WikiHausa

Category: Tarihi

Mun samar da wannan ɓangaren ne domin samar da dukkanin Tarihi a cikin harshen Hausa a sauƙaƙe.

wikiHausa ta kowa ce. Kowa zai iya taimakawa da ilimi ko gyara. Bugu da ƙari, kowa na iya amfani da wannan kafa wajan ɗora Tarihi ko saukewa

  • Taƙaitaccen Tarihin Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau

    Taƙaitaccen Tarihin Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau

    An haifi Sa’idu Muhammad Gusau a ranar 24 ga watan Maris 1952 a shiyyar Madawaki, bakin Masallacin Juma’a; unguwar Bube Attajiri da ke garin Gusau, Jihar Zamfara.

    Farfesa Gusau ya fara karatun allon a gaban Mahaifinsa Malam Muhammadu Ɗankullum da Malam Husaini Kanoma da Malam Labbo Haruna Gummi da sauransu; inda har Allah ya sanya ya sauƙe Alƙur’ani mai tsarki tun yana da shekaru goma sha huɗu (14) a duniya.

    Dagan aka sanya shi a makarantar Nizamiyya Islamiyya; a ƙofar gidan Ɗangaladiman Waziri Malam Attahiru daga 1965 zuwa Disamba 1969.

    Ya zarce zuwa Kwalejin Sarkin Musulmi Abubakar, Sashen Koyar da Larabci da Addinin Musulunci (H.M.S) Sakkwato daga Janairu; 1970 zuwa Yuni, 1973.

    A watan Oktoba na shekarar 1974 ya sami gurbin karatun Difloma a fannin Hausa da Larabci da Addinin Musulunci a Kwalejin Abdullahi Bayero Kano, kuma ya kammala a watan Yuni shekarar 1977.

    Sannan ya ci gaba da karatun digirin farko (B.A Combined Honors) a Jami’ar Bayero Kano, daga Oktoba, 1977 zuwa Yuni 1980.

    Bayan nan, sai ya sake komawa karatun digiri na biyu (M.A) a fannin Hausa daga Oktoba, 1982 zuwa Oktoba, 1983; A watan Mayu na shekarar 1989 ce ya kammala karatun digirinnsa na uku (Ph.D) a fannin Hausa; a Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya.

    Farfesa Gusau:

    Ya koyar a Makarantar Firamare ta cikin garin Talatar Mafara, wato Township daga Satumba 1973 zuwa Satumba, 1974. Ya koyar a Makarantar Horon Malamai ta U.P.E Wasugu, a shekarar 1977.

    Sannan ya yi karantarwa a Kwalejin Larabci (S.A.S) daga Agusta, 1980 zuwa Yuli, 1981.
    Farfesa Gusau ya riƙe muƙamin Mataimakin Shugaban Makarantar Horon Malamai (G.T.C) Zuru daga 1981 zuwa Satumba, 1982. Ya taɓa zama Shugaban Sashen Hausa (H.O.D Hausa) a Babbar Kwalejin Horon Malamai (A.T.C), Maru daga 1984 zuwa Satumba, 1985.

    Daga watan Yuni na shekarar 1990 ya juya aikinsa na koyarwa zuwa Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya a Jami’ar Bayero Kano, a matsayin Malami mai daraja ta ɗaya.

    A shekarar 1991, ya zama Babban Malamin Jami’a, sai a shekarar 1995 aka ɗaga shi gaba ya zama Mataimakin Farfesa. A ranar ɗaya ga watan Oktoba, 2000 ya zama Farfesa.

    Farfesa Gusau ya yi rubuce-rubuce da dama a cikin muƙalu da rubuta littattafai da dama waɗanda suka shafi Hausa da kuma na Addinin Musulunci. Ya kuma halarci tarukan ƙara wa juna sani da dama, kuma ya gabatar da muƙalu da dama a tarukan.

    Yanzu haka yana zaune a Kano tare da iyalansa (matansa da ‘ya’yansa da jikokinsa) (Gusau, 2020:91-92).

    Wannan bayanin an ciro shi ne daga Littafin Yabo Gonar Makaɗi: Nazarin Yabon Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau A Cikin Wasu Waƙoƙin Baka Na Situdiyo wanda Ibrahin Baba (Nayaya) ya wallafa shi.

    Domin karanta cikakken bayani a kan Ma’anar Yabo danna nan

  • Taƙaitaccen Tarihin Kamilu Almajirin Mawaƙa

    Taƙaitaccen Tarihin Kamilu Almajirin Mawaƙa

    An haifi Kamilu Hussain a shekarar 1980 a ƙauyen Beta Ƙaramar Hukumar Sumaila da ke Jihar Kano a Tarayyar Nijeriya. Cikakken sunansa shi ne Kamilu, amma alkunyarsa ita ce “Almajirin Mawaƙa”. 

    Sunan mahaifin Almajirin Mawaƙa shi ne Malam Hussaini wanda shi ne Na’ibin Limamin Masallacin Juma’a na Ƙauyen Beta a wancan lokacin; kafin daga baya ya yi Ƙaura zuwa Ƙaramar Hukumar Nguru da ke Jihar Yobe.

    Kamilu tun yana ɗan shekara huɗu mahaifinsa ya tura shi Ƙaramar Hukumar ta Nguru; inda ya fara karatun Alƙur’ani mai girma a wurin Malam Sani Dogon Ƙwami.

    Bayan ya fara tasowa ne, sai ya shiga neman ilmin littattafai; inda ya tafi wani ƙauye mai suna Ƙauyen Mamuda a can ƙasar Wudil da ke Jihar Kano, inda ya yi karatu a wurin Malam Hamidu, daga bisani ya koma Ƙaramar Hukumar Nguru.

    Bayan ya ɗauki kamar shekaru goma sha biyar, sai mahaifansa suka yi ƙaura suka koma Nguru (wato inda yake gardanta).
    A ɓangaren sana’a kuwa, bayan ya gama karatunsa na Alƙur’ani da wasu littattafan Addinin Musulunci, sai ya fara sana’ar ɗinki, inda ya ƙware matuƙa; har ma yana da yara a ƙarƙashinsa.

    Bayanin Almajirin Mawaƙa Ta Fuskar Waƙa

    Ta fuskar waƙa kuwa, Kamilu taka-haye ya yi, domin bai gaje ta daga iyaye ba, sha’awa ce ta sanya shi fara waƙa; inda kuma ya fara a shekarar 2008, amma bai iya tuna waƙar da ya fara ba. Kamilu ya dai tabbatar da cewa akwai waƙar da ta fito da shi duniya aka san shi; wato waƙar da ya yi mai taken “Kai Ka Zagi Bala”.

    Bugu da ƙari, Kamilu ya bayyana cewa waƙa ta yi masa komai na rayuwa, domin a dalilinta sunansa ya ɗaukaka, ya je aikin Hajji, ya mallaki kayan more rayuwa na duniya. Yanzu haka shi ne mai kamfanin Beta Studio da ke kan kwanar Total titin Zoo Road; sannan yana zaune a Birnin na Kano tare da iyalansa.

    Ya yi waƙoƙi da dama a ɓangarori daban-daban, amma sunansa ya fi haskawa a ɓangaren waƙoƙin siyasa (Adamu, 2014).

    Ba mu sami tsayayyiyar rana ko watan da aka haife shi ba; Har yanzu yana raye, kuma yana zaune a ɓangaren Shuwarin da ke unguwar Hausari a Ƙaramar Hukumar Nguru.

    Wannan bayanin an ciro shi ne daga Littafin Wayon Roƙo a Adabin Baka: Nazarin Roƙo a Wasu Waƙoƙin Kamilu Almajirin Mawaƙa wanda Ibrahin Baba (Nayaya) ya wallafa shi.

    Domin karanta cikakken bayani a kan Roƙo a Wasu Waƙoƙin Kamilu Almajirin Mawaƙa danna nan.

    Domin karanta bayani akan Asalin Kiɗan Fiyano danna nan

  • Halittun Tsirrai A Najeriya

    Halittun Tsirrai A Najeriya

    Najeriya tana da matuƙar baiwar da yawancin bishiyoyi waɗanda yawancinsu ‘yan asalin ƙasar ne, yayin da ‘yan kaɗan ke da ban sha’awa. Rahoton ya nuna cewa yawan kaso mafi yawa na gandun daji da mutum ya yi a cikin ƙasar, yana da rinjaye da nau’ikan nau’ikan na baƙi.

    Wannan ya samo asali ne daga zaton cewa bishiyoyi masu ban mamaki suna girma cikin sauri. Koyaya, nazarin ya kuma bincika ci gaban bishiyoyi na asali tare da na wasu nau’ikan halittu.

    Yawancin ƙasashe a Afirka suna fama da Cutar ciesan Baƙon Cutar (IAS). A shekarar 2004, kungiyar IUCN – World Conservation Union ta bayyana IAS 81 a Afirka ta Kudu, 49 a Mauritius, 37 a Algeria da Madagascar, 35 a Kenya, 28 a Masar, 26 a Ghana da Zimbabwe, da 22 a Habasha.

    Koyaya, abu kaɗan ne sananne game da IAS a cikin Najeriya, tare da yawancin rahotanni na fasaha da wallafe-wallafen dake ba da rahoton ƙasa da shuke-shuke masu mamaye 10 a cikin ƙasar.

    Baya ga masu mamaye tsire-tsire, Rattus rattus da Avian mura mura suma an dauke su IAS a Najeriya. Farkon shigowar IAS cikin Najeria ya fi yawa ta hanyar gabatarwar shuke-shuke wanda shuwagabannin mulkin mallaka suka yi, ko dai don itacen bishiyar daji ko kuma don abubuwan ado. Shigowar shuke-shuke zuwa Najeriya a lokacin mulkin mallaka bayan an sami ƙwarin gwuiwa ta hanyar haɓaka ayyukan tattalin arziki, fara binciken mai na kasuwanci, gabatarwa ta jiragen ruwa, da kuma shigar da shuke-shuke na kayan kwalliya ta masu harkar kasuwanci.

    Saboda yawan amfani da ruwa, ragowar halittu da kuma gandun daji na farko a Najeriya an ƙayyade su ga wuraren da aka kiyaye waɗanda suka hada da wurin ajiyar halittu guda ɗaya, wuraren shaƙatawa na ƙasa guda bakwai, wurin tarihi na Duniya guda daya, Tsattsauran Yanayi 12 (SNRs), wuraren wasanni 32 / wuraren bautar namun daji, da kuma ɗaruruwan gandun daji. Waɗannan su ne ƙari ga wuraren da ake kiyayewa da yawa kamar su arboreta, lambunan lambu, lambun dabbobi, da bankuna ɗari da manyan makarantu da cibiyoyin bincike ke gudanarwa

    A cikin yankin busasshiyar bushashi da busasshiyar savanna ta Afirka ta Yamma, gami da Najeriya, yawancin nau’ikan dicots na ciyawa musamman daga jinsi na Crotalaria, Alysicarpus, Cassia da Ipomea an san su da yawa a cikin kiwon dabbobi.

    Sau da yawa ana fizge su ko a sare su, kuma a ciyar da su azaman sabo ko abincin dabbobi. Amfani da waɗannan da sauran tsire-tsire masu tsire-tsire a cikin yanayin gonar yana da dama.

    Akwai wasu nau’ikan halittu da yawa da suka fito daga Najeriya, gami da waken soya da ire-irenta, suna matsayin muhimmiyar hanyar samar da mai da furotin a wannan yankin. Wasu daga cikin waɗannan ciyayin sun hada da, Euphorbiaceae, waɗanda suke da niyyar taimakawa malaria, cututtukan ciki da sauran cututtuka. Abubuwa daban-daban na damuwa kamar fari, ƙarancin abinci mai ƙarancin ƙasa da sauƙin kamuwa da kwari sun ba da gudummawa ga noman Masara ya kasance wani ɓangare na harkar noma a wannan yankin.

    Kamar yadda masana’antu suka ƙaru, hakan kuma ya sanya nau’ikan bishiyoyi a cikin dajin cikin haɗari ga gurbatacciyar iska, kuma bincike ya nuna cewa a wani ɓangare na Najeriya, bishiyoyi sun nuna juriya da girma a yankunan dake da matuƙar gurɓatacciyar iska.

    Domin karanta cikakken bayani akan Jagoran Noman Waken Soya danna nan.

  • Zamanin Mulkin Mallaka (1500-1800) Tarihin Nijeriya kashi Na Biyu(2)

    Zamanin Mulkin Mallaka (1500-1800) Tarihin Nijeriya kashi Na Biyu(2)

    Tarihin Nijeriya (1500-1818)
    A cikin ƙarni na 16, masu binciken Ƙasar Portugal su ne mutanen farko na Turawa da suka fara kasuwanci kai tsaye, tare da mutanen Kudancin Nijeriya, a tashar jiragen ruwa da suka sanyawa suna Legas da kuma a Calabar ta yankin Slave Coast. Turawa sun yi ciniki tare da mutane a bakin tekun; Kasuwancin bakin teku tare da Turawa har ila yau, alama ce ta farkon kasuwancin bayi na Atlantika.
    Tashar  jiragen ruwa ta Calabar, a kan tarihin Bida na Biafra (wanda yanzu ana kiranta da Bight of Bonny) ya zama ɗayan manyan kasuwancin bayi a Yammacin Afirka, a zamanin cinikin bayi. Sauran manyan tashoshin jiragen ruwa a Nijeriya sun kasance ne a Badagry, Legas a kan Bight of Benin da kuma a tsibirin Bonny a kan Bight of Biafra.
    Mafi yawan waɗanda aka bautar da su zuwa wannan mashigan jirgin an kama su a cikin hare-hare da yaƙe-yaƙe. Yawancin lokaci ana mayar da fursunoni zuwa yankin masu nasara a matsayin tilasta masu aiki; bayan lokaci, a wasu lokuta ana tattara su, kuma su shiga cikin jama’ar masu nasara. An samar da hanyoyi da yawa na bayi a cikin Nijeriya waɗanda ke haɗa wuraren dake bakin teku da manyan tashoshin teku.
    Wasu daga cikin mafi muhimmancin masarautun kasuwanci, waɗanda suka shiga cikin kasuwancin bayi, sun kasance suna da alaƙa da Daular Edo ta Benin a Kudu, Masarautar Oyo a Kudu maso Yamma, da kuma  Conferaeracy a Kudu maso Gabas. Beninarfin Benin ya ƙare tsakanin ƙarni na 15 zuwa na 19.
    Nasarar mulkinsu ya kai har zuwa garin Eko (wani sunan Edo daga baya ya canza ta zuwa Legas daga Fotigal) da ƙari. Oyo, a iyakar yankinta a karshen karni na 17 zuwa farkon ƙarni na 18, ya faɗaɗa tasirinsa daga yammacin Nijeriya zuwa Togo. Masarautar Edo ta Benin tana cikin Kudu maso Yammacin Nijeriya.
    A Arewaci, gwagwarmaya tsakanin jihohin Hausawa da ragowar Daular Bornu ya haifar da ƙungiyar Fulani ta shiga cikin yankin. Har zuwa wannan lokaci, Fulani wata ƙabila ce mai kiwo, da farko sun bi yankin Sahelian na hamada, dake Arewacin Sudan, da satar shanu da kauce wa ciniki da kuma yin shisshigi tare da mutanen Sudan, A farkon ƙarni na 19, Usman Ɗan Fodio ya jagoranci gwagwarmaya da nasara a kan masarautun Hausa, waɗanda aka kafa cibiyar Sakkwatocin Sakkwato (wanda kuma ake kira Daular Masarautar Fulani).
    Daular tare da Larabci a matsayin harshenta, na haɓaka cikin sauri a ƙarƙashin mulkinsa da na zuriyarsa, waɗanda ke aika mayaƙa ta kowane ɓangare. Manyan daulolin da suka mamaye yankin sun haɗa Gabas da yankin Yammacin Sudan sannan suka sanya Kudu zuwa wasu yankunan Daular Oyo ,suka kuma wuce zuwa yankin Yarbawa na Ibadan, tare da burin isa tekun Atlantika.
    Iyakokin da masarautar ta ƙunsa ya ƙunshi yawancin Arewacin yau a tsakiyar Nijeriya. Sarkin Musulmi ya aike da sarakuna don kafa madawwamiyar iko a kan yankuna da aka ci da yaƙi da kuma bunƙasa wayewar Musulunci, bi da bi kuma sarakunan sun sami wadata da ƙarfi duk da cewa kasuwanci da bautar. Ya zuwa shekara ta 1890, mafi yawan bayi a duniya, kusan miliyan biyu, an mai da hankali ne ga yankuna na Sakkwato. Yin amfani da bautar bayi ya yawaita, musamman a aikin gona. Har ya zuwa lokacin da ta wargaje a cikin shekarar 1903 zuwa ga masarautun Turai daban-daban, Masarautar Sakkwato ta kasance ɗaya daga cikin manyan ƙasashen Afirka da suka yi mulkin mallaka a baya.
  • Tarihin Farko Na Nijeriya (1500 BC- 500 AD)

    Tarihin Farko Na Nijeriya (1500 BC- 500 AD)

    Aikin wayewar Nok na Nijeriya ya bunƙasa ne tsakanin 1,500 BC zuwa AD 200. Ya samar da adadi mai ɗauke da sikandire na rayuwa waɗanda wasu daga cikin fitattun zane-zane ne a Afirka, bayan Sahara. da baƙin ƙarfe kusa da 550 a ƙarni da suka gabata.
    Haka nan an gano alamun fashewar ƙarfe a wuraren Nsukka na Kudu maso Gabashin Nijeriya: tun daga 2000 BC a wurin Lejja (Uzomaka 2009) kuma zuwa 750 BC da kuma a wurin Opi. Masarautar Nri na mutanen Igbo sun haɗu a ƙarni na 10, kuma ya ci gaba har sai da ya rasa ikon mallaka ga Britishan Ingila a 1911. Eze Nri ya mallaki Nri, kuma birni Nri shi ne asalin al’adun Igbo. Nri da Aguleri, inda tatsuniyar halittar Igbo ta samo asali, suna cikin yankin ƙabilar Umeuri. Wakilan dangin sun samo asalinsu ne daga ɗan asalin sarki Eri.
    A Yammacin Afrika, tsofaffin tagulla da aka yi amfani da su, ta hanyar ɓace-ɓarnar sun kasance daga Igbo-Ukwu, birni wanda ke ƙarƙashin ikon Nri.
    Masarautar Yarbawa ta Ife da Oyo dake Kudu maso Yammacin Nijeriya sun yi fice a ƙarni na 12 da 14th bi da bi. Alamu mafi tsufa game da yarjejeniyar mutum a tashar Ife ta yanzu, sun kasance har zuwa karni na 9, kuma al’adun kayanta sun haɗa da lambobin terra cotta da tagulla.
    Tarihin na Kano ya ba da tarihin tsohuwar tarihi da ta fara kusan shekara 999 AD na masarautar Sahel ta jihar Kano, tare da sauran manyan biranen Hausa (ko kuma Hausa Bakwai) na: DAURA, HADEJIA, KANO, Katsina, ZAZZAU, RANO, da GOBIR duk suna da rubuce-rubucen tarihin da suka gabata tun ƙarni na 10. Tare da yaɗuwar addinin Musulunci daga ƙarni na 7 AD, yankin ya zama sananne a Sudan ko Bilad Al Sudan (Ingilishi: Land of the Blacks; Arabic: بلاد السودان). Tun da yawan mutanen suna da alaƙa da al’adun Musulmin Larabawa na Arewacin Afirka, sun fara kasuwanci kuma masu magana da Larabci suna kiran su Al-Sudan (ma’ana “The Blacks”) kamar yadda ake ɗaukar su  a wani ɓangare na musulmin duniya.
    Akwai rubutattun bayanai na farko da tsoffin masana tarihi da Larabawan Musulunci da masana kimiya na yanki, waɗanda suka ambaci Daular Kanem-Bornu a matsayin manyan yankuna na wayewar musulunci. Wataƙila Masarautun Hausawa dake da alaƙa, sun ƙulla hulɗar kasuwanci tare da Daular Bornu, wanda ya zama mai wadatar arziƙi a matsayin babbar cibiyar jigilar ‘yan bautar Zanj na Afirka da aka kama tare da cinikin bayi na Larabawa. Sarakunan Hausawa wataƙila sun ba da al’umar Sudan a matsayin wata ƙasa mai ba da gudummawa ga daular Bornu don hana yaƙi da Daular.
  • Wanene Ɗan Auta A ‘Ya’yan Abdulmutallib (Kakan Manzon Allah S.A.W)

    Wanene Ɗan Auta A ‘Ya’yan Abdulmutallib (Kakan Manzon Allah S.A.W)

    Wanene ɗan auta a yayan Abdulmutallib Kakan Manzon Allah Sallallahu Alaihi Wasallama:

    Ɗan autan ‘ya’yan Abdulmuttallib kakan annabi Muhammad (s.a.w) shi ne

    1.Hamza(r.a) kawun manzon Allah (s.a.w).

    Domin sanin A ina mahaifiyar annabi Muhammad (s.a.w) ta rasu danna nan

  • Khuɗubar Annabi (SAW) Ta Ban-Kwana

    Khuɗubar Annabi (SAW) Ta Ban-Kwana

    Manzon Allah(SAW) ya fita daga Madina tare da Sahabbai dubu 14 a ranar Asabar 26 ga watan Zulqidah a shekara ta goma bayan Hijirah da nufi yin aikin Hajji.

    Annabi (SAW) ya fita Zuwa Mina ranar 8 ga watan Zul-Hijjah na wannan shekara ta 10, inda ya isa filin Arfa ranar 9 ga wata.

    A wannan rana ma’aikin Allah (SAW) ya yi khuɗuba mai girgiza zukata, kuma mai sanya idaniya ta kwaranyar da hawaye daga cikin abin da yake cewa shi ne:-

    “Ya ku mutane, mai yiwuwa ne ba za mu sake haɗuwa da ku a nan ba daga yau. Ya ku mutane kada ku koma(kamar) kafirai a bayana sashinku yana saran wuyan sashinku

    ……” Ya mutane! Yau wace rana ce? Sai sahabbai duka suka ce “Yau rana ce mai alfarma(daraja) sai Manzon Allah ya sake cewa “Wannan kuma wane gari? Sai suka ce garin (Makka)ne mai alfarma. Sai Annabi ya sake tambayarsu cewa “Shin wane wata ne wannan? sai suka ce wata ne mai alfarma. Sai Annabi(SAW)ya ce, “Ku sani cewa dukiyoyinku da jinananku da mutuncinku haramun(alfarmar daraja) ne a tsakaninku kamar haramcin wannan rana taku, a wannan wata naku a cikin wannan gari naku.
    “Ya ku mutane ina yi muku umarni da kyautatawa matanku da abin da hannayenku suka mallaka (na bayi). “Ya ku mutane ban ji tsoron za ku koma kafirci a bayana amma ina jin tsoron a shimfiɗa muku duniya ku zo kuna yin rigima a kanta kamar yadda waɗanda suka zo gabanin ku(Yahudu da Nasara) suka dinga rigima a kanta a tsakaninsu. Sai ya yi ta maimaitawa, har daga ƙarshe ya ce da su “Shin na idda saƙo? Suka ce na’am. Shin na idda saƙo? suka ce na’am. sai ya ɗaga hannayensa masu albarka sama ya ce, “Ya Allah ka shaida.*Ya Allah ka shaida

    Daga nan ne Annabi (SAW) ya koma Madina bayan kammala aikin hajjinsa na ban-kwana.

    Za mu ci gaba insha Allahu. Allah ya sa mu dace

  • MUHIMMANCIN SANIN TARIHI (2)

    MUHIMMANCIN SANIN TARIHI (2)

    Shi sanin tarihi sahihi yana taimakawa wajen fahimtar rayuwa da gujewa shirbici ko shaci-faɗi da kwaikwayo musamman ma sanin tarihin mutanen ƙwarai da suka gabata.

    Koda yake shi tarihi ya kasu gida Biyu (2).

    1. Tarihin wani zamani.
    2. Tarihin wani mutum ko wasu mutane a wani lokaci.

    Dukkanin waɗannan tarihi suna bukatar:

    1. Ilmi sahihi da ruwaya sahihiya daga masana masu amana da tsoron Allah.
    2. Yin adalci wajen yin bayanin abin da ya faru, ba tare da ɗaukar matsayi ko ra’ayi ba,
    Hakan kuma ba zai tabbata ba sai an jiwo tarihin ko labarin ta fuska 3, musamman ma tarihin wata jama’a ko wasu ɗaiɗaikun mutane.

    Fuska ta farko ita ce:

    A. Ka ji labarin ta wajen wanda yake matuƙar ƙin abin (wannan zai yi maka bayani ne ta yadda zai ɓata abin, saboda ƙin sa da shi.

    B. Ka samu tarihin ko labarin daga wajen wanda yake matuƙar son abin. (wannan ma zai yi maka bayani wajen gyara abin ko zuga shi saboda ƙaunar sa ga abin.

    C. Ka ji tarihin daga wajen wanda ba ya ƙin ko son abin (wannan shi ne wanda zai yi maka bayani na adalci, saboda rashin ƙi ko son sa ga abin)
    Zai yi maka adalcin ne saboda Allah (S.W.T) yana cewa:-

    ولا يجرمنكم شنآن قوم عاى الا تعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوى
    Ma’ana:

    Kada rigimarku da wasu mutane ta kwashe ku, ta hana ku yin adalci, ku yi adalcin, shi ne mafi kusa da tsoron Allah.

    Allah ya sa mu dace

  • MUHIMMANCIN SANIN TARIHI (NA 1)

    MUHIMMANCIN SANIN TARIHI (NA 1)

    Abin da ake cewa tarihi shi ne, sanin haƙiƙanin labarin abin da ya gabata na wata al’umma ko jama’a ko kuma wani zamani da ya gabata.

    Sanin hakan, na daga cikin abin da zai faɗaɗa tunanin mutum, da kyautata dabi’unsa ta hanyar ganin kurakuren da suka faru don kauce musu. Da kuma ganin wuraren da suka dace don koyi da su da zartar da su ta sahihiyar hanya.
    Wannan ne yasa ga duk wanda yake bibiyar karatun Alƙur’ani mai girma (amma karatu na fahimta) zai ga tarihin al’ummomin da suka gabata da Annabawansu,
    Nagartattunsu da kuma lalatattunsu da irin hasara da ribar da kowa ya samu.
    Wannan ce ta sanya duk wanda bai san sahihin tarihi na gaskiya ba, ke afkawa cikin wahala da kwaikwayo da halaka, har ta kai shi, ga matsayin da bai san a ina yake ba.
    Shi ya sa Allah maɗaukakin Sarki yake cewa:
    يا ايها آلذين آمنوا ان جائكم فاسق بنىا فتبينوا ان تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا على ما فعلتم نادمين.
    Ma’ana”-
    “Ya ku waɗanda kuka bayar da gaskiya, idan wani (fasiqi) ya zo muku da labari, to, ku yi bincike don kada kuje ku afkawa wasu jama’a bisa rashin sani, kuma ku wayi gari kuna masu nadama,(wato dana sani)”.

    Don haka, a wannan taƙaitaccen rubutu za mu gabatar da tarihin wannan addini tun daga ranar da Annabi (S.A.W) ya fara jinyarsa ta rashin lafiyarsa na barin duniya, har zuwa inda Allah (S.W.T)ya ba mu iko gwargadon abin da malaman tarihin Musulunci suka faɗa a littattafai sahihai, tare da yin bayanai filla-filla don a fahimci gaskiyar lamari, don wanda zai shiriya ya shiriya bisa hujja, wanda kuma zai ɓata ya ɓata bisa dalili.
    ALLAH YA SA MU DACE