WikiHausa

Category: Kiwon Lafiya

Mun samar da wannan ɓangaren ne domin koyar da ilimin yadda ake kula da lafiya a cikin harshen Hausa a sauƙaƙe. Za ku iya kai wa gare su ta hanyar amfani da kwamfutoci ko wayoyin hanu.

wikiHausa ta kowa ce. Kowa zai iya taimakawa da ilimi ko gyara. Bugu da ƙari, kowa na iya amfani da wannan kafa domin koya ko koyarwa.

  • Ina Mafita?

    Ina Mafita?

    Kowacce cuta tana da magani, kuma kowace matsala tana da mafita, don haka mafita ga wannan mummunan hali da muka shiga ya zama wajibi a kanmu mu yi tunanin samar da hanyoyin da za a iya bi don rage ko ma kawar da wannan matsala baki daya, tunda illolin shaye-shayen kayan maye yana shafar al’umma ne baki ɗaya.

    Don haka yaƙi da su wani alhaki ne da ya rataya a wuyan kowa da kowa, wato sai an yi taron dangi, kowa sai ya ba da tasa gudummawar daga kan gwamnati da hukumomin suke kula da hana fatauci da kuma shan miyagun ƙwayoyi da ƙungiyoyi da kafafen yaɗa labarai da malaman makarantu na addini da na boko da iyaye da mariƙa da yayye da ‘yan uwa da abokan arziƙi da su kansu matasa maza da mata da kuma sauran jama’ar gari.

    Ya zama wajibi a yi duk abin da za a yi wajen tabbatar da ganin an yi nasarar shawo kan wannan mummunar ɗabi’a, don abin ya fi ƙarfin mutum ɗaya ko hukuma ita kaɗai, abin ya zama tamkar kan ɗaki sai an taru. A nan, za a yi bayanin ire-iren matakai da gudummuwoyin da kowa zai iya bayarwa kamar haka:

    Matasa Maza da Mata

    1. Matasa su lura sosai da ire-iren abokan da za su yi abota ko ƙawance da su.

    2. Ya kamata ko ma ya zama wajibi matasa su lura da ire- iren masoyan da za su yi soyayya da su, domin shiga soyayya da mashayi ko mashayiya yana iya haifar da koyon wannan mummanar harka ta shan ƙwayoyi da abubuwan masu sa maye, musamma tun da soyayya tana da matuƙar tasiri a rayuwar matasa musamman mata, waɗanda suke da raunin zuciya, yanzu-yanzun nan sai a juya musu tunani a sanya su a wata hanya marar kyau.

    3. In ba ki fara ko ba ka fara shan kayan maye ba to kada ki soma ko kada ka soma shan su. In kana sha ko kina sha, ka yi ƙoƙari ko ki yi ƙoƙari ki daina shi ne mafi alfanu ga rayuwar kowane matashi ko matashiya; Iyaye su bi hanyoyin lura da irin ƙawaye ko abokai da kuma samarin da ‘ya’yansu suke yin hulɗa da su.

    Don a makaranta ana samun miyagun’ abokai maza da mata, kuma in suna yin irin waɗannan shaye-shayen ƙwayoyi sukan koya wa ƙawaye ko abokai ko kuma masoyansu. Saboda haka iyaye su dinga bibiyar lamuran ƙawayen ‘ya’yansu a makaranta ko a gida ko kuma masoyan (samari) da suke tare da su. Yin hakan  yana da matuƙar  muhimmanci.

    Iyaye da Mariƙa

    4. Iyaye lallai su  ɗauki matakin sanya ido wajen tarbiyyar yara.

    5. Su lura wajen sanin halayen matan aure ko zaurawa da ‘ya’yansu suke shiga gidajen su suna yin hulɗa da su. Domin ana samun wasu gidajen matan ko zawarawan suna zama matattarar waɗannan matasa masu irin halayen na shaye-shayen magunguna don su koyi maye, kuma wasu a nan suke koya wa wasu matan ko ‘yan matan; kai har da yara matasa masu shiga gidajen sukan koyi irin wannan harka ta shaye-shaye.

    6. Duk lokacin da iyaye suka ga ‘ya’yansu da wani magani na ƙwaya ko na ruwa ne lallai su matsa da tambayar su da bibiyar sanin ko na menene.

    7. Iyaye su dinga kai ziyarar ba zata cikin dakunan ‘ya’yansu kuma su dinga bincika jakunkuna da akwatunansu da sauran wuraren da ake tunanin yarinya za ta dinga ɓoye wasu abubuwa da ba ta so a gani.

    8. Iyaye su dinga sanya ido a kan lokutan da ‘ya’yansu suke fita daga gida da kuma lokacin da suke dawowa, kada a bar wa yarinya damar ta dinga kulle gida da kanta, domin wannan wata wawakekiyar ƙofa ce ta yarinya ta yi abin da ta ga dama iyaye ba su sani ba.

    9. Idan iyaye suka ga ‘ya’yansu ko maza suka ga matansu suna yawan barci babu gaira babu dalili, nan ma su matsa su gano menene yake jawo hakan.

    10. Iyaye ko mazaje su dinga yawan kula da kan harshen ‘ya’yansu da kuma matan aurensu. Lokuta da dama masu tsotsar wata ƙwayar kan harshensu yana nuna launin kore ko shuɗi saboda yawan tsotsar ƙwayar da suke yi.

    11. Iyaye su guji sanya ‘ya’yansu yin aikin ƙarfi wanda ya fi ƙarfin ‘ya’yan don hakan yana sa su sha ƙwayoyin da za su ji ƙarfin da zai sa su yi aikin da ya fi ƙarfinsu, wanda daga nan in ba a yi saʼa ba sai shan ire-iren waɗannan ƙwayoyin ya zama jiki ga ‘ya’yan.

    12. Iyaye su guji cusawa ‘ya’yansu dogon burin da zai sa su neman duniya ido rufe.

    13. Su taimaka wa hukuma wajen yaƙi da taʼammali da miyagun ƙwayoyi ta duk hanyar da Allah Ya huwace musu.

    14. Ya zama wajibi iyaye su dinga koya wa ‘ya’yansu yadda ake zaɓin miji na gari da zaman aure da kula da miji da abinci da kula da yara da sauransu.

    Gwamnati da Hukumomi

    15. Gwamnati ta samar wa da matasa aikin yi wanda zai hana su zaman banza da zai shigar da su wasu tunane- tunane da kuma faɗawa cikin wannan harka ta shaye- shaye.

    16. Ta dinga shirya tarukan ƙara wa juna sani da yaƙi da wannan harka ta shaye-shayen miyagun ƙwayoyi.

    17. Ya kamata hukumomin da suke kula da hana sha da fataucin miyagun ƙwayoyi NDLEA da hukamar kula da ingancin magunguna da abin ci da sha wato NAFDAC su ci gaba da sa ido sosai a kan wannan matsala, sannan kuma su matsa kaimi a kan kantunan sayar da magunguna don a sami raguwar sayar da miyagun ƙwayoyi da kuma magunguna marasa inganci.

    18. Su ci gaba da taimakawa wajen faɗakar da matasan da shan ƙwaya ya zamar musu jiki, ta hanyar kawwame su ɗaɗɗora su a kan tafarki mai kyau.

    19. Waɗannan hukumomi in sun kama masu sayar da miyagun ƙwayoyi masu sa maye a daina sakin su a tabbatar an zartar musu da hukunci mai tsanani don wasu nan gaba kada su yi.

    20. Masu sayar da miyagun ƙwayoyi su ji tsoron Allah su daina, su sani duk abin da suka aikata akwai ranar sakamako. Ba kawai duniya da abin da za su samu za su duba ba, su dubi Allah da ranar lahira.

    21. Gwamnati da hukumomi kowane lokaci a kai a kai su dinga shirya bitoci da kwasa-kwasai ga hukumomin tsaro da kula da shige da fice da hana fatauci da sayar da miyagun kƙwayoyi kuma a samar musu da wadatattun kayan alki kuma na zamani kamar yadda ƙasashen da suka ci gaba suke yi.

    Masu Sarautun Gargajiya

    22. A matsayin masu riƙe da sarautun gargajiya waɗanda ake girmamawa, kuma suke kusa da al’umma, ya zama wajibi a gare su su riƙe abubuwan da suka saba yi tun da na sa ido da tattara bayanai wanda masu unguwanni da dagatai da hakimai da sarakuna suke yi a cikin al’ummarsu, kuma su isar da shi ga gwamnati.

    ‘Yan Majalusun Jiha Da Na Tarayya

    23. ‘Yan majalisun dokoki na jiha da na tarayya ya zama wajibi gare su su dubi wannan al’amari su samar da dokoki masu tsauri ga mutanen da suke yaɗawa da kuma tallata miyagun ƙwayoyi ga jama’ar su.

    Alƙalan Kotunan Jihohi Da Na Yanki Da Kuma Na Tarayya

    24. Ya kamata alƙalan kotunan jihohi da na yanki da na tarayyar Nijeriya su daina jan ƙafa wajen zartar wa da masu safara da fatauci da sayar da miyagun ƙwayoyi kai har ma da dillalai da masu jirage na ruwa da na sama da motocin dakon kaya da masu manyan ma’ajiyun kayayyaki wato sito, kotu ta dinga hukunta su ba sani ba sabo.

    Kantunan Sayar Da Magunguna

    25. Kantunan sayar da magunguna su yi taka tsantsan wajen sayarwa da matasa magunguna barkatai, su dinga bibbiyar dalilan da ya sa matasa suke zuwa sayen magani domin ta yiwu ba an zo saya saboda ba a da lafiya ba ne, sai don a sha a yi maye, a yi mankas. Yin haka zai taimaka mana ƙwarai da gaske wajen rage waɗannan masifu da suke bibiyar mu.

    Masu Sayar Da Magunguna A Cikin Baka (Kan Faranti Ko Kwali)

    26. Ya zama wajibi masu kantafi da rayukan jama’a a kan baka ko farantai ko kwalaye ko masu baje shi kamar ana sayar da gyaɗa a cikin kasuwa waɗanda ake kira (kyamis ba ƙyaure), su lura da wannan sana’a tasu da yadda take jefa rayuwar al’umma a ciki haɗari marar iyaka, wanda dama gwamnatocin Afrika da duniya baki ɗaya ba su yi naʼam da tsarin wannan sayar da magani a kan titi ba, su dubi Allah su sami matsuguni kuma su sami horo da izini daga hukuma don su yi wannan san’a cikin doka da tsari, kuma su tsira daga fushin Ubangiji.

    Masu Magungunan Gargajiya

    27. Masu magungunan gargajiya da suke amfani da amsa kuwa (lasifika) su dinga zuga magungunan da suke sayarwa suna maganganum batsa a cikin tallace tallacensu, suna kira ga matasa, kuma matasan suna saya suna amfani da shi ba bisa ƙa’ida ba, ya kamata su daina su kuma sani yin hakan yana tunzura maza da mata suna affakawa ga wata rayuwa da ba ta dace ba musamman ta shaye-shaye, zai fi kyau su sami waje su zauna suna sayar da magungunansu cikin tsari da doka.

    28. Haka su ma ‘yan masu ganye, mata masu bin gidajen matan aure, musamman ma masu sayar da magungunan mata, su sani suna haifar da illoli ga matan, domin wasu mata in sun yi amfani da ire-iren waɗannan magunguna yana cutar da rayuwarsu, daga cikin jikinsu da wajen jikinsu da kuma ƙwaƙwalwarsu, tunda an sami misalai da dama na irin ɓarnar da waɗannan magunguna suka yi ga mata, na aure da zawarawa da ‘yan mata, kuma sayar da ire-iren waɗannan magunguna yana haifar da zinace-zinace tsakanin matasa.

    Ƙungiyoyi

    29. Ƙungiyoyi waɗanda ba na gwamnati ba, wato masu zaman kansu su dinga shirya tarukan ƙarawa juna sani da wayar da kai da kuma yaƙi da waɗannan abubuwa da suka addabe mu, wato shaye-shayen ƙwayoyi masu sa maye, musamman ga mata.

    30. Ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan Adam su daina ɗaure wa masu fatauci da sayar da miyagun ƙwayoyi gindi na cewa an tauye musu haƙƙi ko an ci zarafinsu, domin illolin da suke haifarwa ga al’umma suna da yawa ƙwarai.

    31. Ƙungiyoyin sanya ido tsakanin al’umma su dinga nemo matasan da suka faɗa wannan yanayi na shaye-shaye don a kauwame su a saita musu tunani da tafiyar da rayuwarsu, domin gwamnati kawai ba za ta iya yin wannan aiki ita kaɗai ba, sai an yi taron dangi.

    Malaman Makarantun Addini

    32. Malaman makarantu na addini su ne za su yi jagoranci wajen yaƙi da shaye-shaye ta hanyar yin bayanai a wajen koyarwarsu da wa’azi da nuna illar shan duk wani abu da zai jirkita hankali da kuma irin matsalolin da shaye-shaye suke haddasa wa mutum a rayuwarsa da kuma irin abin da zai haɗu da shi a wajen Ubangiji ranar ƙiyama.

    33. A cikin huɗubobin limaman masallatai su dinga sanya wannan batu na shaye-shaye a ciki.

    34. Ya kamata makarantu su dinga fito da wasu darusa waɗanda ba sa tsarin koyarwa na jiha ko na tarayya, gyaran ƙafa da farce da ƙunshi sabulu da bambita da kitso da gyaran gashi wanki da guga da ɗinkin hula da kwaɗo da linzami da dafa abinci da sauran su.

    Malaman Makarantun Boko

    35. A dinga yin addu’a bisa neman kariyar Allah a kan lamuran da suke damun rayuwarmu baki ɗaya, a duk lokacin da aka kammala karatun, makarantar addini.

    36. Makarantun boko su dage wajen yaƙi da shaye-shaye ta hanyar sanya ido ga ɗalibansu wajen abubuwan da suke shiga da shi aji na ci ko na sha ko na shaƙawa.

    37.Hukumomin makaranta su dinga kai ziyarar ba-zata a ɗakunan kwanan ɗalibai don bincikar kayan maye in akwai su.

    38.Ƙungiyar iyayen yara da malamai su dinga aiki tare wajen binciken haɗin gwuiwa a ɗakunan ɗalibai, duka ɓangarorin su dinga sanar da juna ire-iren bayani da suka samu game da yaran a gida ko a makaranta, wannan zai jawo raguwar waɗannan lamura.

    39.Su dinga yi wa dalibansu faɗa a game da abubuwan da za su yi amfani da su na sha, su kuma  nuna musu kada su yi abota da mutanen banza, don yin abota da mutanen banza yana sa wa a koyi munanan ɗabi’u.

    40.Su dinga jawo dalibansu a jikinsu su kuma nuna musu illolin shaye-shaye, ko cewa sai an sha ƙwaya za a yi  karatu ko za a iya shiga aji don ɗaukar karatu, sannan su dinga shirya wasannin kwaikwayo da za a yi wani batu na illar shaye- shayen miyagun ƙwayoyi. Kuma a dinga shirya gasa tsakanin ɗalibai ta yin rubutu a kan shaye shaye da illarsu ga rayuwar al’umma.

    41.Ya kamata makarantu su dinga fito da wasu darusa waɗanda ba sa tsarin koyarwa na jiha ko na tarayya ba, kamar na ƙananan sana’o’i irin su gyaran waya da ɗaukar hoto da kula da shuke-shuke da sayar da ruwa zobo da kunun zaƙi da kowane irin abubuwan sarrafawa da kuma kayan ƙwalam da maƙulashe kamar nakiya da alkaki da dubulan da fanke da acama da awara da gurasa da dai sauran kayan ciye-ciye da sauransu.

    Masu Sayar Da Miyagun Ƙwayoyi

    42.Ya kamata masu sayar da miyagun ƙwayoyi su kwana da sanin cewa akwai hukunce-hukunce masu tsauri da gwamnatin tarayyar Nijeriya ta tana da ga masu wannan mummunar sana’a, don haka su guji fushin hukuma da kuma fushin Ubangiji, domin an ce rana dubu ta ɓarawo rana ɗaya ta mai kaya, don haka kere na yawo zabo na yawo wata rana za a gamu.

    Kuma su tuna da rayuwar duniya ba ita kaɗai ce ba akwai ta lahira, duk abin da suka yi na ɓata tarbiyyar al’umma don su sami kuɗi, ranar alƙiyama za su samu sakamakon duk abubuwan da suka aikata na lalata tarbiya da rayuwar jama’arsu.

    Kafafen Yaɗa Labarai: Talbijin da Rediyo da kuma Yanar Gizo

    43.Ya kamata kafafen yaɗa labarai su dage wajen wayar da kan jama’a kan illolin shaye-shaye.

    Talabijin

    Ya kamata gidajen talbijin su dinga tace finafinan da suke nuna wa ta hanyar cire duk wani abu da zai nuna yin amfani da miyagun ƙwayoyi da kuma tasirinsu, da kuma shirya wasannin kwaikwayo masu nuna illar shan kayan maye.

    Rediyo

    Zai yi kyau su ma gidajen rediyoyi su dinga sanya ido a kan waƙoƙi da kaɗe-kaɗen da suke sanyawa, musamman na waɗanda aka san sun shahara a fagen shaye-shayen miyagun ƙwayoyi, ko kuma masu nuna a sha kayan maye, don sanya ire-iren waɗannan waƙoƙi suna zama wata barazana ga tarbiyyar da rayuwar matasa. Kuma su dinga shirya wasannin kwaikwayo masu nuna illar shan kayan maye.

    Yanar gizo

    Ya kamata gwamnati ta sa ido, kuma ta kafa wata hukuma da za ta dinga kula da kafafen sadarwa na yanar Gizo, duk waɗanda aka samu suna yaɗa harkar shaye-shaye, to a toshe su a daina samun su a Nijeriya.

    Masu Shirya Finafinai

    25 Masu shirya finafinai suna da abubuwan da za su yi a cikin finafinansu masu taimakawa wajen koyar da tarbiyyar matasa ta hanyar sanya wasu abubuwa waɗanda za su yi yaƙi da shan miyagun ƙwayoyi. Tunda matasan nan, musamma mata suna kallon waɗannan finafinan sosai.

    44.Marubuta za su zama a sahun gaba wajen kawo gyara a cikin al’umma ta fuskar rubuce-rubucensu da sanya illoli dan matsaloli da haɗuran da ke cikin shaye-shayen ƙwayoyi masu sa maye.

    Sauran Jama’ar Gari

    45.Kowane mutum mai hankali da sanin ya kamata zai ƙyamaci wannan mummunar hanya ta shaye-shaye: Don haka sauran jama’ar gari su ma suna da tasu rawa da za su taka ta ƙoƙarin hana wannan sabgar, ta hanyar yin nasiha ko faɗakarwa ga duk wanda suka lura yana son jefa kansa cikin wannan hanya.

    46.Ya zama wajibi ga sauran jama’ar gari su ba da tasu gudummawa wajen yaƙi da wannan annoba da ta shigo cikin jama’armu, wato shaye-shayen kayan maye, ta hanyar kafa ƙungiyoyin da za su dinga nusar da matasa su guji wannan abubuwa, sannan kuma su dinga sanar da hukumomi don a dinga kama masu sayar da waɗannan kaya masu sa maye, tun da dama daga cikin masu sayarwar an san su, ‘yan unguwa ne, dole ne a kawar da sani ko sabo don a magance wannan matsala. In ba haka ba kuwa, in an ƙi sharar masallaci za a yi ta rumfar kasuwa. Sannan su kafa ƙungiyoyin tsaro da sa ido a unguwanninsu.

    Mawaƙa

    47.Mawaƙa ma suna da muhimmiyar rawa da za su taka wajen wannan fafutuka ta yaƙi da shaye-shayen miyagun ƙwayoyi, tun da waƙoƙi suna da matuƙar tasiri ga rayuwar al’umma, musamman ma matasa, tun da suna sauraron waƙoƙin sosai, kuma suna tasiri sosai ga rayuwar su matasan.

    Idan muka ɗauki misalin wata waƙa da Ahmad Tijjani Gandu ya yi mai taken ‘Yar Maye, ta yi matuƙar tasiri ga matasa musamman mata yan shaye-shaye, tun da ta sanadiyyar sauraron wannan waƙa wasu sun bar shaye- shayen har abada. A duba rataye na 1 za a ga kaɗan daga cikin abin da wasu baitukan waƙar suke cewa.

    Har ila yau akwai wani shahararren mawakin Hausa, marigayi Malam Abdullahi Sani Makarantar Lungu ya taɓa yin wata waƙa ta hani da wannan harka ta shaye-shayen ƙwayoyi masu sa maye, tun ma lamarin bai ɓaci haka ba, domin wannan waƙa an fi shekara goma da yin ta amma ta yi daidai da wannan lokaci da muke ciki. A duba rataye na 2 za a ga baitukan waƙar da kuma abubuwan da ta ƙunsa.

    Shi ma shahararren makaɗin kuntigin Alhaji Dr. Danmaraya Jos ya yi waƙa game da hani a kan shan ƙwaya, in an duba a rataye na 3 za a ga abubuwan da ya bayyana.

    Fatanmu dai Allah ya tsare mu daga waɗannan munanan ayyuka, ya shiryi zuriyarmu baki ɗaya, amin.

    Wassalamun ala manittaba’al huda..

    Wannan bayani an ciro shi ne daga littafin Mata Da Shaye-shayen Kayan Maye: Ina Mafita? Wanda Ado Ahmad Gidan Dabino MON ya wallafa.

    Don karanta Wasu Alamomin Da Ake Iya Gane Mai Shan Kayan Maye danna nan

    Edita@rumasau-kallamu

  • Wasu Alamomin Da Ake Iya Gane Mai Shan Kayan Maye

    Wasu Alamomin Da Ake Iya Gane Mai Shan Kayan Maye

    Akwai wasu alamomi da ake iya gane masu shan ƙwayoyi. Wasu daga cikinsu sun haɗa da:

    • Yawan tara kwalaben maganin mura da tari ko sirinji
    • Allura ko kuma yankakkun takardu
    • Yawan kunna turaren (ƙamshi) wuta a cikin ɗakin matasa
    • Ƙin shiga cikin mutane, musamman a gida
    • Yawan ƙamshin turare iri daban-daban don kawar da warin da yake tare da su
    • Rashin ƙoƙari a makaranta (amma wata sa’a kuma an ce wai ƙoƙari suke sa wa)
    • Yawan ladabi da gaishe da mutane (wanda ba a saba gani a da ba, ko kuma ana yi amma lokaci ɗaya a ga abin ya ƙaru)
    • Lokaci ɗaya yarinya ta sauya ƙawaye, ba ta kuma damu da ƙawayenta na da ba, sannan yanayin harkokinta su sauya
    • Rashin dawowa gida da wuri da daddare (don shaye- shayen miyagun ƙwayoyin an fi yin su daga yamma zuwa dare)
    • Sauyin halaye da ɗabi’un yarinya waɗanda ba a saba da ganin ta tana yi ba
    • Yawan sa baƙin tabarau
    • Yawan son tafiya wajen biki, a je kuma a daɗe ba a dawo ba
    • Sauyawar yanayin bakin matashiya, a dinga ganin ta tana nuna wani launi daban a leɓe ko kan harshe
    • Sauyawar ƙwayar ido ta koma ja, idon yana iya ɗaukar fiye awa biyar bai koma daidai yadda yake kafin a sha ƙwayar ba, ko kuma idon ya dinga rawa, kamar ƙwalla ko kuma ana rufe shi ana buɗewa
    • Karkatar da kai ko kaɗa kai, musamman ga masu shan hodar Iblis (cocaine)
    • Lokacin da ake magana da matashi ko matashiya a ji suna sambatu marasa kan gado
    • Yawan yin tamɓele a maganganunsu
    • Zazzare idanuwa haka kawai, wanda suke kira ‘cin magani’
    • Yawan fushi ko ɗacin rai
    • Neman faɗa babu dalili
    • Yawan barci.

    Wannan bayani an ciro shi ne daga littafin Mata Da Shaye-shayen Kayan Maye: Ina Mafita? Wanda Ado Ahmad Gidan Dabino MON ya wallafa.

    Danna nan don karanta Matsalolin Da ‘Yan Maye Suke Cin Karo Da Su

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Lalurar Mele (Vitiligo) Take

    Yadda Lalurar Mele (Vitiligo) Take

    Yanayi ne da wani kaso cikin mutane kan samu kansu na kasancewar wani sashi na jikinsu ya bambanta da wani ta ɓangaren haske a fata. Kama daga tafin hannu, fuska, wuya, gefen kai, baya, kuiɓin ciki da dai sauransu.

    Wato dai ka ga mutum in baƙar fata ne amma ga wani sashi na hannuwansa ko fuskarsa ya zamo fari-fat, in kuma farar fata ne hakan ya sa fatar ta ƙara haske a inda abun ya fito, kai har gashin gurin yakan zamo fari shi ma.

    Kamar yadda kuka san muna da rukunin mutane ZABIYA wato ALBINO waɗanda fatarsu take fari fat gaba ɗaya, sannan ba sa iya jure zafin rana, gami da rashin gani sosai a tsakiyar rana ko hasken wani abu. A sakamakon ƙarancin sinadarin da ke ba fata launinta wato MELANIN.

    Toh su ma masu VITILIGO wannan MELANIN ɗin suka rasa a tsalmin inda farin ya bayyana. Kun ga kenan su ZABIYA duk fatar jikin ce suke da ƙarancin MELANIN, yayin da su kuma masu VITILIGO wani sashi ne na fatar babu.

    Shi yasa wasu sai ka ga ana ƙyamarsu a riƙa zaton ko wani ciwo ne na fata don kar mutum shi ma ya kwasa, ko kuma in ka gansu sai ka ɗauka irin ƙonewar nan suka yi gurin ya warke shi ne ya zamo haka. Eh ai ko ƙuna abinda yasa in ta warke in dai babba ce ake ganin gurin ya sauya kala shi ne dai rashin melanin ɗin.

    Don haka VITILIGO ba ciwo ne da ake iya ɗauka ba. Ku daina jin ƙyanƙyamin raɓar jikinsu. Yawanci ana alaƙanta shi da ƙwayoyin halittun gado (inheritance) da kuma tangarɗar ƙwayoyin garkuwar jiki (Auto immune) wanda a maimakon su yaƙi ƙwayoyin jiki sukan koma su yaƙi lafiyayyun ƙwayoyin da ke samar da melanin a jika wato MELANOCYTES. 

    Larurar ba ta da magani, kuma hakan bai jefa mutum cikin wani hatsari. Kurum in dai ka karɓi kanka yadda kake to shike nan.

    Domin karanta Ciwon Nono Ga ‘Yanmata Masu Ƙananan Shekaru danna nan

    Edita@rumasau-kallamu

     

     

  • Ciwon Nono Ga ‘Yanmata Masu Ƙananan Shekaru

    Ciwon Nono Ga ‘Yanmata Masu Ƙananan Shekaru

    Ciwon nono ga ‘yanmata masu ƙananan shekaru yawanci ba ya nuna cewa suna da wata babbar matsala a nonon su. Yakan zamo yana da alaƙa ne da canje-canjen zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikinsu (hormonal imbalances). Waɗannan sinadaran suna shafar balaga, jinin haila, ko girman nonon mace.

    Yawancin mata matasa suna jin zafin nono ko rashin jin daɗi a matsayin wani ɓangare na tsarin girman halittar jikinsu. Ana kiransa da ciwon nono na lokaci-lokaci (cyclical breast pain), kuma yawanci yana warkar da kansa bayan wani lokaci, ko kuma mace ta ji sauƙinsa bayan ta sami sauyin rayuwa idan ta yi aure.

    Amma, idan ciwon nonon ya zamo mai tsanani kuma bai daina ba na tsawon lokaci, ko ya haɗu da kumburi ko wasu canje-canje marasa kyau a nono, ko nono guda ɗaya  ya shafa na tsawon lokaci, ko ba yana faruwa ba ne a lokacin jinin al’ada, to, ya kamata ki je asibiti domin likita ya duba ki ido-da-ido.

    Sa’annan ya kamata ku san cewa ciwon nono a daidai lokacin mace tana budurwa  zai iya zamowa sakamakon abubuwa ne kamar haka:

    1. Sauye-sauyen zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikinki (hormonal changes), kuma shi ne ake kira “cyclical mastalgia”. Wannan ba matsala ba ne In-sha-Allah.
    2. Buɗewar fatar ƙirjinki, da kuma haɓakar girman tsokar nononki (developmental  stretching of skin and tissues as the breasts grow).
    3. Tasirantuwar fata da tsokar nononki idan aka taɓa su (breast sensitivity), domin wasu matan ko an taɓa nononsu ba su jin komai, amma wasu ko yaya aka taɓa su, to, suna tasirantuwa sosai. Wannan yanayin halitta ne.
    4. Rashin samun halittar ƙasusuwan baya, ƙirji, da kafaɗu masu kyau (poor posture). Wannan yana nufin idan halittar ƙasusuwan ƙirjinku, da kafaɗunku, da bayanku sun sunkuya ba su tsaya a tsaye ƙyam ba, to hakan zai sanya tsokoki da fatar nononku su takure, daga nan sai nononku ya riƙa yi muku ciwo a kai-a kai, har zuwa bayanku. Idan haka halittar ƙasusuwan ƙirjinku suke, to, za ku iya samun sauƙin ciwon ne ta hanyar yawan yin atisayen banƙare ƙirjinki da bayanku (postural exercises), tare da zama ko kwanciya a wuraren da bayanku da kafaɗunku ba za su takura ba.
    1. Canje-canjen nono sakamakon ƙullutun nono (fibrocystic breast changes), wanda yake faruwa saboda kullum fibroadenoma.  Fibroadenoma shi ne ƙullutun nono wanda yake sanya tsayuwar nono ƙyam. Wani lokacin yakan kumbura ko ya dinga ruwa, ya haddasa jin zafin nono idan aka taɓa ko ba a taɓa ba.

    Don karanta Kumburin Mahaifa Mai Sanya Zubar Jini (ENDOMETRITIS) danna nan

    Edita@rumasau-kallamu

     

  • Zaurancen ‘Yan Maye

    Zaurancen ‘Yan Maye

    Zaurancen ‘yan maye wasu kalamai ne da ‘yan maye suke amfani da su a tsakaninsu. Sau da yawa wasu mutane masu yin sana’a ko kasuwanci ko aiki ko ma ɗalibai suna da wasu kalamai da suke amfani da su don su ɓatar da bami (mutum) daga gane manufarsu. Ba kuma mai ganewa sai su ko kuma wanda ya zauna da su ko aka gaya masa shi ne zai gane abin da suke nufi da irin waɗannan kalamai.

    Su ma ‘yan maye suna da wasu kalamai da suke yi a tsakaninsu wanda kusan su kaɗai suke sanin ma’anar abubuwan da suke nufi sai kuma wanda aka yi wa bayani ya fahimta ne kawai yake iya gane manufarsu. Yawancin wannan zaurance shi ma wata alama ce ta buguwa da gushewar hankali da rashin gaskiya da aikata laifi wanda ke da alaka da illolin shaye-shaye. Ga wasu daga ciki kamar haka:

    • Za mu je dubun nahiya (wurin shan kayan maye kenan)
    • Muna cikin dubun aiki (an shawo ƙwaya kenan)
    • Mun murɗe masa kai (murfin kwalbar abin da suka sha )
    • Mun hau network (kai ya ɗauki caji kenan)
    • Mu je zubi (za a je shan ƙwaya ke nan)
    • Mun je madiri (suna cikin maye kenan)
    • Muna so mu yi slow (ana so a yi maye kenan)
    • Za mu kara wa sama hazo (za a sha wiwi ko taba)
    • Buguwa ma sai a can (wato buguwa sai a lahira)
    • Haɗin da ba duk kai ba (a haɗa ƙwayoyi da maganin mura iri daban-daban)
    • A sha komai (ma’ana ba su bar kowane abin maye ba)
    • Yaya ruwa? (ba za a sha ba ne yau?)
    • Weza (weather) ta ba da haɗin kai (yanayin gari ya yi daɗi kenan)
    • Aiki to, aiki kurum (wato in ba a sha ba a sha)
    • Akwai gem, za a fasa eriya (za a je wata matattara inda manyan gayu suke haɗ uwa don yin shaye-shaye).

    Don karanta Waƙar Shan Ƙwaya ta Alhaji Dr Adamu Ɗanmaraya, Jos danna nan

    Wannan bayani an ciro shi ne daga littafin Mata Da Shaye-shayen Kayan Maye: Ina Mafita? Wanda Ado Ahmad Gidan Dabino MON ya wallafa.

    Edita@rumasau-kallamu

  • Kumburin Mahaifa Mai Sanya Zubar Jini (ENDOMETRITIS)

    Kumburin Mahaifa Mai Sanya Zubar Jini (ENDOMETRITIS)

    Endometritis kumburin bangon mahaifa ne (endometrium) wanda yake haddasa zubar jini daga gaban mace. Zai iya kasancewa mai tsanani amma ba ya ɗaukar dogon lokaci (acute). Haka nan zai iya zamowa mai tsanani kuma mai ɗaukar dogon lokaci (chronic). Mafi yawanci ƙwayoyin cutar bacteria ne suke kawo shi, musamman waɗanda suke kama al’aurar mace bayan ta haihu, ko kuma a lokacin da ake yi mata aikin tiyata a mahaifa ko mara.

    Bincike ya tabbatar da cewa manyan dalilai masu kawo endometritis su ne:

    1. Haihuwa (childbirth): Idan ƙwayoyin cutar bacteria suka shiga cikin mahaifa a lokacin da mace take yin naƙudar haihuwa, to, za su iya haddasa mata matsalar endometritis, musamman idan ta yi doguwar naƙuda (prolonged labour), ko yagewar jakar ruwan mahaifa (amniotic sac rapture), ko yawan duba mata buɗewar farjinta (multiple vaginal examination-VE).

    2. Aikin tiyatar cire jariri (caesarian section-CS): Matan da aka yi wa tiyatar CS sun fi kowa hatsarin kamuwa da endometritis, duk da kasancewar kayan aikin da kuma ɗakin tiyatar masu matuƙar tsabta ne. Hakan yana da nasaba da tsanin yawa, naci, da kankantar bacteria ɗin ne.

    3. Ayyukan tiyatar da suka shafi farji da marar mace (gynaecological procedures): Waɗannan sun ƙunshi wankin ciki (dilation and evacuation), aikin duba mahaifa (hysteroscopy), ɗaukar wani abu daga cikin mahaifa domin yin awon wata cuta (endometrial biopsy). Ƙwayoyin cutar bacteria za su iya shigar mahaifa a lokacin waɗannan ayyukan.

    4. Cututtukan da ake ɗauka a wajen jima’i (sexually transmitted diseases – STDs): Waɗannan sun ƙunshi chlamydia, gonorrhea, staphylococcus, da sauransu. Duk suna iya haifar da endometritis idan suka shiga mahaifa.

    ALAMUNSA (SYMPTOMS)

    Alamun endometritis su ne:

    1. Zubar ruwan da mace ba ta saba gani ba daga gabanta (abnormal vaginal discharge): Ruwan zai iya kasancewa mai wari ko ƙarni, sa’annan mai launin ruwan ƙwai (yellowish) ko ruwan ganye (greenish).

    2. Ciwon mara (pelvic pain): Mace mai matsalar endometritis za ta riƙa fuskantar ciwon mara mai tsanani, ko dai mai daɗewa bai bari ba ko kuma mai zuwa ya tafi.

    3. Zazzaɓi da jin sanyi (fever and chills): Shi ma zai iya zamowa mai tsanani, sa’annan mai zuwa ya tafi ko mai daɗewa.

    4. Jin zafin fitsari ko yawan yin fitsari (dysuria or polyuria): Shi ma zai iya zama mai zuwa ya tafi ko mai daɗewa.

    5. Zubar jini mai yawa lokacin al’ada ko rashin tsayayyar al’ada (heavy or irregular menstrual bleeding): Shi ma zai iya zama mai zuwa ya tafi ko kuma mai daɗewa.

    TASIRINSA A JIKIN MACE (EFFECTS)

    Idan ba a magance endometritis ba, zai iya haifar da:

    1. Rashin haihuwa (infertility): Hakan zai faru ne sakamakon raunana da kuma lalata halittun mara na haihuwa.

    2. Taruwar ruwan gunya a cikin mara (pelvic absess): Zai iya haifar da gyambo mai tara ruwan gunya a cikin mahaifa.

    3. Kumburin dukkan jiki (sepsis): Hakan zai iya faruwa ne sakamakon yaɗuwar ƙwayoyin cuta a dukkan sassan jiki ta hanyar jijiyoyin jini.

    HANYOYIN RIGAKAFI (PREVENTION)

    Za a iya rigakafin kamuwa da endometritis ta hanyar:

    1. Inganta tsabta a lokacin karɓar haihuwa, da lokacin yin tiyatar mahaifa a marar mace, domin kaucewa yaɗuwar ƙwayoyin cuta.

    2. Tsabtace kayan ayyukan tiyata yadda ya kamata.

    3. Tabbatar da cewa ma’aurata ba su ɗauke da cututtukan da ake ɗauka a wajen jima’i.

    MAGANI (TREATMENT)

    Hanyar magance endometritis ita ce zuwa asibiti domin likita ya yi aune-aune kuma ya ɗora mace a kan maganin antibiotics da ya dace. Idan abin ya ta’azzara, to, sai an kwantar da ita.

    Don karanta Halin Da Ake Ciki Yanzu Dangane Da Allurar Tazarar Haihuwa Ga Maza danna nan
    Edita@rumasau-kallamu

  • Halin Da Ake Ciki Yanzu Dangane Da Allurar Tazarar Haihuwa Ga Maza (CURRENT STATUS OF MALE INJECTABLE CONTRACEPTIVES)

    Halin Da Ake Ciki Yanzu Dangane Da Allurar Tazarar Haihuwa Ga Maza (CURRENT STATUS OF MALE INJECTABLE CONTRACEPTIVES)

    Akwai jita-jitar cewa an kammala gwaji ko kuma ana kan hanya wajen samar da allurar hana haihuwa ga maza. Wannan gaskiya ne cewa ana gudanar da bincike, amma har yanzu babu wata allura da aka amince da ita a duniya domin yin tazarar haihuwa ga maza.

    Wasu daga cikin alluran da aka fi duba yiwuwar yin amfani da su, sun haɗa da:

    1. Reversible Inhibition of Sperm Under Guidance (RISUG) a Indiya, wacce ta ƙunshi ɗura ruwan magani mai maiƙo a cikin bututun ajiyar maniyyi (injecting gel into vas deferens). Amma har yanzu wannan dabarar ba ta samu amincewa daga hukumomin lafiya na duniya ba.

    2. Allurar sinadarin testosterone da progestin wacce take hana samar da ruwa da ‘ya’yan maniyyi. A shekarar 2016, wani bincike na hukumar kula da lafiya ta duniya (World Health Organization – WHO) ya dakatar da yin wannan gwajin saboda zai haifar illolin da suka haɗa da fushi, baƙin ciki, taɓin hankali, da matsalar ƙarancin sha’awa ga maza, illolin da suka fi na alluran tazarar haihuwa na mata muni.

    MATAKAN SAMAR DA MAGANI (STAGES OF DRUG DEVELOPMENT)

    Domin fahimtar dalilin da yasa ba a samu nasarar fitar da alluran tazarar haihuwa na maza ba, ya kamata a fahimci matakai guda shida waɗanda ake bi kafin a ƙirƙiro magani har ya fita kasuwa:

    1. Gwajin yin amfani da maganin a cikin ɗakin gwaje-gwajen kimiyya da dabba (discovery and preclinical lab testing using guinea pigs) – Ana yin sa ne don a fahimci ingancinsa da yadda yake aiki, amma a jikin dabba.

    2. Gwaji a mataki na farko (Phase I Trials) – A jikin mutane kaɗan, wato marasa yawa, don tabbatar da ingancinsa a kan lafiyar mutanen.

    3. Gwaji a mataki na biyu (Phase II Trials) – Ana yin gwajin ne ga mutane masu buƙata don a duba inganci da illolinsa a jikinsu.

    4. Gwaji a mataki na uku (Phase III Trials) – Gwaji mai faɗi ta hanyar ƙara yawan jama’ar da za a yi gwajin a kansu don tantance amfanin maganin da illolinsa a jikinsu.

    5. Amincewa daga hukumomin lafiya (Regulatory review and approval) – Hukumomi, kamar NAFDAC a Nigeria ko FDA a America, za su bayar da sanarwar amincewa da maganin a hukumance, domin mutane su cigaba da yin amfani da shi.

    6. Bibiya bayan an fara amfani da maganin (Post marketing surveillance) – Don cigaba da sa ido a kan illolinsa.

    Yawancin alluran tazarar haihuwa na maza da ake ƙoƙarin ƙirƙirowa suna kasa samun nasarar gwajin ne tun a mataki na biyu ko na uku saboda mummunan sakamakon da suke nunawa ga lafiyar maza, ko rashin daidaiton sakamakon (inconsistent test results).

    DALILIN DA YASA ALLURAN TAZARAR HAIHUWA NA MATA SUKA FI DACEWA DA JIKIN MATAN (REASONS THAT FEMALE INJECTABLE.CONTRACEPTIVES REMAIN MORE SUITABLE)

    1. Jikin mace ya fi sauƙin sarrafa sinadaran estrogen da progesterone, saboda tsarin al’ada na halittar jikin mace yana aiki da sinadaran estrogen da progesterone ɗin ne, wanda ake iya kwaikwayon su cikin sauƙi da magunguna. Allurar tazarar haihuwa ta mata tana hana mace yin ovulation cikin sauƙi da aminci, kuma illolinta sun daɗe ana yin nazari a kansu, kuma ana iya sarrafa su.

    2. A jikin namiji kuwa, ana samar da miliyoyin ‘ya’yan maniyyi a kullum, waɗanda in har za a yi amfani da allurai na tazarar haihuwa domin rage yawansu, to, hakan yana nufin sai dai a dakatar da samar da su gaba ɗaya, wannan abu ne mai wahala da hatsari.

    ILLOLIN DA ZA SU IYA BIYO BAYAN AMFANI DA ALLURAN TAZARAR HAIHUWA GA NAMIJI (POTENTIAL REGRETS AND CONSEQUENCES OF MALE INJECTABLE CONTRACEPTIVES)

    Idan aka gaggauta yin amfani da su ba tare da yin cikakken bincike ba, to, ana iya fuskantar matsaloli kamar:

    1. Matsalar rashin haihuwa ta dindindin (permanent infertility) – Saboda hana samar da ‘ya’yan maniyyi na dogon lokaci yana iya lalata ƙwayar haihuwa har abada.

    2. Taɓarɓarewar hankali da rashin daidaiton zubar ruwan sinadarai (mood disorders and hormonal imbalances) – Hakan yana iya haddasa damuwa, fushi da cututtukan zuciya.

    3. Ƙarin hatsari ga dangantakar aure – Mace tana iya ɗaukan cewa an ɗauki matakin hana haihuwa alhali namiji yana fama da illoli ko ya manta. Daga nan sai ciki ya samu ba tare da an shirya masa ba.

    Wani bincike da aka wallafa a “The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism” ya nuna cewa yin amfani da sinadaran testosterone da progestin yana iya aikin samar da tazarar haihuwa ga maza, amma yana haddasa hawan jini, lalacewar hanta, da hauhawar kitse (cholesterol).

    SHAWARA GA YAN’UWANA MATA

    Ya kamata mu kasance cikin shiri da fahimta. Duk da cewa alhakin yin tazarar haihuwa ya rataya ga maza suma, yana da muhimmanci mu san cewa jikin mace ne yafi dacewa da irin waɗannan magunguna, tunda an ɗauki dogon lokaci ana yin nazarin su kuma an riga an tabbatar da ingancinsu.

    Idan aka gaggauta yin amfani da alluran tazarar haihuwa na maza ba tare da cikakken bincike da tabbatar da ingancinsu ba, to, duniya za ta yi nadama kamar yadda aka yi da wasu magunguna a tarihi.

    Har zuwa lokacin da aka samu cikakken gwaji da tabbatar da ingancinsu, alluran tazarar haihuwa na mata su ne mafi aminci da sahihanci.

    Danna nan don karanta Rashin Kawowar Mace A Lokacin Jima’i (ANORGASMIA)

    Edita@rumasau-kallamu

  • Illolin Shaye-Shaye

    Illolin Shaye-Shaye

    Shaye-shayen miyagun ƙwayoyi suna da illoli masu ɗimbin yawa ga mashayansu. Wasu daga cikin waɗanṇan illoli kan shafi dangin mashayan da ma al’umma baki ɗaya. Masu shan ƙwayoyi ko kayan da suke sa su maye suna fuskantar matsaloli iri-iri. Misalin wasu daga ciki su ne:

    • Rashin tsayar da ibada (Bauta wa Allah)
    • Gushewar hankali
    • Ɗaukar cututtuka
    • Shiga mummunan hali
    • Mummunar kama
    • Aukar da fyaɗe
    • Shiga haɗari
    • Yin sata
    • Yin fashi
    • Kura daga makaranta
    • Rasa aiki
    • Shiga ƙungiyoyin asiri
    • Rasa rayuwa
    • Yawan haɗura a kan abubuwan hawa
    • Mutuwar fuju’a (mutuwar fad-daya)
    • Mutuwar aure da sauransu.

    In muka ɗauki batun mutuwar aure da shaye-shayen abubuwan sa maye suke haifarwa, za mu tabbatar da hakan babbar illa ce in muka karanta waɗannan labarai guda biyu da suka faru a wasu gidajen ma’aurata:

    1. Wata matar aure ce wadda take shaye-shaye amma mijinta bai sani ba, kullum sai ta sha wani magani ta yi ta barci, amma shi mijinta bai gane ba cewa maganin maye ne, kullum ya same ta tana barci sai ta ce ai mura ce ta yi mata babban kamu. In kuma ya ce a kai ta asibiti sai ta ce a a, ai tana samun sauƙi, ko kuma ta ce ai likitoci ne suke cewa mai mura ya dinga samun barci shi ne maganin mura.

    Da abu ya yi nisa miji ya ga barci ya ƙi ƙarewa, sai ya fara damuwa. Da dubu ta cika sai wata rana dalili ya kai shi duba ƙarƙashin kujeru, nan fa ya ga tarin maganin mura da tari turmis, a ranar ne  ya gane cewa maganin nan ba don mura take sha ba, dọn maye kawai take shan sa.

    Da aka matsa bincike sai da aka gano wasu kwalaye da kwalabe a cikin ma’ajiyar tufafinsu. Ana cikin haka kuma sai mai kantin sayar da magani na unguwarsu ya turo a ba shi kuɗin maganin da matar take aikawa tana karɓowa bashi. Wannan shaye-shaye ne sanadiyyar mutuwar auren.

    2. Shi kuma wani ango da aka yi masa rufa-rufa ya auri ‘yar maye, kullum gidansa cike da ‘yan mata, kuma abin da ke kawo su shi ne su haɗu da amaryar su yi ta shaye- shayen ƙwayoyi da magungunan mura da tari da kuma tabar wiwi.

    Kuma har faɗa ake yi a gidan nasa, wanda haka ya dami maƙobtansa suka gaya masa, shi kuma ya cewa matarsa ba ya son wannan tara ƙawaye da take yi. Kai abu dai ya ƙi daɗi kullum tashin hankali shi da matar, har dai aure ya rabu, an zo kwashe kaya ya ga kwalaben magungunan mura da na tari da kwalayen magunguna sun kai guda ɗari uku.

    Bayan haka kuma, wasu daga cikin fasiƙai mata ko maza suna amfani da ire-iren waɗannan magunguna wajen juyar da hankalin ‘yan mata don su yi lalata da su, wato su yi zina da su ko maɗigo, ko masu yin luwaɗi su yi da su, musamman idan sun neme su cikin girma da arziki suka ƙi yarda, to sai su yi amfani da waɗannan magunguna a cikin lemo ko wani abin sha, da zarar sun sha, shi ke nan sai su sami damar yin abin da suke son yi da su.

    Don karanta Wasu Wuraren da Aka fi Koyon Shan Kayan Maye danna nan

    Wannan bayani an ciro shi ne daga littafin Mata Da Shaye-shayen Kayan Maye: Ina Mafita? Wanda Ado Ahmad Gidan Dabino MON ya wallafa.

    Edita@rumasau-kallamu

  • Wasu Wuraren da Aka fi Koyon Shan Kayan Maye

    Wasu Wuraren da Aka fi Koyon Shan Kayan Maye

    Wasu daga cikin masu sha da kuma waɗanda suke zaune da masu shan ƙwayoyin, musamman mata, sun bayyana an fi koyon waɗannan shaye-shaye a waɗannan wurare:

    • Wajen liyafa (party) wato taron mata da maza a wajen biki
    • Zuwa kwana gidan ƙawaye masu shaye-shaye
    • Zuwa wajen zaman ‘yan daba
    • Wuraren kallon wasanni
    • Zama direban ‘yan maye (a bisa hanya yayin tafiya cikin adaidaita-Sahu ko akan babur Acaɓa
    • Zaman makarantun kwana, a sakandare ko gaba da sakandire, kamar jami’o’i da manyan kwalejoji da cuɗanya da ɗalibai masu shaye-shaye a makarantar, a gida Nijeriya da kuma a ƙasashen waje
    • Gidajen biki ko suna
    • Ƙananan da manyan otal-otal
    • Filin dambe
    • Gidajin wasannin kwaikwayo na daɓe da gala
    • Wuraren da ake yin sababbin gine-gine (kangwaye)
    • Tashoshin mota
    • Wuraren masu gyaran motoci da Babura
    • Gidajen saukar baki
    • Sababbin gidaje da ke wajen gari da sauransu

    Domin karanta Hanyoyin Ta’ammali Da Kayan Maye danna nan

    Wannan bayani an ciro shi ne daga littafin Mata Da Shaye-shayen Kayan Maye: Ina Mafita? Wanda Ado Ahmad Gidan Dabino MON ya wallafa.

    Edita@rumasau-kallamu

     

  • Rashin Kawowar Mace A Lokacin Jima’i (ANORGASMIA)

    Rashin Kawowar Mace A Lokacin Jima’i (ANORGASMIA)

    Akwai matan da suke fahimtar cewa ba su kawowa a lokacin jima’i, wanda ake kira “anorgasmia” a likitance. Domin fahimtar wannan yanayin da kuma tasirinsa, ya kamata mu san menene ake nufi da kawowa a lokacin jima’i, wanda ake kira “ejaculation” ko “releasing” a turance.

    Kawowa shi ne fitar da ruwan maniyyi. Ba dole ba ne ma’aurata su kawo a lokacin jima’i. Sai dai kawowar tana da matuƙar muhimmanci.

    Ga namiji, kawowa tana nuna kai wa ƙololuwar gamsuwarsa da jima’i, sa’annan dole sai ya yi ta sa’annan zai iya yi wa mace ciki, domin ƙwayoyin halittar haihuwarsa (sperm cells) suna a cikin ruwan kawowar ne. Ga mace kuwa, ita ma kawowa tana nuna matuƙar gamsuwarta da jima’i ne, amma ruwan kawowar ta baya ɗauke da ƙwayoyin halittar haihuwarta (ova).

    A kimiyyance, daga lokacin da mace ta balaga zuwa lokacin da al’adarta za ta ɗauke saboda nisan shekaru (menopause), tana samar da ƙwayoyin halittar haihuwarta (ova) kimanin 300,000 zuwa 400,000 waɗanda ba su ƙosa ba (underdeveloped ova).

    Wasu daga cikinsu ne za su ƙosa, kuma za ta riƙa fitar da su a duk bayan lokacin da ta gama al’adarta (ovulation) da kwanaki 13, 14, 15, ko 16. Kafin ɗaukewar al’adarta, za ta yi ovulation kimanin 300 zuwa 400, su kuma sauran ƙwayoyin ova ɗin da ba ta saka su ba, za su narke su bi jikinta, kuma shi ne ake kira “follicular atresia”.

    Abinda nake so in nuna a nan shi ne, ba dole ba ne a duk lokacin da namiji yake jima’i da mace ya zamo sai ta kawo, kuma rashin kawowarta ba zai hana ta samun juna biyu ba. Amma rashin kawowar mijinta zai iya hana ta samun juna biyu. Wani lokacin mace za ta iya kawowa amma ita ba za ta gane ba, sai dai mijinta ya gane. Dalilan da za su iya sanya hakan su ne:

    1. Bambance-bambancen halitta (anatomical differences): Wasu mata ba su jin fitar ruwan saduwar aure daga gabansu saboda bambance-bambancen halittar jijiyoyin lakarsu (nerve endings) ko kuma yadda jikinsu yake sarrafa jin daɗi yayin jima’i.

    2. Tunanin zuciya (psychological factors): Tashin hankali (anxiety), damuwa (stress), ko rashin mayar da hankali ga yadda ake jin daɗi a lokacin jima’i yana iya rage fahimtar fitar da ruwa ko samun inzali ga mace.

    3. Raguwar jin daɗi (reduction of sensitivity): Canje-canjen zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikinta, kamar lokacin da ta haihu, ko lokacin da take shayarwa, ko lokacin da shekarunta suka yi nisa, duk suna iya shafar jin daɗin jima’i kuma ya haifar mata da raguwar jin abubuwa a jikinta.

    4. Rashin fahimtar fitar da ruwan kawowa (misunderstanding of female ejaculation): Yawancin lokaci mata sukan rikice su kasa bambanta fitar ruwan santsi (vaginal lubricants) da kuma fitar ruwan kawowa (ejaculate). Hakan zai iya sanyawa mace ta ga kamar ba ta kawowa, alhalin kuwa tana yi.

    Magani da Shawarwari:

    1. Tattaunawa: Akwai buƙatar mace ta riƙa tattaunawa tsakaninta da maigidanta don su fahimci juna da yadda jikin kowannen su yake amsawa yayin jima’i.

    2. Mayar da hankali a lokacin jima’i: mace ta riƙa nutsuwa yayin jima’i tare da mayar da hankalinta a kan yadda take jin abubuwa a jikinta, ma’ana ta daina tunanin wasu abubuwa can daban. Hakan zai iya taimakawa wajen fahimtar jikinta sosai.

    3. Yin atisayen ƙarfafa tsokokin mara: Yin atisaye kamar Kegel yana iya ƙarfafa tsokokin mararta da inganta jin daɗin gabanta.

    A yawancin lokuta, wannan ba wata matsalar lafiya ba ce, sai dai bambancin yadda mace ke jin daɗin jima’i. Amma idan akwai damuwa, to, a je asibiti domin ganin likitan mata (gynecologist) domin ayi bincike a tabbatar da abinda yake faruwa.

    Domin karanta Ciwon Hanta (Hepatitis) 2 danna nan

    Edita@rumasau-kallamu