Category: Kiwon Lafiya

Mun samar da wannan ɓangaren ne domin koyar da ilimin yadda ake kula da lafiya a cikin harshen Hausa a sauƙaƙe. Za ku iya kai wa gare su ta hanyar amfani da kwamfutoci ko wayoyin hanu.

wikiHausa ta kowa ce. Kowa zai iya taimakawa da ilimi ko gyara. Bugu da ƙari, kowa na iya amfani da wannan kafa domin koya ko koyarwa.

  • Yin Amfani Da Maganin Sauro Na Ƙonawa

    Yin Amfani Da Maganin Sauro Na Ƙonawa

    Ana yin amfani da coil na sauro a sassa daban-daban na duniya, musamman a yankunan da suke fama da yawan cututtukan da sauro yake yaɗawa kamar zazzaɓin cizon sauro da ciwon Dengue. A Najeriya, inda ake fama da tsananin zafi da kuma yawan sauro, musamman tare da tsadar kayan masarufi, coil na sauro yana daga cikin hanyoyin da aka fi amfani da shi wajen kare kai daga cizon sauro.

    Sai dai, akwai abin damuwa game da illolin lafiya da ke tattare da hayaƙin da coil na sauro yake fitarwa. Hakan yasa mutane suke yin tambayoyi a kan ingancin coil ɗin gaba ɗaya. Wannan maƙalar za ta yi bayani ne a kan dalilan da suka sa coil ɗin sauro ya zama sananne, illolin lafiyarsa, ƙalubalen amfani da shi, da kuma hanyoyin magance matsalar a cikin yanayin ƙasashe irin Najeriya.

    DALILIN SHAHARAR COIL NA SAURO 

    Babban dalilin da yasa coil na sauro ke ci gaba da shahara a Najeriya, kamar yadda yake a wasu ƙasashe masu tasowa, shi ne farashin sa da kuma yadda ake samun shi cikin sauƙi. Yawancin iyalai suna fama da ƙalubalen tattalin arziki kuma ba za su iya biyan ƙarin kudi don sayen wasu ingantattun kayan kare kansu daga sauro masu tsada ba, kamar yadda ake samu a wasu ƙasashe.

    Haka kuma, yawan dauke wutar lantarki yana sanya yin amfani da kayan lantarki masu korar sauro ya zamo bazai yiwu ba, wanda hakan ke sanya iyalai da yawa su koma yin amfani da coil na sauro. Coil ɗin sauro yana da amfani saboda ba ya buƙatar wuta ko wata na’ura ta musamman kuma yana iya ƙonewa har tsawon sa’o’i, yana samar da kariya daga cizon sauro cikin ƙananan kuɗi.

    Amma, ingancinsa yana da alaƙa da yadda ake barin shi yana ƙonewa da kuma yawan hayaƙin da yake fitarwa. A mafi yawan lokuta, dole ne a bar coil ɗin yana ƙonewa duka tsawon daren don tabbatar da kariya mai kyau daga sauro, saboda yawanci sauro sukan dawo da zaran hayaƙin ya gushe. Wannan yana haifar da matsala, kasancewar yana da alaƙa da illolin lafiyar da na ambata.

    ILLOLIN LAFIYA DA KE TATTARE DA COIL NA SAURO 

    Kodayake coil na sauro yana da tasiri wajen korar sauro, hayaƙin da yake fitarwa yana ɗauke da wasu sinadarai waɗanda suke iya yin illa idan aka shaƙe su na tsawon lokaci. Yawanci coil ɗin na fitar da sinadarai irin su “pyrethroids”, wanda shi ne sinadarin kashe ƙwari, da wasu ɓurɓushi masu illa.

    Bincike ya nuna cewa daɗewa ana yin amfani da hayaƙin coil na sauro yana iya haifar da matsalolin numfashi, musamman idan an yi amfani da shi a ɗaki maras isasshiyar iska. Wasu binciken kuma sun danganta hayaƙin coil ɗaya da na fiye da sigari 100, wanda ke nuna damuwa game da yiwuwar kamuwa da cututtukan huhu da sauran matsalolin numfashi.

    Duk da waɗannan illolin, hukumomin da ke kula da lafiya da na kare haƙƙin masu amfani da kayan masarufi ba su hana yin amfani da coil ɗin sauro gaba ɗaya ba. Wannan yana da alaƙa da cewa, idan an yi amfani da coil ɗin cikin taka-tsan-tsan a wuraren da ake samun iska, to, fa’idarsa ta rage yaɗuwar cututtukan sauro ta fi haɗarin lafiyar da ake ganin zai iya haifarwa.

    A yawancin gidaje, kaucewa kamuwa da zazzaɓin cizon sauro ko ciwon Dengue ya fi zama babban abin la’akari fiye da kamuwa da matsalolin numfashi a nan gaba sakamakon yin amfani da coil ɗin.

    BUƘATAR SAMAR DA ISKA A CIKIN ƊAKI DA TASIRIN INGANCIN COIL ƊIN 

    Don rage haɗarin lafiyar da ke tattare da hayaƙin coil na sauro, ana bayar da shawarar a yi amfani da shi a wuraren da ke samun iska mai kyau tana kewayawa. Amma, wannan shawarar tana da ƙalubale, kamar haka: a wurin da iska take kewayawa, yawan hayaƙin coil ɗin zai zamo babu yawa sosai, wanda hakan zai sanya coil ɗin ya kasa korar sauro yadda ya kamata. Don haka iyali suka gwammace su bar hayaƙin coil ɗin ya taru sosai, saboda ya iya korar sauro sosai.

    Wannan yana nufin cewa, domin coil ɗin sauro ya yi aiki yadda ya kamata, dole ne a bar shi ya ƙone gaba ɗaya a duk tsawon dare. Idan ba haka ba, to, sauro sukan dawo da zarar hayaƙin ya gushe. Amma kuma hakan zai iya sanya su shaƙi hayakin fiye da yadda ya kamata.

    MATSALOLIN TATTALIN ARZIKI DA RASHIN WADATATTUN ZAƁIN HANYOYIN KARE KAI DAGA CIZON SAURO

    A Najeriya, tsadar kayan masarufi, yawan ɗauke wutar lantarki, da kuma matsalolin tsadar rayuwa a yawancin gidaje suna haifar da wahalar iya sayen wasu wasu abubuwan korar sauro, waɗanda ba coil ba. Na’urorin lantarki masu korar sauro suna da tsada kuma suna buƙatar wutar lantarki, wanda ba a samu koyaushe. Haka kuma, ragar kwanciya da aka shafawa maganin kashe ƙwari (treated mosquito net) tana da tsada ga yawancin iyalai ko kuma ba a samunta a cikin sauƙi.

    A ƙauyuka, wannan matsala ta fi tsanani, inda coil ɗin sauro yake zamowa kawai shi ne mafita mai sauƙi. Amma daɗewa ana yin amfani da coil ɗin a cikin gidaje marasa isasshiyar iska yana ƙara haɗarin samun matsalolin numfashi, musamman ga yara da tsofaffi. Wannan ya sanya ƙwararrun ma’aikatan lafiyar suke nuna damuwa kan illolin daɗewa ana yin amfani da hayaƙin coil ga lafiyar jama’a.

    DAIDAITA YIN AMFANI DA COIL NA SAURO DA KUMA KIYAYE LAFIYA

    La’akari da matsalolin tattalin arziki da ƙarancin hanyoyin magance matsalar sauro, coil ɗin sauro yana cigaba da zamowa mafi sauƙin mafita ga yawancin iyali a Najeriya. Amma, akwai hanyoyin da za  a iya haɗa amfani dashi tare da kiyaye illolinsa. Misali, sanya coil ɗin sauro kusa da tagogi ko wuraren da sauro ke shiga zai iya sanya taruwar hayaƙin a wuraren sauron yake biyowa ya shigo ɗaki, yayin da kuma zai tabbatar da samun iska domin rage shaƙar ɓurɓushin da ke cutarwa.

    Bugu da ƙari, iyalai suna iya haɗa yin amfani da coil ɗin tare da wasu hanyoyi masu arha. Misali, amfani da fanka wacce za ta bayar da iska a cikin ɗakin zai ƙara ingancinsa yayin da kuma zai rage yawan hayaƙin da ake shaƙa. Sa’annan sanya ragar sauro a rufe tagogi da ƙofofi zai iya taimakawa wajen rage dogaro akan yin amfani da coil ɗin.

    Danna nan don karanta Ko Ka San Idanun Sauro Sun Fi 100?

    Edita; Rumasa’u M. kallamu

  • Rashin Kogon Al’aura Ga Mata (GYNAETRESIA)

    Rashin Kogon Al’aura Ga Mata (GYNAETRESIA)

    Duk halittu sukan faro ne mataki bayan mataki har zuwa cikar halitta. Haka abin yake ko a mu mutane! Matakin farko shine bayan shigar ciki muna farawa da matakin “Ɗan tayi” wato ’embryo’ wanda a karshe wannan embryo din ne zai girma a sami dukkan sassan jiki dake nuna cikar halitta walau na jinsin Mace ko Namiji.

    Wasu muhimman sassa da ke rarrabe Namiji da Mace shi ne zubin al’aurarsu da bayyanar nonuwa a ƙirji in an cimma lokacin balaga.

    Sashin halittar al’aura, mazantaka da iya yi wa Mace juna biyu a namiji shi ake kira da “Mel rifurodoktib sistem” yayin da sashin zubin halittar mace, haila, da goyon ciki ake kiransa da “Fimel Rifurodoktib Sistem”

    Shi wannan sashi na FIMEL RIFURODOKTIB ya ƙunshi sassa irin su: Ƙwayayen haihuwa, mahaifa wato uterus, bakin mahaifa, bututun wucewar ƙwai da kuma can cikin farji…. Wannan sassa suke haɗuwa su samar da ɗa a gaba.

    Toh sai dai ina son mu sani wannan sashin yakan zamto an sami tangarɗar halitta tun sanda mace take jaririya a ciki amma sam ba a san da matsalar ba sai bayan da ta girma ko kuwa ta yi aure ma.

    KU SANI:

    1. Akwai macen da ke zamtowa tana da mahaifa wato uterus amma sam ba ta da ovaries. Sashin da ke samar da su bai tsiro ba, ta waje za ka ga kyakkyawar mace da nonuwa da komai to amma fa ta ciki tana da wannan naƙasun, don haka wannan macen ba za ta taɓa iya haihuwa ba. Shi yasa galibi sai bayan aure an ji ba labari an zo gwaji ake ganowa.

    2. Akwai macen da ke kasancewa maimakon kwanson ƙwayayen haihuwa guda biyu na hagu da dama…ita ɗaya gareta, Amma ba ta da mahaifa, ko kuwa mahaifar wani yanki ne ba complete ba ce… Wannan ma komi kyanta ta waje ba za ta taɓa iya haihuwa ba sai haƙuri.

    3. Akwai macen da akan haife ta da mahaifa ƙwaya biyu wato Biconuate. Wanda hakan ke nuna ko an sami ciki to aljihu ɗaya zai shiga kuma akwai hatsarin cewa cikin ba lallai ya zauna zuwa haihuwa ba, akwai hatsarurrukan da ka iya sa a rasa shi.

    4. Akwai macen da akan haife ta da rabin mahaifa, ita ma wannan sai can gaba ta gane ba za ta iya ciki ba ballantana ta haihu.

    5. Akwai me ƙofar farji biyu.

    6. Akwai macen da ba ta da farji, Eh ga shape da komi amma gajere ne, babu zurfi, ba hanya. Irin wannan in miji ya matsa mace ta hau kuka saboda azaba ya zaci ko a matse take tunda mutanen mu akwai wawan tunani wani lokacin. Bai san “Blind ended” vagina gareta ba.

    Mace ga nonuwa ga komi amma babu hanyar farji, musamman wannan na daga abinda ke janyo ciwo ko azaba yayin saduwa a mace me sabon aure. Sai daga baya a gane ba hanya ne kuma ba ta da cikakkiyar mahaifa don haka ba za ta iya ɗaukar ciki a haihu da ita ba, wanda galibi wasu Mace ba ta iya faɗawa miji wannan don ba lallai auren ya ɗore ba. Sai dai irin wannan mukan yi aiki Vaginoplasty mu ƙirƙiri hanyar farjin da za a ji daɗi da ita, amma dai ba batun haihuwa.

    Wannan matsalolin duk ta waje ba za ka iya sanin akwai su ba. Domin ta waje za ka sami mace cikakkiya a tsaye, a dire, nonuwa, hips, da kuma farjin in ka kalla da ido. Abin ta can ciki ne. Illa iyaka sai dai wasu da akan samu duk da ga Nonuwa ga cikar sura ta mace amma sam za su zo nema akan ba su taɓa ganin haila ba.

    Sun kai shekaru 17, 18, ko 20 amma mace tace har yau ba ta fara haila ba, ko kuwa ga alamu tana ji duk wata a keɓantattun kwanaki kamar haila amma babu jinin. Galibi wannan daga nan ne sai mun bincike sai mu gano ba ta da uterus. Infact wasu a nan muke tantance ta waje mata ne amma ta ciki maza ne.

    Wannan matsalar na ga ana ɗan samunta kwanan nan, gwanin ban tausayi, mutum yana ganin ya auri kyakkyawar matarsa amma ƙarshe farjin ne kurum ta ciki bayan scan za ka samu ba ta da mahaifa, ko ga mahaifa amma ba ovaries, ko kuma ga farji ta waje ras amma ba zai shigu ba. Duk ba abubuwa ba ne masu daɗi domin ba yadda za kai su haihu. Mai dama-dama ita ce me ovaries. Don akan iya cirar ƙwan a dasa a mahaifar wata macen ta haife mata. Duk da mu Musulmai hakan ya haramta garemu.

    Don haka kafin ka cewa babyn nan Yes akwai tarin abubuwan nazarta, ba iya Genotype ba ne, kasancewa mace na haila wannan ka kore wasu abubuwan da dama. Amma hakan bai kore matsalar. Haka abin yake ga wanda kan zo da ƙorafin rashin haihuwa sai bayan gwaji a gano mace ba ta cika ba a halitta ta ciki. Irin wannan yanayi na mace shi muke kira da GYNAETRESIA ko MÜLLERIAN AGENESIS.

    SHI YASA NAKE JAN HANKALINMU

    Lallai Yan-uwa mata ku dena watsi da magungunan FOLIC ACID da ake bai wa mata a watanni ciki na farko komi rashin daɗin warin su a daure a sha, daga cikin aikinsa shi ne ba da kariya daga irin wannan matsalolin dama sauran larurori da kan shafi jarirai.

    Domin karanta Mata Ku Ba Ni Kunnenku danna nan

    Edita; Rumasa’u M. Kallamu

  • Ciwon Idon Jarirai

    Ciwon Idon Jarirai

    A matsayinka/ki na jami’in lafiya sanna aka kawo ma jariri sabon haihuwa da sunan yana fama da ciwon ido kafin komi abinda ya kamata ka/ki tambayi mahaifiyar shi ne, ko gab da haihuwar sa ta yi fama da ciwon sanyi ko kurajen gaba?
    Ko kuwa ma har yanzun da ta haihun shin akwai matsalar?

    Dalili shi ne wannan matsalar ita ce kan gaba a sanadiyyar ciwon idon jariri sabuwar haihuwa kashi 95%, inda sauran ka iya zamtowa sanadiyyar matsi, ko shafe shafe a gaba, ko haihuwar ta zo ba a waje mai tsafta ba.

    Saboda haka ki/ka ɗora iyayen kan maganin wannan matsala ta vaginal infection, sannan yaron ki/ka ba da shawarar a dinga wanke masa fuska sau 3 a rana da ruwan ɗumi da kuma gishiri kaɗan cikin ruwan. Sannan  a dinga amfani da towel mai tsafta. Sannan za a iya ƙara masa da maganin ɗigawa a idon na ruwa ko kwantsa, probably (tetracycline eye ointment).

    Kada jami’in ko jami’ar lafiya kurum ta/ya tsaya ga treatment ɗin jaririn ita ma uwar a bincike ta a magance infection ɗin. Kar ki manta in infection ne har mijin shi ma sai kin ɗora shi kan magani, haka ma in ba ita kaɗai ba ce wajen mijin har abokiyar zaman ita ma sai an ɗora ta a kan irin maganin in ba haka ba matsalar ba za ta bar su ba, sai de ta yi sauƙi ta kuma dawo wa.

    Danna nan don karanta Haifo Jarirai Cikin Rigar Sac

    Edita; RMK

  • Ciccikowar Maman Mace

    Ciccikowar Maman Mace

    CICCIKOWAR NONON MACE ALHALIN BABU CIKI, KO SHAYARWA, KO AL’ADA, KO SAKA KWAN HAIHUWA, KO YAYE (BREAST ENGORGEMENT IN WOMEN WITHOUT PREGNANCY, OR BREAST FEEDING, OR MENSTRUATION, OR OVULATION, OR WEANING)

    Nonon mace yana iya ciccikowa ya kumbura, har ya riƙa yin ciwo ko kuma fitar da ruwan nono ko da kuwa ba ta ɗauke da ciki, ko tana shayarwa, ko lokacin al’adarta, ko lokacin saka ƙwan haihuwarta, ko lokacin yaye ba. Ga wasu dalilai da suke iya haifar da hakan:

    1. Rashin Daidaiton Zubar Ruwan Sinadarai (Hormonal Imbalance): Canje-canjen zubar ruwan sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikin mace yana iya sanya nononta ya cicciko. Matsalolin rashin lafiya kamar Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) ko ciwon jakar sinadarin thyroid (thyroid gland disorders) suna iya haifar da wannan yanayin.
    1. Laulayin Amfani Da Magunguna (Medication Side Effects): Wasu magungunan da mata suke yin amfani da su, kamar magungunan tazarar haihuwa (hormonal contraceptives) ko magungunan da suke haɓaka yawan sinadaran da mace take da ƙarancinsu (hormone replacement therapy), ko magungunan ciwon ƙwaƙwalwa (antipsychotics), ko magungunan ciwon damuwa (antidepressants), ko magungunan ciwon cancer (chemotherapy drugs), duk suna iya haifar da ciccikowa da zubar ruwan nono.
    1. Kumburin Nono Saboda Shigar Ƙwayoyin Cuta (Mastitis): A wasu lokuta, kumburin nono yana iya zamowa sakamakon shigar ƙwayoyin cuta a cikin nono ne (mastitis) ko da ba lokacin shayarwa ba.
    1. Ƙullutun Nono (Cysts or Fibrocystic Lumps): Kullutu zai iya fitowa mace a cikin nononta, sa’annan ya kumbura, ya haifar mata da taruwar ruwa da ciccikowar nono, ko rashin jin daɗi a nonon.
    1. Shiga Cikin Yanayin Tashin Hankali Ko Tsananin Rashin Hutu (Stress): Babbar damuwa ko rashin hutu suna iya shafar tsarin sinadaran estrogen da progesterone a cikin jikin mace, kuma hakan zai iya haifar da ciccikowar nono ko zubar ruwan nono.
    1. Bugewa Ko Samun Rauni A Nono (Breast Physical Trauma Or Injury): Idan mace ta sami rauni a nono ko yankin ƙirjinta, hakan yana iya haifar mata da ciccikowar nono ko zubar ruwan nono.

    Idan ciccikowar nono ko zubar ruwan nonon ya daɗe, ko ya haɗu da jin ciwo mai tsanani, ko wasu alamu waɗanda ba a saba gani ba, to, ya kamata mace ta je asibiti domin a yi bincike a tabbatar da abinda yake faruwa da ita.

    Domin karanta Matakan Kariya Daga Ciwon Hanta danna nan

      Edita; Rumasa’u M. kallamu

  • Ciwon Mara (Pelvic Pain)

    Ciwon Mara (Pelvic Pain)

    Mara ita ake kira “pelvis” a kimiyyance. An yi aron ta ne daga harshen “Latin” wanda mutanen tsohuwar daular Rumawa (Rome) suke magana da shi. Kalmar pelvis tana nufin mazubi mai siffar kwanon cin abinci (basin). Abinda yake da alaƙa da mara kuma shi ake kira “pelvic”.

    HALITTAR MARA TA MUTUM (HUMAN PELVIC ANATOMY)

    Mara mazubi ce ko kuma rami ne (cavity) wanda yake a tsakanin ƙasan cikin mutum da ƙashin ƙugunsa. Mara tana ɗauke ne da halittun da suke da alhakin haihuwa (reproductive organs), halittun da suke da alhakin yin fitsari (urinary organs), da halittun da suke da alhakin yin kashi (excretory organs).

    A kwai bambance-bambance a tsakanin marar namiji da marar mace ta fuskar halitta da kuma abubuwan da suke ciki. Misali, ƙashin da ya kewaye ramin marar namiji ba shi da girma kuma ba shi da faɗi sosai, amma yana da ƙarfi sosai. Allah ya tsara shi a haka ne saboda bai ɗora ma namiji larurar ɗaukar juna biyu ba, domin haka babu buƙatar ƙashin ya zama mai faɗi. Sa’annan ƙarfin ƙashin ne yake taimakawa namiji wajen juriyar ɗaukan kaya masu nauyi fiye da yadda mace za ta iya ɗauka.

    Shi kuma ƙashin da ya kewaye ramin marar mace, yana da faɗi kuma ba shi da ƙarfi sosai. Faɗinsa ne yake taimakawa mace wajen iya ɗaukar juna biyu cikin sauƙi, kuma rashin ƙarfinsa ne yake sanya ƙugunta ya buɗe a lokacin da take naƙuda domin samun sauƙin haihuwa.

    Halittun da suke cikin marar namiji sun haɗa da jakar fitsari (bladder), mafitsara (urethra), jakar ruwan maniyyi (scrotum), jakar ruwan maziyyi (prostate gland) marufin da suke sarrafa zubar fitsari ko kashi (sphincters) da sauransu.

    Marar mace ta ƙunshi dukkan halittun da namiji yake da su. Bugu da ƙari tana da jaka guda biyu da suke ɗauke da ƙwaya-ƙwayan haihuwa (ovaries), mahaifa (uterus), bututun da yake haɗa jakar ƙwan haihuwa da mahaifa (fallopian tubes), mahaɗar mahaifa da farji (cervix).

    ABUBUWAN DA SUKE HADDASA CIWON MARA (CAUSES OF PELVIC PAIN)

    Ciwon mara shi ne mutum ya riƙa jin rashin daɗi a mararsa (pelvic discomfort),  kuma ya rabu kamar haka:

    ✍. Jin raɗaɗi mai tsanani wanda yake zuwa farat ɗaya (sudden sharp pain).

    ✍. Ciwon mara kaɗan-kaɗan kuma yana yi yana dainawa (mild intermittent pain).

    ✍. Ciwon mara kaɗan-kaɗan amma ba ya dainawa (mild persistent pain).

    ✍. Jin nauyi a mara (feeling of pressure in the pelvis).

    ✍. Jin murdewar mara (twisted or knotted feeling).

    ✍. Ciwon mara haɗe da ciwon ciki (cramping).

    ✍. Ciwon mara wanda yake zuwa lokacin da mutum yake yin wani aiki, motsa jiki, jima’i, ko fitsari.

    Abubuwa da yawa suna haifar da ciwon mara. Wani lokaci ciwon mara yana faruwa idan ƙwayoyin cuta suka kama halittun da suke cikin mara (infection). Wani lokaci kuma ciwon mara yana faruwa sakamakon sauye-sauyen da suke faruwa a cikin jiki tare da sauyin zubar sinadarai (physiological and hormonal changes). A nan za mu fahimci cewa ciwon mara ya rabu gida biyu. Ma’ana akwai ciwon mara na cuta, akwai kuma ciwon mara wanda ba na cuta ba.

    CIWON MARA NA CUTA (INFECTIOUS PELVIC PAIN)

    Cututtukan da suke haifar da ciwon mara sun haɗa da:

    1. Kumburin ciki (constipation), wanda yake faruwa saboda rashin narkewar abinci a ciki.
    2. Cututtukan mafitsara (urinary tract infections – UTIs).
    1. Cututtukan da ake ɗauka a wajen jima’i (sexually transmitted infections – STIs.
    1. Ciwon ƙaba na ciki (appendicitis).
    1. Ciwon suhe ko sufe (peritonitis), wato naman da yake shinfiɗe a bangon ciki.
    1. Ciwon jakar da take sarrafa fitar fitsari, maniyyi da maziyyi (prostatitis)
    1. Ciwon kumburin jakar ƙwan haihuwa (ovarian cyst)
    1. Ciwon ƙaba na mahaifa (uterine fibroids).
    1. Ciwon kumburin mahaifa (endometriosis).

    10.Cututtukan da suke kama halittun haihuwa na mata (pelvic inflammatory diseases – PIDs). PID ya ƙunshi duk cututtukan da suka shafi halittun mace masu alhakin haihuwa. Yakan mamaye su.

    Idan mutum ya kamu da ciwon mara sakamakon abubuwan da na lissafa, to, a gaskiya a je hospital don a yi bincike a gano me ya haddasa ciwon mara.

    CIWON MARA WANDA BA NA CUTA BA (NON-INFECTIOUS PELVIC PAIN)

    Abubuwan da suke sanya ciwon mara ba tare da ƙwayoyin cuta ba sun haɗa da:

    1. Jinin al’ada (menstruation). Lokacin da mace za ta fara jinin al’ada ko lokacin da take yi, takan yi fama da ciwon mara. Wasu kuma da zarar sun gama jinin al’adar za su yi ciwon marar na wani ɗan lokaci.
    1. Juna biyu (pregnancy). Idan mace tana da juna biyu, takan yi fama da ciwon mara a kai-a kai.
    1. Saka ƙwai na haihuwa (ovulation). Lokacin da mace take saka ƙwan haihuwa bayan ta gama jinin al’ada takan yi fama da ciwon mara.
    1. Motsawar sha’awa (sexual arousal). Akwai mutanen da suke da tsananin sha’awa wacce idan ta motsa takan haifar musu da ciwon mara
    1. Fitar maniyyi (ejaculation). Akwai maza waɗanda idan suka yi inzali, to, sai mararsu ta riƙa ciwo har zuwa wani ɗan lokaci kafin ta bari. Haka kuma akwai matan da idan namiji ya yi inzali a cikin al’aurarsu, to, sukan yi fama da ciwon mara na wani ɗan lokaci kafin ya daina. Abinda yake kawo haka ga mata shi ne akwai wasu sukunin sinadarai a cikin maniyyin namiji wanda ake kira prostaglandins wanda farjin wasu matan yana samun damuwa (reacting) saboda su. Domin haka da zarar an zubawa mace maniyyi sai ta fara jin ciwon mara. Wannan halitta ne, ba wata cuta ba ce.
    1. Istimna’i (masturbation). Idan mutum yana yin istimna’i, to, zai iya fuskantar ciwon mara, saboda yana motsa sha’awarsa, amma ba ya samun isasshiyar gamsuwa irin ta saduwar aure.
    1. Amfani da magungunan tazarar haihuwa (family planning methods). Ciwon mara yana daga cikin laulayin da magungunan family planning suke haifarwa.
    1. Haihuwa, ko ɓari, ko aikin tiyatar cire da (child birth, miscarriage, or caesarean section). Duka waɗannan suna sanya ciwon mara.
    1. Tsananin damuwa (depression). Idan mutum yana fama da damuwa ta al’amuran yau-da-kullum, to, zai iya fuskantar matsalar ciwon mara. Hakan ba ya nufin akwai wata ƙwayar cuta da ta shiga jikinsa. A a, tsabar damuwa ce kawai.

    10.Taruwar fitsari a marar mutum, yana jinsa amma ya ƙi yinsa yana sanya ciwon mara.

    Idan mutum ya kamu da ciwon mara a dalilin abubuwan da na lissafa, to, ciwon zai iya warkewa da kansa ba sai an yi amfani da magani ba. Idan kuma ya tsananta, to, ana iya amfani da magungunan kashe raɗaɗi kamar paracetamol ko ibuprofen.

    YADDA AKE GANE CIWON MARA WANDA ƘWAYOYIN CUTA SUKA HADDASA (DIAGNOSIS OF INFECTIOUS PELVIC PAIN)

    Ciwon mara na ƙwayoyin cuta yana da alamomi kamar haka:

    1. Naci, matsanancin raɗaɗi, da ɗaukan dogon lokaci kimanin makonni ko watanni, ko shekaru bai warke ba (very sharp and persistent pain).
    1. Zubar jini (bleeding) ga mace kaɗ an ko da yawa, wanda bata saba gani ba.
    1. Zubar ruwa mai wari ko ƙarni (discharge with offensive smell) ga mace, wanda ba ta saba gani ba.
    1. Jin zafi lokacin saduwar aure (painful sex).
    1. Jin zazzaɓi, wani lokaci haɗe da sanyi.
    1. Yin fitsari da jini (bloody urine).
    1. Jin zafin fitsari ko kasa yin fitsari (painful or difficult urination).
    1. Zubar jini a lokacin da ake yin jima’i, ko bayan an gama jima’i.

    ABIN LURA

    Ciwon mara yana iya kama maza, duk da kasancewar ya fi kama mata. Abubuwan da aka fi sani wadanda suke kawo ciwon mara ga maza su ne cututtukan mafitsara (urinary tract infections), cututtukan da ake ɗauka lokacin jima’i (sexually transmitted infections), cututtukan jakar da take sarrafa fitar fitsari, maniyyi da maziyyi (prostatitis), ciwon gwaiwa (hernia), matsanancin ciwon ciki (irritable bowel syndrome), ciwon ƙaba (appendicitis).

    Ita kuwa mace tana kamuwa da ciwon mara ne bisa dalilan da suke sanya namiji yake kamuwa da shi. Bugu da ƙari, mace na kamuwa da ciwon mara sakamakon juna biyu (pregnancy), al’ada (menstruation), saka ƙwai (ovulation), ɓari (miscarriage), tiyatar cire jariri (cesarean section), ƙarin mahaifa (fibroids) da sauransu.

    MAGANCE CIWON MARA (TREATMENT OF PELVIC PAIN)

    Mata da yawa din sukan yi ƙorafin cewa suna fama da ciwon mara, domin haka suna buƙatar likitoci su faɗa musu maganin da za su yi amfani da shi domin samun sauƙi ko waraka. To, a gaskiya mawuyaci ne likita ya bai wa mace maganin ciwon mara ba tare da ya ganta ba. Dalili kuwa shi ne maganin ciwon mara ya danganta ne da abinda ya haifar da shi.

    Idan ciwon mara ba na cuta ba ne, to, zai iya warkewa da kansa ba sai an sha magani ba. Idan kuma mutum ya damu sosai da irin wannan ciwon, to, yana iya yin amfani da maganin kashe raɗaɗi (pain reliever) saboda yin amfani da su ba ya da hatsari sosai.

    Amma ciwon mara na cuta yana buƙatar a yi aune-aune (tests) ko hoto (scanning) kafin a tabbatar da shi. Sa’annan sai an yi amfani da magungunan kashe ƙwayoyin cuta (antibiotics) waɗanda likita ne ya dace ya ɗora maras lafiya a kai kafin a magance shi. Wani lokaci ma sai an yi aikin tiyata (surgery) sa’annan za a iya magance shi.

    Hanyoyin da za a iya magance ciwon mara wanda ba na cuta ba a gida sun ƙunshi:

    1. Gasa mara da ruwan dumi ko tsumman da aka jiƙa da ruwan ɗumi (warm compression).
    1. Yin wanka da ruwan ɗumi (hot bath).
    1. Yin atisaye ko motsa jiki (physical exercise).
    1. Kwanciya rigingine akan baya kuma a ɗaga ƙafafu sama domin jini ya zagaya jiki sosai (elevation of legs).
    1. Mammatsa mara (pelvic massage).
    1. Ƙauracewa ci ko shan maiƙo (oily foods).
    1. Ƙauracewa ci ko shan kayan zaƙi (sugary substances)
    1. Ƙauracewa ci ko shan abincin gwangwani (processed foods).
    1. Ƙauracewa ci ko shan abinci mai caffein.

    10.Shan ruwan ɗumi.

    11.Shan shayi mai citta.

    Daga ƙarshe, dukkan wadannan bayanai da na gabatar ba za su iya gamsar da mu ba ɗari-bisa-ɗari akan matsalar ciwon mara. Sai dai kawai za su ɗan wayar mana da kai ne.

    Danna nan don karanta Yadda Ciwon Sanyi Yake

    Edita; Rumasa’u M. Kallamu

  • Birkicewar Tsarin Jijiyoyin Jiki

    Birkicewar Tsarin Jijiyoyin Jiki

    A yanayin mutum zai riƙa fuskantar fargaba, tsoro, faɗuwar gaba, sarƙewar numfashi, rashin bacci, bugawar zuciya far-far-far haka kurum, gami da kasa sukuni, kasa nutsuwa ya zauna guri guda, ruɗewar ciki, har jininsa ya ɗan hau, ga ciwon kai, tare da riƙa jin kamar abu ya tsaya masa a maƙoshi, riƙa jin kamar mutum shi fa lallai wani abu ba lafiya tattare da shi, da ɗai sauransu.

    Amma kuma dalilin wannan yanayin ƙila ya je har asibiti an duba shi, har an yi gwaje-gwaje amma likita yace bai ga matsalar komai ba, ba abinda yake damunsa.

    Wannan shi ake kira ‘Hyperstimulated Nervous System’, wato yanayi ne da sashin da ke sarrafa ƙwaƙwalwa da lakar gadon baya a karan kansa ba tare da buƙatar umarni ba wato autonomic function ke birkicewa ya yi ta rubunbunto ayyukansa ba tare da tsari ba.

    Galibi mutum ba ya buƙatar maganin komai, kurum maganganun kwantar da hankali da koya masa kau da kai daga damuwa da irin wannan yanayin da yake samun kansa kurum za ai, a hankali abin zai bar shi komai jimawa, amma in abin ya cigaba toh sai an ɗora mutum bisa magungunan magance fargaba ko damuwa.

    Danna nan don karanta Ciwon Zuciya
    Edita; Rumasa’u M. Kallamu

  • Zinariyar Awa Ga Jariran Mu

    Zinariyar Awa Ga Jariran Mu

    Zinariyar awar ita ce awa ɗaya ta farko a duniya ga jarirai bayan an haifo su wato “Golden hour” a turance, a nan ake tantance yanayin lafiya ko nakasa jikin jariri in ya zo da ita, wacce a da sam ba a iya gani ba sanda yake a cikin mahaifa.

    Wannan awa guda ɗin ta farkon rayuwa duk matsalar da jariri ya zo da ita aka yi sakaci ba a iya gano ta ko an yi wani abu ba a cikinta to akwai yiwuwar kaso 99% cikin 100% na mutuwarsa, shi yasa aka kira ta da golden hour saboda muhimmancinta.

    Ita awar na farawa ne da zarar kan jariri ya ɓullo duniya ko da sauran jikinsa bai kai ga ƙarasa fitowa ba. Hakan ke ba wa jami’an lafiya damar nazartar abubuwan da ka iya faruwa ga jariri masu yawan gaske kamar yadda na faɗa a baya.

    A wannan lokacin za a lura da:-

    – Ta yaya ma ya doso duniya,  a gicciye ko karkace?
    – Kalar jikinsa walau ya zo a jansa wato pink color ko kuwa abinda ba a so wata bulu “bluish color,
    – Yanayin kalar ruwan haihuwan da ya fito ciki walau clear kamar dafaffen zaƙi, ruwan ɗorawa (da ke nuna ya yi kashi a ciki wajen fitowa akwai yiwuwar ya sha ko ya shaƙa), ko kuwa kalar kore da ke nuna ya jima da kashi a ciki har ya galabaita.

    – Haka yanayin ƙwallon ƙoƙon kansa
    – Yanayin sautinsa
    – Yanayin bugawar zuciyarsa,
    – Yanayin numfashinsa,
    – Yanayin ƙwarin jikinsa,
    – Yanayin gaɓoɓin hannunsa,
    – Yanayin yadda yake maido da martani in an taɓa wasu sassa na jikinsa da
    – Kuma duk sauran jikinsa walau akwai nakasa a halittarsa ko babu.

    Domin wasu kan zo cikin kashi, wasu ba hanyar numfashi, wasu da lanƙwasassar ƙafa, wasu da al’aura biyu ta mace da namiji, ko ta mata duk biyun, ko namiji duk biyun, ko babu dubura, ko ba hanyar fitsari, ko hanyar fitsari a toshe, ko ta ƙasa ko sama maimakon straight ta kan, ko kumburarren kai in an yi doguwar naƙuda saboda kaucewa jaundice.

    Toh sai dai maƙasudin rubutun shi ne domin yin bayani game da muhimmancin wani abu ƙanƙani amma me matuƙar tasiri a jika. Wato RUNGUME JARIRI ko JARIRIYA ga uwa ba tare da shinge a tsakani ba, wato dai skin to skin contact.

    Galibi ga wanda suka haihu a asibiti ko ɗaliban ilimin lafiyar da ke zuwa asibiti ko kallon video clips na naƙuda zuwa haihuwa, Ko C/S ba za ku rasa ganin yadda nan da nan da an haifo ko an ciro jaririn ake sa tissue kurum a goge jikinsa a ɗora shi jikin uwa ta rungume shi ko a saita shi ya kama nono ba. wani lokacin ma ko goge jaririn za ku ga ba a yi da ruwan haihuwar da komi a jikinsa za a ɗora shi jikin uwar.

    Hakan shi muke kira da “Skin-to-skin contact” ko “kangaroo mother method” wannan abin na da matuƙar muhimmanci ko da a gida aka haihu ya dace unguwoyin zoma suke aikatawa saboda amfanin sa.

    Domin kai tsaye in yaro ya hau jikinta yanayin sanyi da zafin jikinsa zai saitu, idan ya kama nono ko ya kama jikin uwar za ta zamo stimulated har cikin ƙwaƙwalwarta, wannan kama nonon zai sa mahaifarta (uterus) da jaririn ya fito ta harba (contracting) wannan harbawar ce matakin farko wajen taimakawa domin tsayawar jinin haihuwa, wanda galibin matan dakan mutu bayan haihuwa dalilin zubar jini wannan rashin harbawar mahaifa ne kan gaba da kaso tamanin 80% wajen jawo mummunan zubar jinin da matan kan mutu bayan ana murnar sun haihu lafiya da, (Uterine atony).

    Dukkan bincike da nazarin masana a duniyar likitanci ya yi nuni tare da tabbatar da muhimmancin skin to skin ga jaririn tare da uwar baki ɗaya. Ɗora jariri jikin uwa fata na gogar fata ba tare da riga ko zani ya yi shamaki tsakani ba hakan na haɓɓaka ƙwaƙwalwar jariri nan da nan, tare da farkar da ita domin ta karɓi aikinta cewa an zo duniya kuma yanzu.

    Wadda wannan farkowar ce ke nusar da shi cewa akwai buƙatar ya buɗe baki don numfashi da kansa tare da shirin shan nono ko ya sami ruwa da kuzari a jika, domin an yanke waccan hanyar da yake samun abinci a huce, wato an yanke cibiyarsa tunda ta nan yake samun abinci da ba tare da sai ya buɗe baki ya wahala ba.

    Shi jariri in ya shigo duniya bakinsa ke fara amfani kafin ma ya kai ga buɗe ido ya ga a ina yake. Shi yasa ana ɗorashin za ku ga ba abinda yake fara yi sai buɗe baki, ko ido bai buɗewa sai ya fara da buɗe baki, wanda hakan shi ke nuna ya iso lafiya.

    Amma a ce jariri ya zo ba ya kuka akwai matsala, shi yasa sai an ɗan bugi bayan sa domin ya koka, in ko duk da haka yaƙi kuka to akwai matsala gagaruma. Saboda ta kukan ne kurum huhunsa zai fara aikin da zai ba shi damar iya shaƙar iska ya yi numfashi da kansa.

    Toh bayan buɗe bakin a matakin farko to abu na biyu da jariri ke yi shi ne buɗe idanuwa. Buɗe idon nan da zai abinda zai fara arba da shi shi ne fuska ko jikin mahaifiyar sa. Wanda wannan shi zai jawo shaƙuwa da jinta cikin ransa.

    Toh daga sauran alfanun ɗora shi jikinsa shi ne sanya jikinsa fara aiki babu kama hannun yaro wajen:

    ✍- Ɗumama jikinsa tare da saisaita ɗumin jiki don samun nutsuwa.

    ✍- Taƙaita yawan koke-koke, hakan na sa jariri ya zamo mara fitina.

    ✍- Taimakawa jikinsa wajen amfana da sinadaran nutrients ɗin da ya haɗiya a nono

    ✍- Sa wa a ji sannu a hankali jariri na cigaba da ƙara nauyi.

    ✍- Saisaita ƙarfin tafiyar jini a jikinsa tare da saita bugun zuciyarsa cikin aminci, gami da ba shi dama shaƙar iska wadatacciya zuwa cikin huhu da jininsa.

    ✍- Haɓɓaka kwakwalwa tare da ƙulla alaƙa mai ƙarfi da uwa.

    ✍- Yana sa yaro samun isasshen bacci me nauyi cikin nutsuwa.

    ✍- Uwa uba tare da ƙarfafa masa garkuwar jiki.

    Wannan duk za su cigaba da faruwa in kina rungume shi har tsawon watanni 3 a duniya in dai za ki dinga yi masa hakan a kai a kai. Idan kuma bakwaini ne a yi ta masa skin to skin har ya kai tsawon watanni 6 a duniya.

    AMFANIN RUNGUMAR GA UWA KUMA SHI NE:

    1- Kamar yadda na faɗa a baya idan daga haihuwa ne aka yi hakan to yana ba da kariya daga matsalar zubar jini bayan haihuwa (postpartum bleeding). Wato ɗaya daga abinda ke kashe mu ta dalilin haihuwa.

    2- Hakan na sanya wa uwa ƙwarin guiwa da shauƙin son shayarwa, domin da wuya ka sami uwar da ke ɗora jaririn a fatar jikinta na gudun shayarwa ko tunanin zubewar nono.

    3- Hakan na haɓɓaka yawan ruwan nono, ya zamto yana tsatstsafowa a kai-a kai.

    4- Ya kan magance cutar damuwa da kan sami wasu matan bayan haihuwa musamman masu haihuwar farko, da wasu za a ga haka kurum ma kuka suke bayan ko tun kafin haihuwa, tare da jin tsoron jariran ko wurgi da su, ko ƙin ba su nono.

    DON HAKA SKIN TO SKIN CONTACT

    Abu ne ƙanƙani kamar wasa amma sai tarin muhimmanci. Kuma ba iya sanda aka haihu ba ne kurum a a lokaci-lokaci kike haɗa jikinki da nasa kina rungume shi in ya so ki sa abin rufa ki rufe kanku baki ɗaya amma fatar sa kan taki, haɗa jikinki da nasa babu tufafi ya fi duk wasu kayan sanyi da za ki sa masa ki murginar a gado.

    Har kai uba ka dinga yi wa babynka haka zai amfana amma dai jikinka ya zamto a tsaftace ba bayan ka yi zufa ka bushe ba.

    Don karanta Haifo Jarirai Cikin Rigar Sac danna nan

    Edita; Rumasa’u M. Kallamu

  • Kira Ga Masu Son Yin Ƙiba

    Kira Ga Masu Son Yin Ƙiba

    Akwai wani kuskure da ke cigaba da faruwa tsakanin mata na shan maganin da suke kira Sha-ka-fashe domin son sui ƙiba. Wannan magunguna kala biyu da in kun haɗa kuke kira da sha-ka-fashe tabbas magungunan asibiti ne da aka ware musamman don wasu keɓantattun matsaloli amma ba sa ƙiba ba.

    Likitoci na amfani da su ne wajen tackling histamine receptors a ƙwaƙwalwa da kuma guda wajen raunana garkuwar jiki da bai wa jiki damar warkewa daga masassarar duka sassan jiki me miki, ko bai wa jiki ikon karɓar baƙon abinda aka dasawa mara lfy a jika kamar a masu ciwon ƙoda da aka yi musu dashe, ko amfani da shi dalilin cuttukan kafofin numfashi da kan shafi huhu har ma da cutar cancer.

    Shi wannan maganin na da illa a sanda kake yi wa mara lafiya amfani da shi don maganin cutuka kamar a me cutar cancer ko ƙanjamau wanda illar kuwa ita ce hura mutum (Teɓa) wato abinda muke kira da DRUG SIDE EFFECTS! yakan haddasa kumburin dukkan sassan jiki ya zamto mutum ya yi ƙiba.

    Wannan illar tasa ita ce ta sa mata ke rububinsa har suka halastawa kansu shi matsayin maganin sanya ƙiba. A yau za ka samu mace a bushe, ba ta da wata cima me kyau ko inganci kurum ƙarau-ƙarau a bushe amma ta samo shi ko kuwa wata ta ba ta shawarar nemo shin, tana ta sha kan za ta yi ƙiba.

    Mata sun matuƙar buɗe ido da shi ƙauye da birni, har ta kai ana samun wasu ƙananun jami’an lafiyar da ba su da ilimin magani suma suna rubutawa mata shi. To albishirin duk wacce ta ɗau wannan layin na shan sha-ka-fashe, Ina me tabbatar muku da ku kwan da shirin za ku haɗu da ciwon sugar (Diabetes mellitus) yes!

    Ko kwanaki na yi magana a game da yadda ‘yan mata 4 tun ba su kai ga aure ba suka jawo wa kansu DIABETES dalilin shan wannan maganin. Sun je suna fama da wasu complaints an duba su an ce suna da ciwon sugar. Ɗaya har tana haƙƙaƙe mun wani ma’aikacin jinya ne (Nurse) ya rubuta mata.

    Wanda kun ga wannan na daga cikin abinda ke nuna Trust wato yarda tsakanin jami’in lafiya da mara lafiyansa. Illa iyaka shi ya biyewa me take son cimmawa ba tare da ya yi aiki da iliminsa ya yi tunani ba, wanda wannan shi ne abinda da yawa ƙananun ma’aikatan lafiya ke yi. Duk da ku ma mutanen sanda ake faɗa muku gaskiya ba kwa ji sai kun shiga wahala.

    Don haka ina ƙara jaddada muku cewa ko da a yanzu kin daina sha kuma buƙatarki ta biya ƙibar da kika nema ta samu, to ina me shawartar ki da lallai duk bayan wata 4 ki ke zuwa gwajin sugar a jika. Domin idan matsalar ta yi KICK-IN ki tare ta da wuri kafin ta yi miki gagarumar illa. Kin riga kin cutar da jikinki.

    In ko kin ƙi to fa in kika yi wasa ciwon sugar ya shige ki ba ki fargaba akan ƙari ba har sai da alamu suka bayyana. Toh ba makawa akwai yiwuwar za ki mutu ba ki san ma waye kanki ba saboda tsananin jinya. Babban abin tsoron shi ne ciwon sugar ɗin da masu wannan halayyar kan haɗu da shi ba irin type 2 diabetes ba ne da ke jin magani ta baki in an sha.

    A a STEROIDS DIABETES ne me kama da Autoimmune wacce maganin ciwon SUGAR ma na shan ba ya yi sai dai mutum ya riƙa yin allurar insulin. Idan kuwa ba ku san nawa ce allurar insulin ba to ku tambaya ku sha labari don ku ji a sati 1 ta dubu nawa kuke buƙata a ƙalla. 

    Babu wani medical doctor da ya san me yake da zai taɓa ba wa mace shawarar shan wannan maganin don tana son ta yi ƙiba. Galibi wannan matsalar ƙananun ma’aikatan lafiya ke assasa ta domin 99% ba su san ma pharmcodynamic na magunguna ba su dai sun ga wani ya yi su ma sun rubuta.

    Don haka ku takawa wannan ɓarnar birki. Baya ga ciwon sugar, cutar hawan jini da gudardaji cikin jini (blood clots) duk matsaloli ne da ka iya faruwa dalilin hakan wanda bugun zuciya ko strokes na iya kashe mutum farar ɗaya. 

    Na faɗa zan ƙara maimaitawa; Ba a taɓa samun ƙiba ta hanyar magani, har yau har gobe babu wannan maganin a duniyar likitanci da aka yi shi don yasa a yi ƙiba, ƙiba a abinci da kwanciyar hankali take sai kuma in ka gada. Duk maganin da za a ba ka in dai ba MULTIVITAMIN da zai sa ku kama abinci da kyau ba ko ƙibar ta samu to tabbas an shiga kame-kame. Ko shi kun ji na ce cin abinci zai sa,  kun ga kenan ba Multivitamin ne zai sa ƙiba ba abinci ne.

    Don haka ku daina sa wa jikinku unnecessary products walau na Bature ko supplements. Kowa ya yi wa kansa faɗa, in ma kina sha to ki watsar da su tun wuri. In kuma an ƙi ji toh ba a ƙi gani ba. Kai kuma duk wacce ta zo da ƙorafin tana ramewa to ba magani ake tunani ba ƙoƙari ma za kai ka gano dalilin ramewar tukun.

    Domin cutar HIV, Depression, Diabetes, Cancer, Tuberculosis da sauransu duk na daga cuttukan da ka iya sanya rama a jika. Meye amfanin magani in ba ka magance tushen matsala ba. Ba ma MATA ba HAR DA MAZA masu sha kuma ku shiga taitayinku illa guda zai muku.

    Don Karanta Sinadarin Ka-fi Suga danna nan

    Edita; Rumasa’u M. Kallamu

  • Ɓacewar Ashanar Hannu Ta Tazarar Haihuwa

    Ɓacewar Ashanar Hannu Ta Tazarar Haihuwa

    Abu ne mai yiwuwa ashanar hannu wacce ake soka ta a cikin tsokar damtsen mace domin yin tazarar haihuwa (contraceptive implant), ta ɓace ta yadda idan aka zo cire ta, a kasa ganinta. Ana kiran wannan yanayin “implant migration” ko “deep insertion” a likitance.

    Abubuwan da suke haddasa ɓacewar ashanar hannun su ne:

    1. Soka Ta A Can Cikin Tsokar Hannu (Deep Insertion): Idan ma’aikacin lafiya ya yi kuskuren soka ashanar hannun a can cikin tsokar damtsen mace, maimakon a kasan fatar hannunta, to , hakan zai iya haifar da ɓacewar ta, har a kasa ganinta a lokacin da aka zo cirewa.   
    1. Matsawa Daga Wurin Da Aka Soka Ta (Migration): Tsinken ashanar hannu zai iya motsawa zuwa wani ɓangaren tsokar hannun mace ko kuma wani ɓangaren jikinta daban. Abinda yake sanya motsawar shi ne yawan motsa hannun (frequent movement), ko, bugewa (trauma), ko takurewar tsokar (muscle contraction).
    1. Sauye-Sauyen Ƙibar Jiki (Weight Changes): Idan mace ta ƙara ƙibar jiki , ko kuma ta rame sosai bayan an sanya mata ashanar hannu, to, wannan sauyin jikin zai iya haifar da motsawar ashanar daga asalin gurin da aka soka ta. 
    1. Rashin Soka Ashanar Yadda Ya Kamata (Improper Insertion Technique): Idan ma’aikacin lafiya wanda ya yi aikin soka ashanar bai soka ta yadda ya kamata ba saboda rashin ƙwarewa ko kuma kuskuren sokawar, to, mai yiwuwa ne ashanar ta motsa daga wurin da aka soka ta.

    Idan ashanar hannu ta motsa daga wurin da aka soka ta har aka kasa gane inda take a lokacin da za a cire ta, to, hanyoyin da za a iya bi wajen gano ta su ne: 

    1. Mammatsa tsokar hannun (Physical Examination): Ma’aikaciyar lafiya za ta mammatsa tsokar hannun a daidai wurin da soka ta da kuma tsokar kewayen wurin, har a gano ta.
    1. Ɗaukar Hoton Wurin (Imaging Techniques): Idan aka kasa gano ashanar hannun ta hanyar mammatsa tsokar hannun, to, mataki na gaba shi ne a yi hoton ultrasound scan na hannun. Wannan dabarar ta fi yin tasirin gano ɓataccen tsinken ashanar hannu, domin za a ganta ƙiriƙiri. Sa’annan wannan dabarar ba ta ƙunshi yanka jikin mace ba (noninvasive technique) wajen nemo ashanar.
    1. Yin Aikin Tiyata (Surgical Removal): Da zarar an gano wurin da ashanar hannun take, to, za a iya yin aikin tiyatar yanka wurin domin a cire ta. Yawanci akan yi allurar kashe raɗaɗi (anesthesia) idan za a yi aikin tiyatar.

    Ana buƙatar idan mace ta sanya tsinken robar ashanar hannu ta tazarar haihuwa, to, ta riƙa shafa wurin lokaci-lokaci domin tabbatar da cewa ashanar ba ta motsa daga wurin da take ba. Idan kuma ta ji alamun cewa ashanar ta motsa, to, sai ta sanar da ma’aikatan lafiya domin ɗaukar matakin da ya dace cikin gaugawa.

    Don karanta Contraceptive Implants : Ana Kiranta Ashanar Fata Da Hausa Wannan Wata Hanya Ce Da Ake Dasa Wani Roba Ƙarami A Hanun Mace

    Edita; Rumasa’u M. Kallamu

  • Yaron Da Ke Ƙin Shan Nono

    Yaron Da Ke Ƙin Shan Nono

    Ba ko yaushe ba ne don jariri ko yaro ɗan kasa da shekaru biyu ya ƙi shan nono, ko ya zamto mai saurin sakin nonon da zarar ya fara sha za a ce ba shi lafiya ba, a hau neme-nemen magani ana ɗura masa. 

    Na sha faɗa magani guba ne kowanne iri muddin aka sha shi ba tare da tabbatuwar ciwon da ya dace da maganin ba! Har kuwa su Paracetamol, B-complex, ɗin nan da multivitamins da ake rainawa.

    Don haka kamar yadda lafiya ƙalau amma saboda wani abu kuke kasa cin abinci shi ma jariri mutum ne haka yake! Kar ku ɗauka don kurum ɗan mitsitsi ne hakan na nuna bai san komai ba, sai kun ɗura masa abinci ko ba ya so. 

    Wasu lokutan ku ke hana shi sha; musamman in yaro ba ya kuka, ba ya rikici, ba ya ƙwalla, ba kuma ya zazzaɓi hakan na nuna ƙalau yake wani dalili ne ya hana shi:

    * Ƙarancin tsafta daga uwar! Kila hammatarta babu aski, ko kuwa kin yi aiki kin yi zufa kin zo kin ɗora shi a cinya alhalin iska na kaɗo masa tashin matse-matsin hammatarki, ko da ya kama nono tabbas zai saki, domin shi ma yana jin tsamin.

    * Rashin tsaftar hannayenki, ƙila jikinki tsaf amma kin taɓo abu mai ƙarni, ko wari a hannunki kuma kin zo yayin sakar masa saleɓar brazier ɗinki kin dunguri kan nonon nan ma yana iya ƙin sha. In kika matsa kuma ya sa kuka.

    * Rashin tsaftar rigar nono da kuma rashin wanke ko goge kan nonon sosai bayan yaro ya kammala sha, wasu rigar nonon ce sai ta shafe yini biyu jikinsu, zufa da kuma normal bacteria ɗin kan fatarki na da tasiri musamman in ya zamto dama da kin gama ba da nono kurum jan saleɓar rigar nonon kike yi mayar ba kya tsaftace kan nonon, haka anjima za ki ciro ki ƙara cusa masa a baki, hakan har gudawa yana iya jawoma jaririnki. Don haka sai an kiyaye.

    * Canjin sabulun wanka me ƙarfin ƙamshi, wani yana kama fata har a baki a ji shi, don haka wannan ma na hana yaro kama nono, har sai kin koma irin wanda ya saba da shi mara ƙarfi da baya iya jin sa.

    * Shafa turare me ƙarfi wanda shi ma bai saba da shi ba, kamar mu ne kai ma akwai turaren da in wani ya sa sai ka ji kamar za ka ce wayyo Allah in ya tsaya kusa da kai, to su ma haka ne, wannan na iya hana su shan nono.

    * Juyowar kwanakin haila, shi ma na sa yaro ya ƙauracewa shan nono domin mizanin sinadarin gishiri-gishiri a cikin nono wato sodium & chloride na ƙaruwa, yayin da sinadarin kanwa-kanwa da zaƙi ke yin ƙasa wato potassium & lactose wanda kuma su yaro ya fi so. Kun ga ko a manya in gishiri yai yawa a abinci wani ba ya iya ci. 

    * Haka nan yayin HAILA ko da canjin ɗanɗanon nono bai canza ba akan samu adadin ruwan nono ya ɗan yi ƙasa hakan ma iya sa jariri in ya ji ba ya isarsa yai zuciya ya dena wahalar da bakinsa saboda gajiyar tsotso alhalin babu wadataccen ruwa.

    * Haka nan ma samuwar juna biyu alhalin ga wani ana shayarwa shi ma na iya sa irin wancan canjin da ake fuskanta yayin haila, wanda hakan na iya sa yaro ya yaye kansa.

    * Haka nan wani magani da ke uwar ke sha walau na Hausa ko na asibiti, galibi na asibiti shi yasa likita ke tambaya ko kina da ciki ko shayarwa kafin a rubuta miki magani, idan kikai masa ƙarya alhalin kina shayarwa irin abunda zai iya faruwa kenan, yaronki ya ƙi nono kuma ki zo nonon yai ta ciwo. Haka cin irinsu tafarnuwa ko wani nau’in abinci da a da ba kya ci wanda suna iya ratsa ruwan nono.

    * Ko yawan dauke hankalin yaro wato distracting, don wani yaron ko ya ya ji magana ko motsi sai ya waiga, shi yasa za ka ga suna shan nono suna saki. Irin wannan maganinsu kike shiga inda yake tsit babu hayaniya sai ku yi shayarwarku a nutse, ko a tsohe kunnuwan da wani abu kamar auduga kafin a gama in ba haka ba ko ya ya ji motsi ba fasa juya zai ba.

    Waɗannan su ne wasu daga mahimman ababen da ke sa yaro ƙauracewa nono. Don haka kiyayewa kurum suke buƙata babu buƙatar zuwa ki yi ta cusawa yaro magani, ki lura da kyau, sai dai in akwai alamun rashin lafiya toh sai a taho ga likita.

    * Sannan kar ki manta duk sanda kika gama bai wa yaro nono kike dora shi a kafaɗa kina shafa bayansa har sai kin ji ya yi gyatsa. Hakan alama ce ta ya ƙoshi, in bai gyatsa ba a kuma maida shi kan nono.

    * Ganin jariri na yawan ƙwalla ko hawaye ko da ba ya kuka haka alama ce ta nono ba ya isarsa, ko da kuwa ana ba shi ƙila ruwan nono babu sinadaran da za su ƙosar da shi, sai a nemo madara wacce take ta yara irin NAN ɗinnan a ƙara masa da ita.

    *Ganin jariri ko yaro na yawan tsilla fitsari hakan alama ce ta yana samun kyakkyawan shayarwa.

    Fatan an ilmantu. Burina na ga al’umarmu mun yi lafiya, rayuwarmu ta canza, birni da ƙauye ana samun lafiyayyun yara masu tasowa.

    Don karanta jerin abincin da ke ƙarawa mata masu shayarwa ruwan nono danna nan

    Edita; Rumasa’u M. kallamu