Author: Khadija Yusha’u (Amira)

  • Yadda Ake Gurasar Tanderu

    Yadda Ake Gurasar Tanderu

    A yau za mu koyi yadda ake gurasar tanderu.

    Gurasa abinci ne da ake yin sa daga fulawa, ya samo asali ne daga abincin Larabawa, gurasa abinci ne dake da matuƙar daɗi, da sauƙin sarrafawa da kuma dauƙan lokaci ba tare da ta yi komai ba. Ana iya cin gurasa da abubuwa da ya samu, musamman ma gurasar tanderu ta fi daɗi, domin tanderu tukunya ce, wadda ake ginawa da ƙasa, kuma duk abin da aka yi shi a cikin tukunyar ƙasa ƙamshinsa daban yake.

    Abubuwan Da Ake Buƙata:

    • Fulawa
    • Yis
    • Kantu/ridi
    • Sikari
    • gishiri

    Yadda Ake Haɗawa

    1. A sami fulawa a tankaɗe a zuba mata yis, sai a zuba ruwa a kwaɓa.
    2. Kada a kwaɓa ta yi ruwa, a kwaɓa ta da ɗan tauri.
    3. Idan ana son Gurasa mai sikari, sai a zuba sikari a cikin kwaɓin; idan kuma mai gishiri ce, sai a zuba gishiri a cikin kwaɓin.
    4. Idan lokacin zafi ne, za ta yi saurin tashi saboda dama yis zafi yake so; awa uku zuwa huɗu ya ishe shi ya tashi.
    5. Amma idan lokacin sanyi ne yakan daɗe bai tashi ba. Idan ana so a yi gurasa da safe; to sai a kwaɓa fulawar tun da daddare.
    6. Idan an tabbatar kwaɓin ya tashi, sai a zuba karare a cikin tanderu, a kunna wuta domin tanderun ya yi zafi.
    7. Idan an tabbatar tanderun ya yi zafi sosai, kuma karan ya cinye sai a yayyafa ruwan kanwa a ciki.
    8. A saka tsintsiya a share toka-tokar da ta maƙale a cikin tanderun.
    9. Sai a kawo kwaɓin a cura shi ya yi faɗi, a faɗaɗa da hannu, yadda dai ake son fadinta ya kasance.
    10. Idan kina son kantu/ridi sai a zuba ɗan kaɗan a kan gurasar a tsakiya; idan kuma ba a so, shi kenan sai kawai a saka curin da aka yi a cikin tanderun.
    11. Idan an gama sakawa, sai a kawo tire a rufe tanderun. Takan ɗauki kamar minti ashirin zuwa ashirn da biyar kafin ta yi.
    12. Ba ma sai an kalli agogo ba, da ta yi za a ji ƙamshi ya turare ko’ina a gidan.
    13. Sai a kawo wuƙa da tire, a ringa saka wuƙa ana ɓamɓaro ta tana faɗawa kan tiren. Amma sai an yi a hankali saboda zafi, kada a ƙone domin tanderu yana da zafi sosai.

    Domin sanin Yadda Ake Yogofriut danna nan.

  • Yadda Ake Chocolate Milkshake

    Yadda Ake Chocolate Milkshake

    A yau za mu koyi yadda ake chocolate milk shake

    Abubuwan da ake buƙata:

    • Chocolate chips

    • Cocoa powder
    • Ice(kankara)
    • Sugar,
    • Milk(madara),
    • Da chocolate syrup

    Yadda ake haɗawa

    1. A haɗa chocolate chips, madara, cocoa powder, suga, da ƙanƙara a zuba su a blender,
    2. A blending ɗin su a juye a kofi,
    3. Sai a yaryaɗa chocolate syrup ɗin cikin kofin da za a sha, kafin a zuba milkshake ɗin a ciki, kuma za a iya zubawa a saman shi idan an gama.
    Domin sanin yadda ake yogofruit danna nan
  • Yadda Ake Yogofruit

    Yadda Ake Yogofruit

    A yau za mu koyi yadda ake haɗa yogofruit.

    Abubuwan Da Ake Buƙata

    • Yoghurt
    • Apple
    • Banana
    • Water lemon

    Yadda Ake Haɗawa

    1. Za a wanke fruits ɗin duka a gyara su.
    2. Sannan a yayyanka su ƙanana.
    3. Sai a zuba yoghurt wanda ba shi da tsami (Fresh) a cup, sai a zuba yankakkun fruits ɗin nan a ciki, a sa a fridge ya yi sanyi.

    Domin sanin Yadda Ake Haɗa Fondant danna nan.

  • Yadda Ake Haɗa Fondant

    Yadda Ake Haɗa Fondant

    A yau za mu koyi yadda ake fondant.

    Abubuwan Da Ake Buƙata:

    • Icing sugar
    • 1 tbsp Corn syrup
    • 1 tbsp Glucose
    • 2 tbsp Gelatine
    • 1 tbsp Glycerine
    • ruwa 4 zuwa 5 tbsp
    • 1 tbsp Cmc
    • Corn flour
    • 1 tbsp Flavour
    • gishiri
    • 1 tbsp Butter

    Yadda Ake Haɗawa

    1. A sami kwano ɗan ƙarami, sai a zuba gelatine kamar cokali biyu, a sa ruwa kamar cokali 4 haka a juya.
    2. Sai a juya shi, amma zai iya ɗan burtsatsai bai yi smooth ba.
    3. A zuba ruwa a tukunya, a ɗora a kan wuta, amma ruwan ba mai yawa ba, yadda idan an sa kwanon da aka zuba gelatine ɗin ba zai sha kansa ba.
    4. Sai a sa glucose a juya sosai, sanna sai a sauke, sai a zuba flavour, corn syrup, glycerine a juya sanna a ɗan sa gishiri da butter.
    5. Sai a ringa juyawa ana ƙarawa, ana juyawa kamar ana kwaɓin dough, a haka za a ga yana ƙwari har sai an ga ya daina kama hannu.
    6. Sanna idan ana yi a tabbatar ana yin shi a kan leda ko irin waje me kyau da tsafta kuma idan ana murzawa kada a yi da yatsu, tafin hannu za a yi amfani da leda mai yatsu.
    7. Idan yana kamawa za a iya barbaɗa corn flour a ƙasan wajen ko icing sugar.
    8. Za a ga idan ya yi sosai, zai daina kama hannu, zai zama dough sosai, sai a sami Leda a sa a ciki, yadda iska ba za ta shiga ba, ya daskare.
    9. Sai a yi kwalliyar da ake so idan wani kala ake so, za a iya sawa a murza shi.

    Domin sanin Yadda Ake Pizza danna koren ruutun nan.

  • Noma A Najeriya

    Noma A Najeriya

    Aikin Noma a Najeriya reshe ne na tattalin arziki a Najeriya; yana ba da aikin yi ga kusan kashi 30% na yawan jama’ar har zuwa shekarar 2010. Ana canza sashen ta hanyar kasuwanci a ƙananan matakan matsakaita da manya.

    Fitar da abinci ya kai sama da kashi 70 na GNP na Najeriya a lokacin da aka samu ‘yanci; bayan shekaru ashirin da biyar, ya kusan zama koma baya ga kayan abinci wanda ya kai sama da kashi 50 na shigo da kayayyaki.

    Fitar da abinci ya ragu bayan samun ‘yanci; duk da cewa yankuna da dama na Saharar Afirka, sun kasance masu amfani; kuma suna iya samar da abinci, ta yadda kowane mai abinci ya fita; sai aka shigo da hatsi sama da sau bakwai.

    Saboda haka Gwamnatin Najeriya ta inganta yin amfani da takin gargajiya ba a cikin 1970s.

    A shekarar 1990, an gano hekta miliyan 82 daga cikin fadin ƙasar na kusan hekta miliyan 91 da ake nomawa. Kashi 42 na yankin da ake nomawa an yi noma. Mafi yawan wannan ƙasar an noma ta ne a ƙarƙashin tsarin daji na daji; inda ake barin ƙasa ba aiki na wani lokaci; don ba da damar sake sabunta halittar ƙasar.

    An rarraba kadada miliyan 18 a matsayin makiyaya ta dindindin, amma tana da damar tallafawa noman. Yawancin hekta miliyan 20 da gandun daji da dazuzzuka suka mamaye; suna da imanin cewa suna da damar noma.

    Riƙe kayan aikin gona ƙanana ne, kuma sun watse; kuma ana gudanar da noma da kayan aiki masu sauƙi. Babban noma ba na kowa bane. Aikin noma ya ba da gudummawar 32% ga GDP a 2001.

    Kayan Amfanin Gona

    Manya kayan amfanin gona sun haɗa da wake, shinkafa, dawa, da kashu, da rogo; da koko, da gyada, da danƙo, da soɓo, da masara (masara), da kankana, da gero, da dabino, da filawa; da shinkafa, da roba, dawa, da waken soya, da ayaba, da dawa.

    A da, Najeriya ta yi fice wajen fitar da man gyaɗa da na dabino. Amma tsawon shekaru yawan fitar da wannan kayan ya ragu. ‘Yan shekarun baya kamfanonin Najeriyar na gida sun fara fitar da; gyaɗa, kashu, kanwa, ganyen zogale, Ginger, koko da dai sauransu.

    Kayayyakin aikin gona na ƙasar sun faɗa cikin manyan kungiyoyi biyu; noman kayan abinci da ake samarwa don amfanin gida; da kuma fitarwa zuwa kasashen waje. Kafin yaƙin basasar Najeriya, ƙasar ta wadata kanta da abinci; amma ta ƙaru sosai bayan shekarar 1973.

    Gurasar da aka yi da alkama ta Amurka ta maye gurbin amfanin gona na gida; a matsayin abinci mafi arha mafi sauƙi. Tsakanin 1980 da 2016, samar da Yam ya ƙaru daga sama da tan miliyan 5 zuwa tan miliyan 44.

    Domin karanta cikakken bayani akan Jagoran Noman Masara A Nijeriya ko Jagoran Noman Shinkafa A Nijeriya danna nan

  • Tattalin Arziki A Nijeriya

    Tattalin Arziki A Nijeriya

    An sanya Nijeriya a matsayin kasuwar haɗaɗɗiyar tattalin arziki mai tasowa. Ya kai matsayin  matsakaici a cewar Bankin Duniya, tare da wadataccen albarkatun ƙasa, ingantaccen tsarin kudi, shari’a, sadarwa, bangarorin sufuri da musayar hannayen jari (Kasuwar Hannun Jari ta Nijeriya), wacce ita ce ta biyu mafi girma a Afirka.
    Nijeriya ce ta 21 a duniya a bangaren GDP (PPP) a shekarar 2015. Nijeriya ita ce babbar abokiyar kasuwancin Amurka a yankin Saharar Afirka, kuma tana bayar da kashi na biyar na mai (kashi 11% na shigo da mai). Tana da rarar kuɗi mafi girma na bakwai tare da Amurka, na kowace ƙasa a duniya. Najeriya ita ce kasa ta 50 mafi girman kasuwar fitar da kayayyaki zuwa Amurka, kuma ita ce ƙasa ta 14 mafi fitar da kaya zuwa Amurka. Amurka ce babbar ƙasar dake saka jari a ƙasashen waje.
    Bayan faduwar farashin mai a cikin shekarar 2014-2016, haɗe da mummunan tasirin samarwa, yawan ci gaban cikin gida (GDP) ya karu zuwa kashi 2.7% a shekarar 2015. A shekarar 2016 yayin koma bayan tattalin arzikinta na farko cikin shekaru 25, tattalin arzikin ya ragu da kashi 1.6%.
    Shekarar kasafin kudi na shekara ta 2016 ya kasance halin faduwar darajar kuɗin ne, kuma mai ƙarin farashin mai na kayan man fetur, wutar lantarki da kayan abinci da aka shigo da su, ya sanya hauhawar farashin zuwa 18.55% a watan Disambar 2016 daga 9.55% a cikin Disamba 2015.
    Bunƙasar tattalin arziki ya gamu da cikas, saboda yawan shekarun mulkin soja, cin hanci da rashawa, da rashin kyakkyawan shugabanci. Maido da dimokiradiyya da sake fasalin tattalin arzikin da suka biyo baya, sun samu nasarar mayar da Nijeriya kan turbar cimma cikakkiyar damar tattalin arzikinta. Ya zuwa na 2014 shi ne mafi girman tattalin arziki a Afirka, bayan ya mamaye Afirka ta Kudu. Kusa da man petrolollars, babbar hanya ta biyu ta samun kuɗaɗen kasashen waje ga Nijeriya su ne kuɗaɗen da ‘yan Nijeriyar da ke zaune a ƙasashen waje suka aika gida.
    A lokacin bunƙasar harkar mai a shekarun 1970, Nijeriya ta ciyo bashi mai yawa daga ƙasashen waje, don ɗaukar nauyin manyan saka hannun jari. Tare da faɗuwar farashin mai a lokacin 1980s mai arzikin mai a Nijeriya ta yi ta ƙoƙarin ci gaba da biyan bashinta, kuma a karshe ta kasa biyan manyan basussukanta, tana taƙaita biya zuwa kuɗin ruwa daga rancen. Bashin  da kuma hukuncin biyan tara da aka tara kan shugaban da ba a biya ba, wanda ya ƙara girman bashin.
    Bayan tattaunawar da hukumomin Nijeriya suka yi, a cikin watan Oktoban 2005 Nijeriya da masu bin ta bashin na Paris Club sun cimma wata yarjejeniya wacce Nijeriya ta sake karɓar bashin a kan ragin kusan 60%. Nijeriya ta yi amfani da wani ɓangare na ribar mai, wajen biyan sauran kashi 40%, tare da sakin aƙalla dala biliyan 1.15 duk shekara domin shirye-shiryen rage talauci. Najeriya ta kafa tarihi a watan Afrilun 2006 inda ta zama kasar Afirka ta farko da ta biya bashin gaba ɗaya (kimanin dala biliyan 30) dake bin kungiyar Paris Club.
    Nijeriya na ƙoƙarin cimma buri na farko mai dorewa, wanda shi ne kawo ƙarshen talauci ta kowane fanni, nan da shekarar 2030.
  • Al’amuran Muhalli A Nijeriya

    Al’amuran Muhalli A Nijeriya

    Yankin Delta na Nijeriya, gida mai babbar masana’antar mai, yana fuskantar mummunar malalar mai da sauran matsalolin muhalli, waɗanda suka haifar da rikici.
    Kula da sharar gida ciki har da maganin najasa, hanyoyin da aka alaƙanta na sare dazuzzuka da lalatacciyar ƙasa, da canjin yanayi ko ɗumamar yanayi su ne, manyan matsalolin muhalli a Najeriya. Gudanar da sharar gida yana gabatar da matsaloli a cikin babban birni kamar Lagos da sauran manyan biranen Nijeriya waɗanda ke da alaƙa da haɓaka tattalin arziki, ƙaruwar jama’a da kuma rashin ikon majalisun birni don gudanar da sakamakon ƙaruwar sharar masana’antu da ta gida.
    Wannan babbar matsalar ta kula da shara, ta zama sanadiyyar rashin wadataccen tsarin kula da muhalli na Al’ummar Kubwa a cikin Babban Birnin Tarayya, inda akwai halaye na zubar da shara ba, tare da nuna bambanci ba, zubar da shara tare ko cikin magudanan ruwa, tsarin magudanan ruwa waɗanda suke hanyoyin ruwa ne, da makamantansu.
    Shirye-shiryen masana’antar Haphazard, karuwar birane, talauci da kuma rashin ƙwarewar gwamnatin birni ana ganin su ne manyan dalilan yawaitar gurbacewar sharar a manyan biranen kasar. Wasu daga cikin ‘mafita’ sun kasance masu matukar illa ga muhalli, wanda hakan ya haifar da zubar da shara marasa kyau a wuraren da zai iya gurɓata hanyoyin ruwa da ruwan ƙarƙashin ƙasa.
    A shekara ta 2005 Nijeriya ta kasance mafi yawan adadi a duniya a cewar Hukumar Abinci da Noma ta Majalisar Dinkin Duniya (FAO). A waccan shekarar, kashi 12.2%, kwatankwacin kadada 11,089,000 an yi dazuzzuka a ƙasar. Tsakanin shekarar 1990 zuwa 2000, Nijeriya ta rasa matsakaicin kadada 409,700 na gandun daji a kowace shekara daidai da matsakaicin gandun daji na shekara-shekara da kashi 2.4%. Tsakanin shekarar 1990 zuwa 2005, gaba ɗaya Nijeriya ta rasa kashi 35.7% na gandun dajin, ko kuma kusan hekta 6,145,000.
    A shekarar 2010, dubunnan mutane sun shiga cikin ƙasa ba tare da gangan ba game da hakar zinare a jihar Zamfara dake Arewacin kasar. Duk da yake alƙaluma sun bambanta, ana tunanin cewa sama da yara 400 sun mutu sakamakon mummunan gubar, hakan yasa wannan watakila shi ne mafi girma a yawan cutar gubar da aka taɓa fuskanta. Ya zuwa na 2016, ƙoƙarin don gudanar da fallasar yana gudana.
  • Halittun Tsirrai A Najeriya

    Halittun Tsirrai A Najeriya

    Najeriya tana da matuƙar baiwar da yawancin bishiyoyi waɗanda yawancinsu ‘yan asalin ƙasar ne, yayin da ‘yan kaɗan ke da ban sha’awa. Rahoton ya nuna cewa yawan kaso mafi yawa na gandun daji da mutum ya yi a cikin ƙasar, yana da rinjaye da nau’ikan nau’ikan na baƙi.

    Wannan ya samo asali ne daga zaton cewa bishiyoyi masu ban mamaki suna girma cikin sauri. Koyaya, nazarin ya kuma bincika ci gaban bishiyoyi na asali tare da na wasu nau’ikan halittu.

    Yawancin ƙasashe a Afirka suna fama da Cutar ciesan Baƙon Cutar (IAS). A shekarar 2004, kungiyar IUCN – World Conservation Union ta bayyana IAS 81 a Afirka ta Kudu, 49 a Mauritius, 37 a Algeria da Madagascar, 35 a Kenya, 28 a Masar, 26 a Ghana da Zimbabwe, da 22 a Habasha.

    Koyaya, abu kaɗan ne sananne game da IAS a cikin Najeriya, tare da yawancin rahotanni na fasaha da wallafe-wallafen dake ba da rahoton ƙasa da shuke-shuke masu mamaye 10 a cikin ƙasar.

    Baya ga masu mamaye tsire-tsire, Rattus rattus da Avian mura mura suma an dauke su IAS a Najeriya. Farkon shigowar IAS cikin Najeria ya fi yawa ta hanyar gabatarwar shuke-shuke wanda shuwagabannin mulkin mallaka suka yi, ko dai don itacen bishiyar daji ko kuma don abubuwan ado. Shigowar shuke-shuke zuwa Najeriya a lokacin mulkin mallaka bayan an sami ƙwarin gwuiwa ta hanyar haɓaka ayyukan tattalin arziki, fara binciken mai na kasuwanci, gabatarwa ta jiragen ruwa, da kuma shigar da shuke-shuke na kayan kwalliya ta masu harkar kasuwanci.

    Saboda yawan amfani da ruwa, ragowar halittu da kuma gandun daji na farko a Najeriya an ƙayyade su ga wuraren da aka kiyaye waɗanda suka hada da wurin ajiyar halittu guda ɗaya, wuraren shaƙatawa na ƙasa guda bakwai, wurin tarihi na Duniya guda daya, Tsattsauran Yanayi 12 (SNRs), wuraren wasanni 32 / wuraren bautar namun daji, da kuma ɗaruruwan gandun daji. Waɗannan su ne ƙari ga wuraren da ake kiyayewa da yawa kamar su arboreta, lambunan lambu, lambun dabbobi, da bankuna ɗari da manyan makarantu da cibiyoyin bincike ke gudanarwa

    A cikin yankin busasshiyar bushashi da busasshiyar savanna ta Afirka ta Yamma, gami da Najeriya, yawancin nau’ikan dicots na ciyawa musamman daga jinsi na Crotalaria, Alysicarpus, Cassia da Ipomea an san su da yawa a cikin kiwon dabbobi.

    Sau da yawa ana fizge su ko a sare su, kuma a ciyar da su azaman sabo ko abincin dabbobi. Amfani da waɗannan da sauran tsire-tsire masu tsire-tsire a cikin yanayin gonar yana da dama.

    Akwai wasu nau’ikan halittu da yawa da suka fito daga Najeriya, gami da waken soya da ire-irenta, suna matsayin muhimmiyar hanyar samar da mai da furotin a wannan yankin. Wasu daga cikin waɗannan ciyayin sun hada da, Euphorbiaceae, waɗanda suke da niyyar taimakawa malaria, cututtukan ciki da sauran cututtuka. Abubuwa daban-daban na damuwa kamar fari, ƙarancin abinci mai ƙarancin ƙasa da sauƙin kamuwa da kwari sun ba da gudummawa ga noman Masara ya kasance wani ɓangare na harkar noma a wannan yankin.

    Kamar yadda masana’antu suka ƙaru, hakan kuma ya sanya nau’ikan bishiyoyi a cikin dajin cikin haɗari ga gurbatacciyar iska, kuma bincike ya nuna cewa a wani ɓangare na Najeriya, bishiyoyi sun nuna juriya da girma a yankunan dake da matuƙar gurɓatacciyar iska.

    Domin karanta cikakken bayani akan Jagoran Noman Waken Soya danna nan.

  • Yanayi A Nijeriya

    Yanayi A Nijeriya

    Nijeriya tana da wurare daban-daban. Kudancin Kudu an bayyana shi da yanayi ɗuminta mai zafi, inda ruwan sama a shekara yake inci 60 zuwa 80 (1,500 zuwa 2,000 mm) a shekara. A kudu Maso Gabas akwai yankin Obudu Plateau. Ana samun filayen bakin teku a Kudu Maso Yamma da kuma kudu Maso Gabas.
    An ayyana wannan yanki na yankin kudu sosai a matsayin “fadamar ruwan gishiri”, wanda kuma aka fi sani da daushin mangrove saboda yawan mangroves a yankin. Arewacin wannan akwai gandun ruwa mai daɗi, wanda yake ɗauke da tsire-tsire daban-daban daga fadamar ruwan gishiri, kuma arewacin wancan shi ne dajin.
    Yankin da ya fi kowane yanki shimfida kasa a NIjeriya shi ne na kwaruruka na kogin Neja da Benuwai (wanda ya haɗe ya zama sifar Y). Ta kudu maso yamma na ƙasar Nijar akwai tuddai “mai ƙarko”. A kudu maso gabashin Benuwai akwai tsaunuka da tsaunuka, waɗanda suka samar da Mambilla Plateau, mafi tuddai a Nijeriya. Wannan tsaunukan ya ratsa ta kan iyaka da Kamaru, inda tsaunin tsauni yake daga cikin Bamenda Highlands na Kamaru.
    Yankin da ke kusa da kan iyaka da Kamaru kusa da gabar teku yana da dazuzzuzzukan daji da kuma wani yanki na gandun dajin bakin teku na Cross-Sanaga-Bioko, muhimmiyar cibiya ta rayuwar halittu masu yawa. Wuri ne don birin rawar soja, wanda aka samo shi a cikin daji kawai a cikin wannan yankin da kuma kan iyakar Kamaru.
    Yankunan dake kewaye da Calabar, Jihar Kuros Riba, kuma a cikin wannan dajin, an yi imanin cewa suna ɗauke da mafi girma a duniya na malam buɗe ido. Yankin Kudancin Nijeriya tsakanin Neja da Kuros Ribas ya rasa yawancin dajinsa, saboda ci gaba da girbi ta ƙaruwar yawan jama’a, tare da maye gurbinsa da ciyawa (duba gandun daji na Canja-Niger).
    Duk abin dake tsakanin Kudu maso Kudu da Arewa mai nisa shi ne savannah (murfin ita ce mara mahimmanci, tare da ciyawa da furanni dake tsakanin bishiyoyi). Ruwan sama ya fi iyakancewa, zuwa tsakanin milimita 500 zuwa 1,500 (20 da 60 a) a shekara. Yankuna uku na savannah su ne Guinean forest-savanna mosaic, Sudan savannah, da Sahel savannah. Guinan Guinea-savanna mosaic filayen babban ciyawa ne da bishiyoyi suka katse. Sudan savannah iri ɗaya ce, amma tare da gajerun ciyawa da gajerun bishiyoyi.
    Sahel savannah ya ƙunshi yankuna na ciyawa da yashi, wanda ake samu a Arewa maso Gabas. A yankin Sahel, ruwan sama bai wuce milimita 500 (20 a) a kowace shekara ba kuma hamadar Sahara tana cin karenta babu babbaka. A gaɓar Arewa maso gabashin ƙasar nan akwai tabkin Chadi, wanda Nijeriya ta yi tarayya da ƙasashen Nijar, Chadi da Kamaru.
  • Yanayi A Nijeriya

    Yanayi A Nijeriya

    Najeriya tana da matukar baiwar da yawancin bishiyoyi wadanda yawancinsu ‘yan asalin kasar ne yayin da’ yan kadan ke da ban sha’awa. Rahoton ya nuna cewa yawan kaso mafi yawa na gandun daji da mutum ya yi a cikin ƙasar yana da rinjaye da nau’ikan nau’ikan na baƙi.

    Wannan ya samo asali ne daga zaton cewa bishiyoyi masu ban mamaki suna girma cikin sauri. Koyaya, nazarin ya kuma bincika ci gaban bishiyoyi na asali tare da na wasu nau’ikan halittu.

    Yawancin ƙasashe a Afirka suna fama da Cutar ciesan Baƙon Cutar (IAS). A shekarar 2004, kungiyar IUCN – World Conservation Union ta bayyana IAS 81 a Afirka ta Kudu, 49 a Mauritius, 37 a Algeria da Madagascar, 35 a Kenya, 28 a Masar, 26 a Ghana da Zimbabwe, da 22 a Habasha.Koyaya, abu kaɗan ne sananne game da IAS a cikin Najeriya, tare da yawancin rahotanni na fasaha da wallafe-wallafen da ke ba da rahoton ƙasa da shuke-shuke masu mamaye 10 a cikin ƙasar. Baya ga masu mamaye tsire-tsire, Rattus rattus da Avian mura mura suma an dauke su IAS a Najeriya.

    Farkon shigowar IAS cikin Nigeria yafi yawa ta hanyar gabatarwar shuke shuke wanda shuwagabannin mulkin mallaka sukayi ko dai don itacen bishiyar daji ko kuma don abubuwan ado. Shigowar shuke shuke shuke shuke zuwa Najeriya a lokacin mulkin mallaka bayan an sami kwarin gwiwa ta hanyar habaka ayyukan tattalin arziki, fara binciken mai na kasuwanci, gabatarwa ta jiragen ruwa, da kuma shigar da shuke-shuke na kayan kwalliya ta masu harkar kasuwanci.

    Saboda yawan amfani da ruwa, ragowar halittu da kuma gandun daji na farko a Najeriya an kayyade su ga wuraren da aka kiyaye waɗanda suka haɗa da wurin ajiyar halittu guda ɗaya, wuraren shakatawa na ƙasa guda bakwai; wurin tarihi na Duniya guda daya, Tsattsauran Yanayi 12 (SNRs), wuraren wasanni 32 / wuraren bautar namun daji, da kuma daruruwan gandun daji.

    Waɗannan su ne ƙari ga wuraren da ake kiyayewa da yawa kamar su arboreta, lambunan lambu, lambun dabbobi, da bankunan ɗari da manyan makarantu da cibiyoyin bincike ke gudanarwa

    A cikin yankin busasshiyar bushashi da busasshiyar savanna ta Afirka ta Yamma, gami da Nijeriya, yawancin nau’ikan dicots na ciyawa musamman daga jinsi na Crotalaria, Alysicarpus, Cassia da Ipomea an san su da yawa a cikin kiwon dabbobi. Sau da yawa ana fizge su ko a sare su, kuma a ciyar da su azaman sabo ko abincin dabbobi. Amfani da waɗannan da sauran tsire-tsire masu tsire-tsire a cikin yanayin gonar yana da dama.

    Akwai wasu nau’ikan halittu da yawa da suka fito daga Najeriya, gami da waken soya da ire-irenta, suna matsayin muhimmiyar hanyar samar da mai da furotin a wannan yankin.

    Wasu daga cikin wadannan ciyayin sun hada da, Euphorbiaceae, wadanda suke da niyyar taimakawa malaria, cututtukan ciki da sauran cututtuka. Abubuwa daban-daban na damuwa kamar fari, karancin abinci mai ƙarancin ƙasa da saukin kamuwa da kwari sun ba da gudummawa ga noman Masara ya kasance wani ɓangare na harkar noma a wannan yankin.

    Kamar yadda masana’antu suka karu, hakan kuma ya sanya nau’ikan bishiyoyi a cikin dajin cikin hadari ga gurbatacciyar iska kuma bincike ya nuna cewa a wani bangare na Najeriya, bishiyoyi sun nuna juriya da girma a yankunan da ke da matukar gurbatacciyar iska.

    Domin karanta cikakken bayani akan Noma A Najeriya danna nan.