Category: Kiwon Lafiya

Mun samar da wannan ɓangaren ne domin koyar da ilimin yadda ake kula da lafiya a cikin harshen Hausa a sauƙaƙe. Za ku iya kai wa gare su ta hanyar amfani da kwamfutoci ko wayoyin hanu.

wikiHausa ta kowa ce. Kowa zai iya taimakawa da ilimi ko gyara. Bugu da ƙari, kowa na iya amfani da wannan kafa domin koya ko koyarwa.

  • Yadda Zaku Magancewa Marasa Lafiyarku masu Cutar Malaria

    Yadda Zaku Magancewa Marasa Lafiyarku masu Cutar Malaria

    Wannan Bayanin nayi sa ne musamman domin kananun ma’aikatan lafiya dake matakin farko,saboda idan aikin ku ya gyaru ba bukatar ace sai me malaria yakai ga babban likita. Inkuma kunƙi ku gyara tofa mara lafiya inyasan wannan karku ji haushi inyazo yana gyara muku aiki.

    Malaria Babbar cuta ce dake sawarwarin rayukan bayin Allah sama da dubu ɗari shida da talatin duk shekara musamman tsakanin yara ƴan kasa da shekara 5, mata masu ciki,da mutane masu raunin garkuwa jiki.

    Tana Zuwa Da Duk Wasu Alamomi Da Baku Zaton Nata Ne, Kamar:
    • Tsananin kasala
    • Fita daga hayyaci
    • Jijjiga
    • Wahalar numfashi
    • Canzawar ido zuwa ruwan ɗorawa
    • Canzawar fitsari zuwa ruwan coca-cola ko kuwa jajur da jini
    • Murdawar ciki
    • Fitar jini ta hanci da baki ko kunnuwa.

    Duk wadannan kadan ne daga aikin malaria.

    Ƙaramar malaria ce ke zuwa da zazzaɓi, rawar sanyi,da ciwon kai,inta ratsa jiki ta wuce da karamin sanin mutum.galibi wadancan manyan alamun kananun ma’aikata ke kuskuren daukar su a matsayin alamun cutar typhoid.

    Karanta cikekken Mataki Domin Kare Kanka Daga Kamuwa Da Ciwon Ƙoda Danna nan

    Binkicen da mukai mun fahimci cikin mutum 100 na masu malaria kwata-kwata mutum 10 ke bukatar maganin typhoid,kuma 10% din basu nema ake ba maganin typhoid din ba,wannan ke nuna duk wanda ake ba maganin typhoid yayin treatment din malaria ƙwata-ƙwata basa buƙatar hakan. Erroneous practice ne.

    Galibi sanda malaria ke bayyana mutum yakai kimanin kwana 10 zuwa 15 da haduwa da cizon sauron,bawai irin dare ɗaya dinnan don kaji ciwon kai tunanin sauron jiya da daddare bane,domin idan sauro ya zuba maka merozoites cikin jini zuwa hantarka anan ne ƙwayayen zasu zauna don kyankyashe kansu “Schizonts” a tsawon kwana 10 sannan alamun malaria su fara bayyana.

    Wanda rashin maganceta da kyau ko kasha maganin malaria ko allura bayan kwana 3 ragowar wadancan ƙwayayen kan ƙara kyankyashe kansu kaji ciwon ya dawo sakamakon rashin treatment me kyau.

    Take Home Message 

    Akwai wani abu da nake son ƙananun jami’an lafiyar mu ku kiyaye kuma ku dauka da muhimmanci wanda indai kuka gyara hakan zai sa treatment success dinku na malaria yai matukar sama,za’a rage yawan dawo muku akan ciwon malaria.

    • Awon  Nauyi:

    Sanin nauyin mara lafiya abinda muke kira weight nada matukar muhimmanci,galibi kuskuren farko daga nan yakan fara, kukan lamincewa kanku kurum indai mutum Adult ne duk magani guda zaku basu,haka childrens,kuyi ƙoƙari ku tanaji weight scale a guraren aikinku koda da kudin aljihunku ne.

    Domin karanta cikekken bayani akan Post Injection Inflammation: {Kumburi Bayan Anyi Allura} Danna nan 

    • Idan zakai wa mutum allurar ARTEMETER  kasani dole ka auna saboda duk kilo ɗaya na nauyin mutum sai ka bashi 3.2milgram nata,ita duk ƙwalbar artemeter tana zuwa ne a 80mg dama.

    Misali 

    (1) Bayan ka auna nauyin Sa’adiyah ko Umar me dauke da malaria a scale sai kaga 55kg ne,don haka adadin artemeter dinsa zai kama 3.2 × 55 wanda shi zai baka 176 Milgram wannan shine adadin da zaka basu duk bayan awa 12 na tsawon kwana uku.

    Toh kaga kuskuren mutanen mu kuke yi ku kurum inde babban mutum ne ƙwalba biyu kuke fashewa kuyiwa mutum wanda 80×2=160mg kacal,alhalin sadiya da umar 176mg suke bukata,kunga taya malaria kota lafa bazata dawo ba bayan kwana biyu?. Ƙwalba wajen biyu da kusan rabi suke bukata.

    (2) Fatima ita da yake me ƙiba ce sosai bayan an auna nauyinta sai kaga 97kg ce, toh in zakai mata amfani da artemeter dole zaka ce 3.2×97=310.kaga ita fa magana ake ta saika fasa ƙwalabe 4 bawai biyu ba.

    (3) Amma ita Farida dake babu auki daka auna sai kaga 38kg ce kacal,don haka zai kama 3.2×38=122. kaga ita kwalba biyu ma yai mata yawa domin ƙwalabe biyun 160mg ne. ita kuwa 120mg ne daidai da ita,bata duk kwalba biyun ba amfani.

    • Idan kuma ARTESUNATE CE ita ma kaga tana zuwa duk kwalba kode 30mg ko kuma 60mg.

    To ita duk kilo guda na nauyi kana buƙatar ka bada 2.4mg ne muddin nauyin mutum ya wuce 20kg,amma idan yaro ne wanda bai kai 20kg irin yan kasa da shekara 5 dinnan to su 3mg ne duk kilo.

    Misali:

    (1) Asama’u me nauyin 62kg zakai mata artesunate,toh zaka ce ne 2.4×62=149,toh kaga ita 149 ko kace 150mg take buƙata, kaga sai ka bude kwali 2 na artesunate me 60mg da kuma kwali daya me 30mg sannan zaka sami daidai dose din da kake buƙata.

    Sannan bayan awa 12 ka ƙara mata hakan,sannan bayan awa 12 ka ƙara mata hakan bayan wata awa 12 din,kaga a 24hrs ta sami 150mg sau uku kenan,0hrs sanda kara,12hrs da kuma 24hrs.

    To daga nan idan a allura zaka dorata tsawon ƙwana ukun sai acigaba da bata 150mg kullum tsawon kwana 3,daga randa akai ta kwana 3 din sai kuma adorata kan maganin sha na wasu ƙwanaki uku din koda ana ganin ta warke hakan shine ka’ida walau Lonart, ACT, ko Camosunate, dade sauransu.

    Idan kuma after 24hrs akan maganin sha ta baki zaka dorata toh saika dorata kan na kwana 3,anan ne zaka iya ƙara mata da antibiotic wanda yake da tasiri wajen kashe ƙwayayen bacteria a hanta kamar doxycycline ko clindamycin.

    (2) Baby khadija yar wata 6 me nauyin 10kg in zakai mata amfani da artesunate zaka ce ne 3×10 = 30mg,toh ita kwalin artesunate me 30mg kwaya daya a 0hrs, 12hrs & 24hrs kenan, kaga kwali uku ya isheta daga nan in akan allura zata tafi itama sai acigaba da mata 30mg wato kwali daya kullum tsawon kwana 3. daga nan kuma ka bata ACT 1 tablet ko suspension ko dai wani antimalarial din daidai da shekarunta ta cigaba na wasu kwanaki ukun.

    • Idan kuma ARTEETHER ce wato EMAAL toh ita kuma duk kg kana bukatar bada 3.0mg walau babba ko yaro.

    Misali: 

    Khadija me nauyin 45kg in zaka bata emal 3.0×45= 135. kagaa ita 135mg kenan,duk ƙwalba tana zuwa ne 90mg,kaga ƙwaba biyu zaka fasa ka zuƙi rabin ta ka hada da guda daya.

    Bayin Allah atakaice dai wannan shine regimen na malaria treatment,kunga yadda amfani da nauyi kacal zai gyara maka aikinka.

    • Inde anyi aamfani da allura na kwana uku kowacce iri ce Rekmal,Artesunate, Artemeter ko Emal dole abi da maganin sha na ƙwana uku koda an warke.
    Toh haka zalika akwai wasu rukunin mutane da kwai buƙatar lura.
    • Me cikin da take da malaria anso a kauracewa bata ACT ko coartem musamman a watanni ukun farko. QUININE shine maganin da ya dace da ita, abata 20mg per kg.
    • Amma inya girma ana iya bata ACT din ma musamman 3rd trimester.
    • Haka wanda zaije garin da yake da sauro yana iya fara shan doxycycline ɗaya safe,ɗaya yamma kullum har yaje ya dawo garinsu,hakan rigakafi ne,musamman ga yan kasar waje,ko wanda ke shirin zuwa Kano.
    Batun Paracetamol 

    Shi walau allura ko na sha a baki kurum 10mg per kg ne,shima kuskure ne kace biyu safe,biyurana,biyu yamma,idan mutum me kilogram 70 yazo kaga 10×70= kaga 700mg yake bukata duk bayan awa 8,bawai safe rana dare ba,batu ne na awoyi,har tsawon yini gudu ko kwana uku idan zazzabin bai sauka ba,haka ma yara 10mg per kg.

    A kwai wani Practice da zan so duk kananun jami’an lafiya su gyara aikinsu su daina! wato rubuta antibiotic yayin treatment din malaria. Da yawa sun tafi akan cewa indai ansami malaria toh akwai typhoid… wannan kuskure ne,ba haka abin yake ba.

    Ku duba ma’anar typhoid fever da kyau zaku fahimci lallai typhoid ba abu ne me sauki ba irin yadda ake kallon kowanne gastric symptoms matsayin typhoid.

    Kurum inka duba kaga malaria na damun mutum bashi iya maganin malaria,koda hakan na nufin magani kala ɗaya zaka bashi…kurum bashi ka sallamesa,ba sharadi bane ko yaushe sai kaba mutum tarin magunguna. Antimalarial ko ba paracetamol is Ok.

    Sannan idan kasan allura kadai zaka dora mutum akai ta malaria tsawon kwana uku to ku sani bayan anƙare allurar kasha gari dole ya dora da maganin malaria nasha tsawon kwana 3 zuwa 5,ba’a allura ita kadai muddin ba a asibiti mutum yake a kwance ba,rashin irin wannan kesa ciwo yaƙi ci yaƙi cinyewa,ballantana da.

    Shiga nan domin karanta Abubuwa Wanda Yakamata Mace Ta Kiyaye Lokacin Al’ada

  • HIV/AIDS 

    HIV/AIDS 

    Shin mace mai cutar HIV, zata iya haihuwa ba tare da jaririn ya kamu da cutar ba?

    AMSA

    Cutar HIV na daga cikin cututtukan da jariri zai iya kamawa daga uwansa a lokacin haihuwa ko lokcin shayarwa amma idan aka bi dokikin likitoci,za a iya ƙare jaririn daga kamuwa da cutar.

    Karanta cikekken Mataki Domin Kare Kanka Daga Kamuwa Da Ciwon Ƙoda Danna nan

    Ga Ƙa’idodin:
    • Mace ta kasance tana shan magungunan ta na HIV (antiretroviral drugs) musamman a lokacin da take ɗauke da juna biyu,da kuma bayan haihuwa har zuwa lokacin da zata yaye yaro
    • Akwai gwaje-gwaje da ake yi wa jaririn daga lokaci zuwa lokaci domin a sanin ko yana ɗauke da cutar
    • Akwai magunguna da ake bawa jaririn na prophylaxis (wato zai taimaka mashi ko da idan ya kamu da ciwon amma tests bai nuna ba tukunna)
    • Mace tana da damar ta shayar da jaririn,idan har zata cigaba da shan magungunan ta. Amma idan zata iya shayar da shi da madaran jarirai na gwangwani toh babu matsala. Amma kada a haɗa biyun a lokaci ɗaya. Ko ruwan nono zalla ko madara zalla.

    Domin karanta bayani akan yadda zaku magancewa marasa lafiyarku masu cutar malaria ko hyperstimulated nervous system (wato yanayi ne  da sashin dake sarrafa ƙwaƙwalwa da laka kanyi aiki ba bisa ƙa’ida ba) danna wannan koren rubutun 

    Domin karanta Abubuwa Wanda Yakamata Mace Ta Kiyaye Lokacin Al’ada Danna nan

  • Breast Cancer

    Breast Cancer

    Matan da kan shayar nada ƙarancin yiwuwar haɗuwa da cutar sankarar nono wato ‘breast cancer’ da ƙarancin haɗuwa da Kansar kwanson ƙwayayen halitta wato ‘ovarian cancer’ ƙarancin haɗuwa da ciwon zuciya,cutar shanyewar ɓarin jiki,haɗuwa da ciwon sugar tare da samun kariya daga cutar damuwa dakan shafi wasu matan bayan haihuwa.

    Gwargwadon tsayin lokacin da kika ɗauka kina shayarwa gwargwadon kariyar da za ki samu daga waɗancan cuttukan, wacce ta shayar da yaro iya wata 12 kacal ba za ta sami kariya kamar na wacce ta shayar tsawon watanni 18, shekara 2 ko 3 ba.

    Haka gwargwadon tsayin lokacin da kika ɗauka kina shayarwa gwargwadon lafiyar yaro ko yarinyar ki, duk me son lafiyayyar zuri’a toh ya shayar na ɗan lokaci me tsawo. 

    An yi abin ne don a shayar ba domin ai ado kurum ba.

    Domin karanta amsar wannan tambayar Wani Lokacin Ina G.O.P.D Danna nan

  • Wani Lokacin Ina G.O.P.D

    Wani Lokacin Ina G.O.P.D

    Wato ɗan adam bakomi bane,kana tafe ne kana mutuwa a hankali,ana haka kafafunka sai su daina iya daukarka kaga sun mutu kenan,ana nan ido sai ya rage gani,daga nan a hanaka cin gishiri,daga sanda aka fara karka ci kaza,kaci kaza…kai kasan babu randa za’a dawo ace kaci gaba da cin komi yadda kake so!

    Dattijo ne ga wadata Allah yai masa alhamdulillahi,amma yana zaune bayan na dubasa sai nake faɗamasa banda zama cikin Ac,banda tsayawa inda fanka ke juyawa,sannan ƙwanakin baya can na hanasa cin nama da abu me zaƙi,cikin rawar murya ina gama bayani yace mun to dakta zan kiyaye.

    Ji nai duk jikina yai sanyi,ya saki,na tambayi kaina in nine a matsayinsa ake ban wannan umarnin ya zanji? hakika akwai damuwa,musamman gashi kana da sukunin da bawai mota ba ko jirgin sama ne mutum me iya saya ne,amma hakan shine kurum mafita, sai hakuri.

    Bayin Allah ku kyakkyawan kula da lokacinku,lafiyarku da karfinku, ku bi Allah,kubi annabi. Allah ka kyautata karshen mu. 

    Domin karanta cikekken bayani akan Post Injection Inflammation: {Kumburi Bayan Anyi Allura} Danna nan 

  • Abubuwa Wanda Yakamata Mace Ta Kiyaye Lokacin Al’ada

    Abubuwa Wanda Yakamata Mace Ta Kiyaye Lokacin Al’ada

    (1)  A kiyaye barin audiga (pad) ta dade a jiki,koda jinni baya ta kiyayei amfani da  ruwan kankara ko ruwan sanyi lokocin al’ada sabida amfani da ruwan kankara yakan sa jini ya daskare a mahaifa bazai fita ga baki daya ba,bayan shekaru 5 zuwa 10 sai yakawo ciwon daji na mahaifa.

    (2)  Ta kiyaye saka shampoo a kanta lokocin al’ada sabida a wannan lokocin kofar gashi a bude take kuma shigar shampoo kofar gashi yana kawo ciwon kai mai tsanani.

    (3)  Ba’aso mace tayi amfani da gurji (cocumber) lokocin al’ada sabida akwai sinadarai a jikinta wanda zai iya hana jinin yafita gabaki daya,wanda daga karshe zai kawo ciwon daji na mahaifa.

    Koda wasa kada kiyarda a daki cikin ki,kuma ki kiyaye duk abinda zai daki cikin ki sabida dukan ciki a wannan lokocin zaijiwa mahaifa rauni wanda daga karshe zai zama ciwon daji, kuma yana kawo aman jini lokoci guda.

    Domin karanta cikekken bayani akan Post Injection Inflammation: {Kumburi Bayan Anyi Allura} Danna nan 

    (4)  A kiyaye amfani da  gishiri mai yawa amfani da gishiri (manda) diyawa yana kawo yawan zubar da jini kuma yakan sa ruwa ya taru a mahaifa,akiyaye amfani da ƙwaƙwa (coconut) lokocin al’ada sabida tana tsananta alamomin al’ada kamar ciwon ciki da sauran su.

    (5)  A kiyaye amfani da barasa (giya) lokocin al’ada duk da bincike ya nuna tana rage radadi lokocin al’ada,to akwai matsaloli diyawa da zai iya kawowa zuwa sosai Kada ayarda abar pad a jikinki samada awa 3-4 lokocin al’ada.

    (6) A kiyaye amfani da tabar sigari, dukkan mu munsani tabar sigari tana da illa ga lafiyar jikinmu bayan haka bincike ya nuna amfani da shi lokocin al’ada tana saka alamomi suyi tsanani.

    Abubuwa Wanda Ake Tunanin Za Su Iya Kawo Jinkirin Al’ada:

    • Juna Biyu
    • Shayarwa
    • Shigan ƙwayar cuta
    • Magungunan tazarar haihuwa
    • Kunburin kwan mace (ovarian cyst)
    • Rashin kwanciyar hankali (Stress)
    • Motsa jiki mai tada hanakali.
    • Rashin samun lafiyayyan abinci da isheshshen
    • Cututtuka kamar zazzabin typhoid.
    • Matsalar sinadaran hormones.
    • Magunguna irinsu maganin cancer.

    Domin karanta bayani a kan wani lokacin ina G.O.P.D ko breast cancer ko HIV/AIDS danna wannan koren rubutun 

    Karanta cikekken Mataki Domin Kare Kanka Daga Kamuwa Da Ciwon Ƙoda Danna nan

  • Mataki  Domin Kare Kanka Daga Kamuwa Da Ciwon Ƙoda

    Mataki Domin Kare Kanka Daga Kamuwa Da Ciwon Ƙoda

    Mutane da dama basa bada aron hankalinsu ga irin gagarumin aikinda kodojinsu sukeji,kuma azahihirin gaskiya akalla mutum million 20 ke fama da ciwon koda a Nigeria (The Guardian by Chukwuma Muanya, 10th March 2022

    Abubuwan Dake Janyo Ciwon Ƙoda 

    Daga cikin abubuwan dake janyo ciwon ƙoda sun hada da ciwon sugar,hawan jini,ciwon zuciya,tarihin dangi akan ciwon ƙoda ko matsananciyar kiba. 

    Matakai Domin Kare Kai Daga Kamuwa Da Ciwon Ƙoda. 
    • Zuwa Asibiti A Aunaka Akai-Akai 

    Kamar yadda muke bawa ababen hawa muhimmanci,muke kaisu a doba lafiyarsu meyasa bama yiwa kanmu?

    Anan akwai gwaji biyu da likitanka zai yimaka 

    • Awon fitsari domin ganin protein albumin 
    • Awon jini da ake kira glomerular filtration rate (GFR) domin gano kodojinka na aiki wajen cire ababe marasa amfani a jikinka (wastes) 
    • Kula Da Adadin Suga Cikin Jini 

    Abubuwa da dama kan iya tasiri ajikin mutum,akan adadin suga dake cikin jini,wadanda sun hada da ababenda mutum bayada Iko akansu,kamar illness,hormones,stress. Idan adadin suga a cikin jini yawuce kima (higher blood sugar levels)  na janyo jiyojin jini su takure,su coshe, ta hakan kuma su illata kodar,Idan kasan kanada ciwon sugar,hanyar da tafi dacewa ka kare kanka daga kamuwa da ciwon koda ita ce kula da adadin suga cikin jini yadda yakamata. 

    Karanta Abubuwan Daya Dace A Sani Akan Allurar Artemether

    Daga  Cikin Hanyoyi Da Zakabi Sun Hada Da
    • Sauyi akan abincinka
    • Motsa jiki
    • Magunguna dake rage adadin suga cikin jini. 
    •  Kula Da Hawan Jini. 

    Hawan jini na lalata ƙoda da kuma ƙara yuyuwar kamuwa da ciwon ƙoda,akwai magunguna da likitanka zai rubuta maka idan hawan jinin yayi sama sosai,bugu da kari akwai sauye-sauye game da yadda kake tafiyarda rayuwarka,wanda sun hada da rage/daina shan gishiri, daina shan giya,rage kiba da motsa jiki,duk kansu zasu taimaka wajen kula da hawan jinin.

    •  Cin Abinci Da Yake Dai-Dai Ga Lafiyarka

    Yanada muhimmanci zaben abinci da yake dai-dai ga lafiyar zuciya da kuma sauran jiki baki daya,daga cikin illolin wadannan nau’ikan abinci sun hada da,fresh fruits,vegetables,whole grains,low fat or fat-free dairy products,kaci abincinda bayada illa ga lafiyarka,ka rage shan gishiri,kuma ka rage shan sugar. 

    •  Motsa Jiki 

    Eh kwarai motsa jiki,motsa jiki na taimakawa wajen daidaita kiba da batada illa ga lafiya, sannan yana controlling blood pressure da cholesterol levels,motsa jiki na karfafa jiki da kara juriya,bugu da kari motsa jiki na rage yuyuwar kamuwa da cututtuka,kamarsu diabetes, ciwon zuciya,ciwon koda,daga cikin motsa jiki da zaka iya yi sun hada da tafiya kasa,gudu,hawan bene,tukin keke iyo cikin ruwa,da sauransu. 

    • Daina Shan Taba

    Zuwa yanxu,kunsan irin Illolin shan taba,munyi video,kuma munyi rubutu akan taba sigari,shan taba sigari kan jawo cututtuka da dama dake illata kusan kowane sashe na jikin mutum,wadanda sun hada da koda,zaka iya daina shan taba kai kadai,ko kuma ka bukaci agaji wajen likita. 

    • Daina Amfani Da NSAIDs Fiye Da Ƙima 

    Yin amfani da magunguna dake kashe zafi ko zogin ciwo ajiki da ake kira NSAIDs (non steroidal antiinflammatory drugs) na janyo ciwon koda,shan NSAIDs na lokaci mai tsawo musamman adadi mai yawa na rage wucewar jini cikin koda,wanda hakan na cutarda kodar. 

    Domin karanta cikekken bayani akan Post Injection Inflammation: {Kumburi Bayan Anyi Allura} Danna nan 

  • Post Injection Inflammation: {Kumburi Bayan Anyi Allura}

    Post Injection Inflammation: {Kumburi Bayan Anyi Allura}

    Abubuwan Suke Sa Hakan

    • Babban abinda yake kawo hakan shine fata ko Kuma garkuwar jikin mutum saboda bakon yanayi data tsinci kanta aciki dalilin karfen allurar kokuma ruwan allurar musamman allurar rigakafi wato vaccines. 
    • Wasu kuma allergic reaction ne yasa hakan 
    • Wasu kuma rashin bin ka’idar allura yayin gabatar da ita ga ma aikacin lafiya da kuma marah lafiya misali (wasu matan sai suce a musu a zaninsu) ga ma’aikaci kuma rashin gwarewa wajen jan allurar hakan zai jawo bakin allurar a baci, da dai sauransu
    Alamomin Sun Haɗa Da
    • Zafi in an taba gun 
    • Kumburi agun (swelling)
    • Kaikayin wajen allurar
    • Zafi (pain) 
    • Wajen zai yi ja (redness) 
    • kuraje 
    Abunda  Mutum Zaiyi Wajan Yadaina Ciwo Sune Kamar Haka

    Mutane dayawa hakan yana warkewane batare da sunsha komai ba dakanshi yake tafiya amma in yakai kwana biyu 

    Karanta Abubuwan Daya Dace A Sani Akan Allurar Artemether

    • Mutum yanemi kankara yasa agun na tsawon mintina 10 zuwa 15
    • In kuma yana zafi sosai sai a sha maganin rage radadi 
    • Amfani da lidocaine skin cream
    Abu Na Ƙarshe Kuma Sshine Inhar Alamomin Suka Hada Da :
    • Taruwar jini a wajen allurar
    • Matsanaicin zafin wajen allurar 
    • Matsainaicin ƙaiƙayi

    Ko kuma ya kai kimanin sati daya  sai mutum ya garzaya asibiti mafi kusa domin tantancewa dakuma daukar mataki so inaga bawani abun ɗa ga hankali bane in anbarshi ma insha Allah within 2day’s zai warke da kanshi  

    Domin karanta amsar wannan tambayar Ina Bada Nono Amma Baya Isar Jaririna, Ko Kuwa Ba Maiƙo Danna nan 

  • Ina Ba da Nono Amma Baya Isar Jaririna, Ko Kuwa Ba Maiƙo

    Ina Ba da Nono Amma Baya Isar Jaririna, Ko Kuwa Ba Maiƙo

    • Ina da ƙarancin ruwan Nono
    • Ina da ruwan nono a wadace amma baya ƙosar da yaro na, babu maiƙo
    • Ta ya zan gane yaro na na ƙoshi
    • Ina son shayarwa tsawon shekara biyu saidai surutun mutane ne ke mun yawa
    Ina Mafita? 

    Kamar yadda nasha faɗa babban abinda kesa ruwan nono tsatstsafowa shine yawan dora yaro a nono,gwargwadon yawan shayarwa gwargwadon yawan yadda za’a rika cikowa yana tuttudowa,shiyasa nace ko larurar tasa ana ba yaro madara to akwai ribar da ake biyowa da ita ta jikin kan nono ya zamto sanda yaro ke tsotso madarar yana tsotso kan nonon hakan zai stimulating ruwan nonon ya fara zuwa… ko wacce bata haihu ba aka cika stimulating nononta karshe zai kawo ruwan nono ballantana me jariri,sannan sanya me gida ma ya rika stimulating dinsa nan ma zai taimaka wajen zuwansa

    Sai kuma iya saita yaro kan nono shima wani abu ne: domin da yawa basu ma iya shayyarwa ba,zaka sami mace haihuwarta wajen shida amma a aikace bata iya dora yaro akan nono yadda zai sha ya koshi ba,itama taji dadin shayarwar batare da jin zafi ba. sannan ba yawan ruwan nonon ne ma’aunin cewa yaro baya samun isashshe ba a’a kaɗan me amfani,quality shine bawai quantity ba.

    Domin karanta bayani akan Zubar Jinin Haila Sosai Fiye Da Ƙima wato “Rushing” [Heavy Bleeding] Danna nan 

    Akwai Ruwan Nono Amma Ba Maiƙo

    Still dai zan maimaita samun maiko a nono ya ta’allaƙa ne ga yawan shayarwa da kuma tsawon lokacin da aka dauka ana shayarwar,a duk sanda jariri ya zuƙe nonon toh hakan ke sa hauhawar kitsen a ciki,shi ruwan nono hawa uku ne, na farkon dake zuwa ma yaro ruwa ne da kuma carbohydrate wato sugar dake bada kuzari amma ba gina jiki ba wato (FORE MILK)

    Toh yana zuƙe fore milk shine nono mai kunshe da kitse da sinnadarin protein dake gina jiki (HIND MILK) zata biyo baya… 

    Toh galibin kuskuren sanda Hind ke dab da fara zuwa sannan iyaye ke canzawa yaro nono zuwa na daya ɓangaren wanda ƙarshe sai ya zamto an maida shi baya wato fore milk dai zai kuma sha,yana shanyewa cikinsa dama ya cika shikenan sai ya zamto shayarwar baki daya nono kala daya ya samu,me sugar mara maiko…kafin anjima kuma fore milk ta qara taruwa ta maida hind kasa tunda HIND tafi kauri kamar yadda gasara ke kwanciya kasa.

    (1) Don haka matakin farko akalla sai yaro yai minti 15 akan nono guda daya kafin HIND MILK ta fara zuwa masa,don haka ba damuwa bane abar yaro yasha nono daya,ba dole ne sai yasha kowanne a dukkan zama ba. 

    Domin karanta bayani akan Vaginal Infection shiga nan

    (2)  Za’a iya ake amfani da breast milk pump ki zuƙesa,akalla na tsawon minti 4 zuwa 5 saiki dora yaron akai nan da nanan zai zamto Hind milk tazo masa.

    (3)  Hakazalika niƙa garin waken suya arika damawa ana kununsa ana sha zai taimakawa mace,ana iya soya waken suyan ko aniƙo garinsa a haka,sannan hulba na taimkawa in aka sarrafata ta kowacce hanya duk wadannan lactogens ne.

    (4)   Cin abinci masu protein irinsu kifi,awara,naman kaza,ƙwai da sauran su na taimakawa.

    (5)   Sai nutsuwa da hutun jiki,bada nono a sanda aka gaji likis kan hanasa zuwa a wadace koda ace akwai san.

    Taya Zan Gane Yarona Na Ƙoshi

    Ko daga bacci ya farko karki bashi ruwa sai nono,za kuma ki gane yana ƙoshi ne ta hanyar yawan fitsari,da yawan jiƙe pampers tare da jin yana ƙara nauyi,sannan bayan ya sha nono ke da kanki zaki ji nonon ya rage nauyi ba kamar kafin ya sha ba.

    Surutu Ne Ke Hanani Dogowar Shayarwa

    In kikaga wata na magana kan nonon ki ko yaron ki ya girma ki yayesa tun farko bada fuskar hakan kikai,akwai matan da baka isa kace kaga sanda suke ba yaro nono ba,koda cikin mata yan uwansu…toh bakasan ma suna yi ba ballantana kai zancen sunƙi yaye yaro,don haka toshe wannan ɓarakar ta hanyar rashin bada fuska da sakayawa sanda ake ba yaro nono sune mafita

    Domin karanta bayani a kan post injection inflammation: {kumburi bayan anyi allura} ko mataki  domin kare kanka daga kamuwa da ciwon ƙoda ko abubuwa wanda ya Kamata mace ta kiyaye lokacin al’ada danna wannan koren rubutun

    Karanta Abubuwan Daya Dace A Sani Akan Allurar Artemether

  • Zubar Jinin Haila Sosai Fiye Da Kima wato (Rushing)

    Zubar Jinin Haila Sosai Fiye Da Kima wato (Rushing)

    Kamar yadda in aka dafa dankali yake laushi tuɓus ta yadda ko yatsa kasa ka dirza ɓawonsa za ka ga ya saluɓe nan da nan, ko kuma saboda ma tsabar shan wuta za ka ga ya sassaluɓe ya fashe.

    Toh ƙwatan-ƙwacin abinda ke faruwa kenan a cikin mahaifar ‘ƴa’ƴa mata wato (uterus) a yayin haila, haka mayanin bangon mahaifarsu ke ɓamɓarowa tare da saluɓowa ya zubo kamar yadda maciji ke saɓa, wanda hakan ke haifar da fitar wannan jinin wanda ake kira jinin haila bayan saluɓowarsa.

    Sannan hakan zai sa ku fahimci yadda period ke da tsananin zafi, zugi da ciwo, domin in dankali ya sha wuta ka dauke shi a hannu kai ma ka san me ka taɓa wajen azabar zafi, toh amma haka su mata jikinsu ke karɓar wannan zugin, shi yasa ba banza ba wasu ke murƙususu, wasu ma ba sa iya miƙewa sosai sak su yi tafiya saboda azaba yadda kowa a gidan sai ya san lokacin hailar wance ya yi, domin kowa da yanayin irin yadda jikinsa ke isar masa da saƙon zugi ko zafi.

    Zan yi ƙarin haske ne akan zubar jini sosai fiye da kima da kan faru da wasu matan yayin haila.

    A ƙa’idance bai kamata a ce yayin haila mace ta fitar da jinin da ya fi cikin sirinjin allura me lambar biyar (5ml syringe) ƙwaya 3 zuwa 4 ba a kullum. Wato 15mls zuwa 20mls. Wannan normal ne.

    Toh amma daga lokacin da jini ya zamto yana ƙwaranyowa wato rushing, wani lokacin har da dunƙulallan jini wato clots toh da akwai damuwa.

    Domin karanta bayani akan Vaginal Infection shiga nan

    Alamomin Heavy Bleeding Yayin Haila

    Ga alamomin da ke nuna mace na zubar da jini fiye da kima kuma akwai buƙatar ɗaukar mataki domin babu lafiya:

    • In ya zamto duk bayan awa guda sai mace ta canza pad saboda jiƙewa da jini tsawon awoyin yini a jere.
    • Ko Pad ɗaya kurum bai wa mace har sai ta haɗe pads biyu gu ɗaya sannan za ta saka saboda yadda jinin ke kwaranyowa.
    • Ya zamto har da daddare sai kin tashi kin canza pads saboda jiƙa.
    • Jinin ya cigaba da zuba har fiye da sati guda.
    • Fitar da jini a duddunƙule manyan gudaji me yawa.
    • Jinin yasa ba kya iya sakewa ki ayyukan yau da kullum saboda yadda yake fita.
    • Ko yawan kasala, nauyin numfashi ki ji kamar iskar shaƙa na miki kaɗan saboda zubar jini.

    Duk macen da ke fuskantar alamomi bakwai ɗin can yayin haila to alama ce da ke nuna tana da HEAVY MENSTRUAL FLOW wanda ke buƙatar a duba a yi wani abu.

    Wasu Daga Cikin Dalilan Da Ke Jawo Zubar Jinin Fiye Da Kima Su Ne:

    Akwai lokacin da yakan zamto abu me wahala a iya gano dalilin da yasa mace ke zubar da jini sosai, toh amma akwai tarin ababen da binkice ya tabbatar suna jawo hakan.

    (1) Rashin daidaiton sinadaran jima’i, girman nono, sha’awa, haila da goyon ciki wato ‘Istirojin da furojestaron”. Wanda a lafiyayyar haila ya dace a ce waɗannan sinadaran sun yi daidai da daidai wato 50/50 wanda hakan ne ke sa a sami lafiyayyen mayanin mahaifa wato lining na uterus da kan kwaɓo yayin haila. Amma in ya zamto babu daidai to musamman a ce “Furojestaron” ya ɗara “Istirojin” wato an sami 70/30 ko 60/40 maimakon 50/50 toh hakan zai sa mayanin shimfidar cikin mahaifar a wannan wata ta yi kauri sosai, wanda kaurin nata shi ke sa sai ta dahu sosai kafin ta kwaɓo ta bi jini ta fito, wanda hakan ke jawo a ga jinin na fita fiye da kima domin da kyar jikin ya ɓamɓaro ta. Hakan kan faru

    Daga Cikin Abinda Ke Haddasa Rashin Wancan Daidaiton Shi Ne: 
    • Mace in ta kasance me jiki ko ƙiba
    • Mace me ganin nononta na samar da ruwa duk da ba ta shayarwa koma ƙila budurwa ce
    • Mace me ‘PCOS’ wato yawan marurai jikin ƙwayayen haihuwa
    • Ciwon maƙoƙo, ciwon sugar, ko kuma idan ya zamto tana haila amma ba ta ovulation musamman ga matan dakan yi haila ba tare da wani ciwon mara ko wata damuwa sosai ba
    • Wanda rashin ovulation kansa  wani lokacin kwatsam mace sai ta ga jini a tsakiyar wata alhalin ta san ba lokacin haila ba ne.
    • Magance yawan zubar jinin a wannan macen ya rataya ga magance matsalar macen bayan an gano, walau ƙiba, pcos

    Domin karanta bayani akan Pelvic Inflammatory Disease (PID) Danna nan

    (2) Tsiron cikin Mahaifa na fayiburod (Fibroid); wanda kan fito jikin mahaifar mace wanda suke a tsakanin shekarun haihuwa wato shekaru 15 zuwa 50, musamman a matan da suka sami jinkirin haihuwa ko na aure, ko rashin ɗaukar ciki a kai-a kai. Fibroid kansa zubar jini sosai ko jini yake zuwa a tsakiyar wata ya zamto lokacin da mace ba ta tsammanin haila kwatsam sai ta ga jini, ko ya riƙa ɗaukewa yana dawowa, ko haila ta wuce kwanakinta.

    Yin scanning a gano matsalar tare da magance shi ko aiki a cire shi na jawo zubar jinin ya daidaita ya daina.

    (3)  Tsiron cikin mahaifa na Folif (polyp) shi ma tsiro ne dakan yi kamar fibroid sai dai shi bai cika ƙara girma ba, kuma ya fi a matan da suka manyanta suke gab da daina haila, wannan kansa ko bayan daina haila mata suke ganin jini na ɗiga musu lokaci lokaci wato spotting. shi ma magance shi ta hanyar cire shi kansa a rabu da matsalar.

    (4)   Sai tsiron ƙurarraji a wajen mahaifa wato”Adenomayosis”sakamakon glands ɗin tsokokin mahaifar dakan kumbura su zamo sun yi kurji, wannan na haddasa zubar jini sosai  ka ga mace na zubar da jinin haila kamar an yanka wata dabbar, sosai tare da matsanancin ciwon mara, tare da birgima. Zuwa ga likitocin mata (Gynecologist) bayan gano matsalar tare da ɗora ta akan magani shi ne mafita.

    Karanta cikakken bayani a kan Malaria In Pregnancy Danna nan 

    (5)  Macen da aka saka mata IUD cikin mahaifa na tazarar iyali, wasu daga side effect ɗin da sukan fuskanta shi ne zubar jini sosai yayin haila koma jinin ya riƙa musu wasa musamman matan da aka sanyawa copper IUD me ƙunshe da estrogen da progesterone. 

    Don haka magance wannan matsalar shi ne a canzawa mace IUD zuwa ga me progesterone kaɗai zalla banda estrogen, ko kuma a canza mata wata hanyar planning ɗin zuwa implanon, allura, maganin sha ta baki ko wata hanyar daban, ana haka jinin zai daidaita.

    (6)  Samun juna biyu a ɓangaren mahaifar da bai saba aje ɗa ba, wato maimakon can cikin uterus inda yake da zurfi da faɗi, amma sai ya zamto cikin gashi a cikin mahaifa amma daga farko-farkon bakin mahaifar ana wuce cervix “fulasanta firebiya” wannan kan jawo mace ta ga jini na zuba, shi ne ma wasu kanyi zargin ga mace na da ciki amma tana haila, abinda ba haka ya kamata ya faru ba.

    Wannan sai dai a zuba idanu a yi hattara, a hana mace aikin ƙarfi sosai domin cikin na iya samun matsala a ko da yaushe ko ya jawo aikin gaggawa na CS domin a cire cikin.

    Karanta Abubuwan Daya Dace A Sani Akan Allurar Artemether

    (7)   Cutar kansar bakin mahaifa ko cikin mahaifa (cervical cancer) zubar jini sosai musamman bayan duk an yi magunguna amma abu ya cigaba hakan ka iya zama alamun da ke nuna tsokokin bakin mahaifar mace sun fara rikiɗa zuwa kammanin ƙwayoyin kansa, musamman ganin jini ba tsammani ko yake fita sosai. Shi yasa gashinan ake gwajin kyauta don haka zuwa ai wa mace gwajin musamman me auren da ta haura shekara 30, ko wacce ke gab ko ta dena haila, wacce dai aka riga aka saba saduwa da ita, ko wacce take da zargi me ƙarfi akan mijinta manemin mata ne, banda ‘ƴan mata matuƙar mace ba ta taɓa sanin namiji ba, domin kwai masu amsa sunan ‘yan mata amma ko mai aure ba lallai ta kai su sanin daɗin namiji ba irin wannan su ne kan gaba cikin wanda ya dace su je a yi musu cervical cancer screening da za a buɗe a sa spatula a dangwalo majinar bakin mahaifar su a tantance.

    (8)   Hakazalika matsalar ka iya zamowa a dalilin larurar zubar jini ta gado sakamakon sun gaji ƙarancin sinadaran da ke sanya jini tikkewa da sauran tsai da zubarsa, kamar su hemofiliya ko bonwilbiran, irin wannan larura ce ta gado ba ka iya raba su da ita complete sai dai ana iya ba su magani da zai taƙaita fitarsa don ganin ba a shiga wahala ba.

    (9)    Hakazalika yana iya kasancewa a dalilin wani magani da mace kan amfani da shi wanda shi ne ke sanya period na mata rushing, kamar maganin tazarar haihuwa na sha wato OCP, ko maganin katsa jini ga masu larurar kumburi ko ciwon zuciya da akan ba su, ko shan magani irin su aspirin, irin waɗannan dakatar da su ko canza musu kalar magani shi ne mafita.

    (10)   Matan da ke da ciwon ƙoda, ko ciwon hanta ko maƙoƙo wato “thyroid disease” su ma sukan fuskanci wannan matsalar, don haka mai da hankali wajen maganin matsalar shi zai taimaka su rabu da heavy bleeding ɗin.

     Don haka kowacce matsala kun ji abin da na faɗa matsayin hanyar magance ta, don haka zuwa ga ƙwararun likitoci medical doctors da kuma gynecologist likitocin mata shi ne zai taimaka a gano tushen matsalar da kuma hanyar da za a bi a magance, kar ki ce ai na je asibiti amma har yau, a a ta yiwu ba babban asibiti kika je kika ga Gyne doctor ba. In ma shi kika gani in babu canji ba laifi bane kije wani asibitin ki ƙara ganin wani gyne ko medical doctor ɗin, ta yiwu a sami bambancin ƙwarewar aiki.

    Edita@rumasau-kallamu

    Domin karanta bayani akan Noristerat (Norist) Danna nan 

  • Malaria In Pregnancy

    Malaria In Pregnancy

    Malaria: Rashin lafiya ce da ake samunta sanadiyyar cizon macen sauro,wadda take sakawa mutum ƙwayoyin cutar malaria a cikin jini.

    A na samun cutar ne a sanadiyar ƙwayoyin cutar da macen sauro ke zubawa mutum acikin jini.

    Ƙwayar cutar da take kawo malaria a Najeriya ana kiran ta da plasmodium falciparum.

    Mata masu juna biyu suna daga cikin mutanen da idan malaria ta kama su rayuwar su yana cikin hatsari.

    Malaria tana kawo waɗannan matsaloli ga mata masu juna biyu:
    • IUFD (Mutuwar yaro kafin a haife shi
    • Abortion (ɓarin ciki)
    • Preterm delivery (haihuwan baƙwaini)
    • A karshe uwar da yaron dukka za su iya rasa rayuwar su.
    Kuma Malaria Tana Iya Kawo:
    • Rashin jini a jiki 
    • Matsalar ƙwaƙwalwa
    • Matsalar ciwon zuciya
    • Matsalar huhu da oda
    • Kumburi ko fashewar spleen .
    • Yana saukan da suga hypoglycemia
    Alamomin Malaria Sun Hada Da:
    • Zazzabi
    • Ciwon kai
    • Tashin zuciya
    • Amai
    • Gudawa
    • Ciwon jiki
    • Atini
    • Ɗachin baki
    • Rashin cin Abinci
    • Rashin ƙarfin jiki.
    • Kasala
    • Mutun yaji ya rasa abinda yake masa dadi.
    Kariya Daga Kamuwa Da Cutar Malaria:

    Mace me juna biyu ya kamata tafara zuwa awun juna biyu (ANC) akan lokoci,lokocin awu ana bada maganin kariya daga kamuwa da cutar malaria ga mata masu juna biyu,ana bada:

    Fansider (sulfadoxine-pyrimethamine) wani magani ne wanda ake bawa mata masu juna domin kariya daga cutar Malaria.

    Karanta Abubuwan Daya Dace A Sani Akan Allurar Artemether 

    Ana bada maganin ne da zarar mace cikin ta yakai watanni hudu (16weeks), sannan abada 2nd dose a 20-22 weeks sannan a bada 3rd dose a 26 weeks(akalla ana so a samu tazarar sati 4 tsakanin ko wacce dose),kuma anaso mace tasha wannan maganin a kalla so takwas (8) kafin tahaihu.

    Sannan ana bada gidan sauro,da wasu shawarwari da mace za tabi ta kare kanta daga kamuwa da cutar malarian,idan an fara jin alamomin malaria za’a iya shan maganin malaria?

    A’a,a matsayin na mace mai juna biyu ba ko wane magani ya kamata kisha ba ko da ace kin tabbatar kina da malaria,domin mafi yawan magungunan malaria mata masu juna biyu bai kamata suyi amfani da shi ba.

    Haka kuma shan magani barkatai ba bisa ka’ida ba yana kawo resistance( ma’ana ƙwayoyin cuta su dinga jure maganin,baya kashe su.)

    Abinda ya kamata kiyi shine kiyi kokorin zuwa asibity a miki abinda ya dace.

    Domin karanta bayani akan Noristerat (Norist) Danna nan