allah ya yi mata rasuwa. Karya ne ku kuka kashe ta, kuma akwai shari’a gaban Allah. Kun ba ta abinda ba ku da ilimi kansa, kun ƙi kuma saurarar masana ku ji jan hankalin da suke game da irin wannan muggan al’adun.

    A ƙalla na sami mata uku da suka mutu a wannan tsakanin dalilin shan wannan ruwan naƙudar. Sannan na sami mutum 2 tsakanin nan ‘ƴar shekara 17 da ƴar 21 wanda suka sami fashewar mahaifa, duk da ba su mutu ba sun sha da ƙyar to amma dai hakan na nufin ba su ba kuma ɗaukar ciki ballantana su haihu a duniya, in mahaifa ta fashe ba batu ne a ɗinke ta ba, ta riga ta yi condemn.

    Kuma abin takaici duk jariran nasu sun mutu tun a ciki, shikenan in ba mazajen ƙwarai ba ne shin wa zai zauna da macen da ba zata iya haihuwa ba a irin wannan rikitaccen zamanin namu? Sabuwar amaryar shekara ɗaya a ce ka gane ba ita ba kuma haihuwa dole sai kai shirin kuma sabon aure in kana son haihuwa. 

    Toh wannan ba shi ba ne ma ƙarshen damuwar, ba su ba kuma iya riƙe fitsari, yanzu rayuwarsu za ta dauwama ne da robar fitsari a jika, hanyar kashi ta ɓulle ta dubura ta haɗe da farji. Tsabar wauta da rashin hankali, yarinyar da ko haihuwar fari ba ta yi ba amma da zarar ta sami juna biyu shikenan anta mata aiken abubuwa iri-iri ana ta sha, wannan maganin zaƙi, wannan maganin ciwon mara da dai sauran su.

    Ya kamata idon ya buɗe ku gane me duniya take ciki, kar ki laminci ganganci da rayuwarki. Lallai mu hankalta. Babban abin damuwar har ‘yan boko ko matan da kake ganin suna da ilimi su ma sukan auka cikin irin wannan ɗebe-ɗeben, a haka na sami mace me Masters amma ta je wai an ba ta maganin fibroid a Islamic CHEMIST. An ce idan ta sha zai narke, ƙarshe ga shi fibroid bai narke ba dukkan mararta ta zazzage.

    Dole aka cire mahaifar aka zubar, sannan ba ita ba kuma haihuwa, sannan mafitsararta “Bladder” ta fashe ba za ta gyaru ba, fitsari yanzu ta cikin farjinta yake fita, haka zalik kashi ma wani na fita ta duburarta wani kuma na biyo ta cikin farjinta duk. Yanzu me ya fi wannan tashin hankali, kin je kin kashe kuɗi kin illata kanki a banza da wofi.

    Hakance dai ke faruwa a fannin breast cancer, mace na fama da ciwon nono amma taita biye-biyen masu magunguna a loko suna karɓe mata kuɗi, ba za ta je asibiti ba sai abu ya gama lalacewa nono ya fara wari, in cancer ta gama yaɗuwa inda sai de mutuwa kurum. Don haka Lallai Yan Uwa Mata ku yi hattara, lafiya ta wuce wasa wallahi in kunne ya ji……

    Karanta Yadda Hawan Jini Yake (HYPERTENSION)

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Hawan Jini Yake (HYPERTENSION)

    Yadda Hawan Jini Yake (HYPERTENSION)

    Jini ruwa ne mai launi ja-zur da ke kewaya sassan jikin dabbobi masu ƙashin baya (vertebrates), kamar mutane (humans), mage (cats), ƙadangare (reptiles), tsuntsu (birds), kwaɗo (amphibians), kifi (fish), da sauransu.

    Bincike ya tabbatar da cewa banda mutum, akwai dabbobin da suke kamuwa da matsalar hawan jini. Amma wannan matsalar tana maganar hawan jinin mutum ne.

    Jini yana gudu da ƙarfi a cikin jijiyoyin jikin mutum idan zuciya ta feso shi. Aikinsa shi ne isar da kayan abinci zuwa sassan jiki, da fitar da ruwan dattin jiki ta hanyar fitsari ko zufa.

    Ƙarfin tafiyar jini yana buɗe jijiyoyi (arteries), kuma shi ne “blood pressure”. Akwai adadin blood pressure da ake buƙata wanda ba zai cutar da jiki ba. Idan ya yi yawa shi ne “hypertension”, kuma matsala ne. Idan ya yi kaɗan shi ne “hypotension” shi ma matsala ne. Idan ya yi daidai shi ne “normotension”, kuma shi ake buƙata.

    NA’URAR AWON GUDUN JINI (BLOOD PRESSURE MEASUREMENT DEVICE)

    Na’urar awon gudun jini ita ce “sphygmomanometer”. Tana da jakar ledar “polyester” da “nylon” mai suna “inflatable arm cuff”, wacce ake hura ma iska da ƙwallon roba mai suna “bulb pump”. Sa’annan tana da fuska (screen) mai nuna sakamakon awon, wato “pressure gauge”.

    A maƙale da ita akwai na’urar jin sautin bugun zuciya da jin gudun jini (stethoscope). Lokacin yin awon, ana ɗaura inflatable arm cuff ɗin a damtsen hannu, a hura iska a ciki. Cuff ɗin zai matse damtsen. Hakan zai sa na’urar ta iya ɗosano ƙarfin gudun jinin, ta nuna shi a screen, kuma za a ji sauti bugun zuciyar ta stethoscope.

    Nau’rar awon iri biyu ce:

    1. Ta farko ita ce na’urar da ake sarrafa ta da hannu (manual blood pressure monitor): Tana da stethoscope, inflatable cuff, da pressure gauge, kuma iri biyu, kamar haka:

    a. Mercury sphygmomanometer, wacce ake ganin sakamakon awon a jikin tsinken ruwan “mercury” a tsakiyarta.

    b. Aneroid sphygmomanometer, wacce take amfani da “spring” da “gauge”.

    2. Ta biyu ita ce na’urar da ke sarrafa kanta: (digital blood pressure monitor): Tana da maɗosanin bayanai (sensor) wanda yake ba ta damar yin aiki da kanta (automatic). Tana da inflatable cuff, amma ba ta da stethoscope. Idan aka ɗaura inflatable cuff ɗin, za ta hura iska da kanta ta hanyar motorized pump. Sai screen ɗin ya nuna sakamakon awon.

    KARANTA SAKAMAKON AWON GUDUN JINI (READING OF BLOOD PRESSURE MEASUREMENT)

    Sakamakon awon yana da lambobi biyu ne.

    1. Lamba ta farko ita ce ta sama, kuma ana kiranta “systolic”. Tana nuna ƙarfin gudun jini ne lokacin da zuciya ta kumbura domin ta feso shi.

    2. Lamba ta biyu ita ce ta kasa, kuma ana kiranta “diastolic”. Tana nuna ƙarfin gudun jini ne lokacin da zuciya ta sace bayan ta feso shi.

    Lambobin awon suna fitowa ne da alƙaluman millimetre of mercury (mm Hg).

    Tun farko na faɗi cewa sakamakon awon blood pressure iri uku ne:

    (a) Gudun jinin da ya yi sama, wato hypertension.

    (b) Gudun jinin da ya yi daidai, wato normotension.

    (c) Gudun jinin da ya yi ƙasa, wato hypotension.

    Matsakaicin gudun jini da ake buƙata (normal range of blood pressure) ya danganta da shekaru ko yanayin mutum ne. Wato ana buƙatar lambar sama (systolic) da lambar ƙasa (diastolic) su kasance tsakanin da’irori kamar haka:

    1. Jariri: Systolic = 72 mm Hg zuwa 104 mm Hg.

    2. Ɗan shekara 1 zuwa 2: Systolic = 85 mm Hg zuwa 113 mm Hg. Diastolic = 37 mm Hg zuwa 69 mm Hg.

    3. Ɗan shekara 3 zuwa 5: Systolic = 91 mm Hg zuwa 120 mm Hg. Diastolic = 46 mm Hg zuwa 60 mm Hg.

    4. Ɗan shekara 6 zuwa 12: Systolic = 96 mm Hg zuwa 131 mm. Diastolic = 55 mm Hg zuwa 62 mm Hg.

    5. Ɗan shekara 13 zuwa 17: Systolic = 80 mm Hg zuwa 120 mm Hg. Diastolic = 45 mm Hg zuwa 80 mm Hg.

    6. Ɗan skekara 18 zuwa 50: Systolic = 120 mm Hg zuwa 130 mm Hg. Diastolic = 80 mm Hg zuwa 85 mm Hg.

    7. Mace mai juna biyu: Systolic = 120 mm Hg zuwa 130 mm zuwa. Diastolic = 80 mm Hg zuwa 85 mm Hg.

    8. Tsoho: Systolic = 120 mm Hg zuwa 140 mm. Diastolic = 80 mm Hg zuwa 90 mm Hg.

    TASIRIN HAWAN JINI KO SAUKAR JINI DA ALAMOMINSU (EFFECTS AND SYMPTOMS OF HYPERTENSION OR HYPOTENSION)

    Tasirin hawan jini ko saukar jini yana bambanta a tsakanin mutane, kamar haka:

    1. Jarirai: Ba a cika samun hawan jini ga jarirai ba. Idan aka ga jariri da hawan jini, to, lallai an haife shi da nakasar zuciya ne (heart defect), ko matsalar ƙoda (kidney problem). Alamominsa su ne yawan kuka, kasa shan nono, da rashin girma. Sa’annan ba a cika samun saukar jini ga jarirai ba.

    Idan aka samu, lallai dalilinsa zai zamo rashin ruwan jiki (dehydration), ko zubewar jini (blood loss), ko ciwon zuciya (heart disease). Alamominsa su ne rashin shan nono, rashin walwala, da koɗewar fata (pale skin).

    2. ‘Yan shekara 1 zuwa 10: Ba a cika samun hawan jini ga yara masu wannan shekarun ba. Idan kuwa ya same su, alamominsa sune ciwon kai (headache), gajiya (fatigue), riƙewar numfashi (shortness of breath), haɓo (nose bleeding), sanƙarewa (seizures), da rashin gani (vision problems). Idan ba a magance shi ba, zai iya lalata zuciya, ƙoda, da ƙwaƙwalwa.

    Haka nan ba a cika samun saukar jini ga yara masu wannan shekarun ba. Idan aka samu, alamominsa su ne jiri (dizziness), suma (fainting), saurin bugawar zuciya (rapid heartbeat), da rashin ƙwarin jiki (weakness). Rashin magance shi zai iya lalata aikin ƙwaƙwalwa (impaired brain function), tsumburewa (growth retardation), da rikicewa (hypoxia).

    3. ‘Yan shekara 11 zuwa 17: Ana samun hawan jini ga matasa masu wannan shekarun. Alamominsa su ne ciwon kai (headache), zafin kirji (chest pain), da zafin jiki (abdominal pain). Idan ba a magance shi ba, zai iya lalata zuciya, ƙoda, da ƙwaƙwalwa, da jijiyoyin jini.

    Kuma zai iya kawo shanyewar tsagin jiki (stroke). Haka nan ana samun saukar jini ga matasa masu wannan shekarun. Alamominsa su ne ciwon kai (headache), zafin ƙirji (chest pain), da zafin jiki (abdominal pain). Rashin magance shi zai iya lalata zuciya, ƙoda, ƙwaƙwalwa, da jijiyoyin jini.

    4. Baligai ‘yan shekara 18 zuwa 50: An fi samun hawan jini ga masu wannan shekarun. Alamominsa su ne ciwon kai (headache), jiri (dizziness), da rashin gani sosai (blurred vision). Idan ba a magance shi ba, zai iya haddasa ciwon zuciya (heart disease), shanyewar tsagin jiki (stroke), da lalacewar koda (kidney failure).

    Haka nan an fi samun saukar jini ga baligai masu wannan shekarun. Alamominsa su ne jiri (dizziness), suma (fainting), da gajiya (fatigue). Rashin magance shi zai iya lalata ƙwaƙwalwa (impaired brain function), rikicewa (hypoxia), da gigicewa (shock).

    5. Tsofaffi: An fi samun hawan jini ga tsofaffi. Alamominsa su ne ruɗewa (confusion), mantuwa (memory problems), kasa tafiya (difficulty in walking). Idan ba a magance shi ba, zai iya haddasa ciwon zuciya (heart disease), shanyewar tsagin jiki (stroke), da cutar mantuwa (dementia).

    Haka nan an fi samun saukar jini ga tsofaffi. Alamominsa su ne jiri (dizziness), suma (fainting), da ruɗewa (confusion). Rashin magance shi zai iya lalata ƙwaƙwalwa (impaired brain function), rikicewa (hypoxia), da gigicewa (shock).

    6. Masu juna biyu: Ana matuƙar samun hawan jini ga mata masu juna biyu har yakan kai matakin farko na ciwon jijjiga (preeclampsia). Alamominsa su ne kumburin jiki (abdominal swelling), ciwon kai (headache), rashin gani sosai (blurred vision), da ciwon jiki (abdominal pain).

    Idan ba a magance shi ba, zai iya haddasa haihuwar bakwaini (preterm birth), haihuwar ƙanƙanin jariri (low weight of newborn), da matsaloli masu yawa ga uwa da jaririnta. Haka nan ana matuƙar samun saukar jini ga mata masu juna biyu. Alamominsa su ne jiri (dizziness), suma (fainting), da gajiya (fatigue).

    Rashin magance shi zai iya hana samar da isasshen jini ga jariri a cikin mahaifa (impaired blood flow to fetus), ƙanƙancewar jariri (fetal growth restriction), ko ɓari (miscarriage). Idan ciki ya tsufa, to, saukar jini alama ce ta preeclampsia.

    RABE RABEN HAWAN JINI (TYPES OF HYPERTENSION)

    Hawan jini ya rabu gida biyu:

    1. Hawan jini na asali (primary or essential hypertension): Shi ne wanda ba a san asalin abinda yake kawo shi ba, amma tsarin rayuwar mutum take haɓaka shi, kamar cin gishiri da yawa, rashin motsa jiki, tsufa, shan giya, ƙiba, gado, da sauransu.

    2. Hawan jini mai dalili (secondary hypertension): Shi ne wanda wasu cututtuka ko amfani da wasu magunguna yake kawo shi, kamar matsalolin ƙoda, zuciya, ƙwaƙwalwa, da magungunansu.

    MAGANI (TREATMENT)

    Magance hawan jini yana da matuƙar alaƙa da tsarin rayuwar mutum, kamar motsa jiki, rage ƙiba, cin abinci mai kyau, da shan magani bisa umurnin likita. Shi ma saukar jini magance shi yana da alaƙa da magance abubuwan da suke kawo shi, kamar yawaita shan ruwa, da kauce ma abubuwan da jikin mutum yake bijire musu.

    Karanta Bayani A Kan Budurci Da Kuskuren Da Ake Yi A Kan Rashinsa

    Edita@rumasau-kallamu