Tag: Waƙoƙin Baka

  • Yabo A Waƙoƙin Baka

    Yabo A Waƙoƙin Baka

    Ba wannan aikin ba ne farau da yake ɗauke da yabo a cikin waƙoƙin baka na da ko na zamani; an yi ayyuka da dama da suke da kamanceceniya da wannan nazari.

    Misali: Yakawada (Babu shekara) ya yi wani aiki mai taken “Nazarin Jigon Yabo da Zuga A Kirarin Alhaji (Dr.) Mamman Shata Katsina”. 

    Inda a wannan aiki nasa, ya yi ƙoƙarin hakaito wasu cikin yabon da aka yi wa Alhaji (Dr) Mamman Shata Katsina.

    Shi ma Bello (1976) ya yi makamancin wannan rubutu; inda ya bibiyi waƙoƙin Hausa ya zaƙulo yabo da zuga da kuma zambo.

    Yakawada (2001:68-85) ya maimaita wani aiki, amma a aikin, ya kalli tubalan ginin yabo ne inda ya kevanci nazarin ga waƙoƙin iko (sarauta) ne kawai.

    Wannan bayanin an ciro shi ne daga Littafin Yabo Gonar Makaɗi; Nazarin Yabon Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau A Cikin Wasu Waƙoƙin Baka Na Situdiyo wanda Ibrahin Baba (Nayaya) ya wallafa shi.

    Domin karanta cikakken bayani a kan Yabon Gusau A Waƙoƙin Baka danna nan

    Domin karanta Taƙaitaccen Tarihin Samuwar Waƙoƙin Baka a Ƙasar Hausa danna nan

  • Yabon Gusau A Waƙoƙin Baka

    Yabon Gusau A Waƙoƙin Baka

    Makaɗan baka na zamani sun yi waƙoƙin yabo da zuga daban-daban ga malaman Hausa musamman waɗanda suke jami’o’in Ƙasar nan; inda waƙoƙin nasu suka fi karkata ga farfesoshi.

    A wannan gaɓa, za a bayyana wasu muhallai da aka yi irin wannan yabo ga ɗaya daga cikin malaman Hausa; wato Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau;

    Inda aka keɓance wasu waƙoƙi guda biyar daga bakunan makaɗa biyar cikin ɗimbin makaɗan da suka yi masa waƙa.

    Wannan bayanin an ciro shi ne daga Littafin Yabo Gonar Makaɗi: Nazarin Yabon Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau A Cikin Wasu Waƙoƙin Baka Na Situdiyo wanda Ibrahin Baba (Nayaya) ya wallafa shi.

    Domin karanta cikakken bayani a kan Yabo Daga Waƙar Aminu Alan Waƙa danna nan

  • Taƙaitaccen Tarihin Samuwar Waƙoƙin Baka a Ƙasar Hausa

    Taƙaitaccen Tarihin Samuwar Waƙoƙin Baka a Ƙasar Hausa

    Waƙoƙi : Masana sun yi ƙoƙarin bayyana asalin samuwar waƙoƙi baka a ƙasar Hausa.

    Daga ciki akwai ra’ayin Satatima (1999:30) inda ya bayyana cewa: “Al’ummar ƙasar Hausa sun sami basirar kiɗa..

    Harda waƙa daga tsofaffin daulolin Ghana da Mali da Songhai wanda wasu sassa na ƙasar Hausa suka kasance ƙarƙashin mulkinsu

    kafin ƙarni na sha tara.

    Masu wannan ra’ayi har sun kai ga cewa daga waɗannan tsofaffin dauloli Hausawa suka samu kayan kiɗa irinsu kakaki, wanda aka samu daga Songhai cikin ƙarni na sha shida. Algaita kuwa an samo ta ne daga Songhai da Mali”.

    A wurin Gusau (2003:5-6) kuwa, ya kawo hasashe guda uku waɗanda yake ganin su ne asalin waƙar baka.

    Waɗannan hasashe kuwa su ne:

    Ra’ayi na farko, suna ganin ana jin ɗan’adam ya ƙagi waƙa ne tun lokacin da ya fara neman abinci ta hanyar farauta, daga nan ya gano noma sai waƙa ta ƙara haɓaka.

    Ra’ayi na biyu kuwa, an nuna cewa, ana ganin waƙa ta samo asali ne daga wani maroƙi ‘Sasana’.

    Domin haka, a wannan ra’ayi ana jin makaɗan Hausa jikokin wannan mutum ne.

    Domin karanta cikakken bayani a kan Ma’anar Kiɗa da Makaɗi danna nan

  • Hanyoyin Tattara Waƙoƙi da Bayanai

    Hanyoyin Tattara Waƙoƙi da Bayanai

    Wannan nazari ya sami tagomashin kammaluwa ta hanyar sauraren waƙoƙin da aka yi wa Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau;

    Sannan sai aka ga dacewar rubuce su, wanda kafin a rubuta su ɗin, sai aka sami wasu a rubuce; sannan aka tantance su, sai aka tsamo yabon da aka yi masa.

    Bayan wannan, an yi ƙoƙarin bibiyar ayyukan masana waɗanda suka shafi wannan aiki, da kuma tuntuɓar masanan da bibiyar rubuce-rubucen da aka yi a game da Farfesa Gusau da nazarin waƙoƙin baka na Hausa.

    Wannan bayanin an ciro shi ne daga Littafin Yabo Gonar Makaɗi; Nazarin Yabon Farfesa Sa’idu Muhammd Gusau A Cikin Wasu Waƙoƙin Baka Na Situdiyo wanda Ibrahin Baba (Nayaya) ya wallafa shi.

    Domin karanta cikakken bayani a kan Taƙaitaccen Tarihin Farfesa Sa’idu Muhammad Gusau danna nan

    Domin karanta bayani akan Yadda Ma’anar Roƙo Take danna nan