Tag: ilimin lafiya

  • Mene Ne Taifud (TYPHOID)

    Mene Ne Taifud (TYPHOID)

    Cutar Typhoid na ɗaya daga cikin cututtukan da suke haddasa zazzaɓi mai tsanani. A sani cewa, kamuwa da cutar Typhoid ya yi ƙaranci sosai a yanzu, musamman idan aka kwatanta da cutar malaria. Kuma ana warkewa daga cutar gaba ɗaya.

    • Typhoid ba cuta ce da take tashi daga lokaci zuwa lolaci ba
    • Typhoid daban, sannan Malaria ma daban.
    • Ma’ana dai, idan kana da cutar typhoid ba shi yake nufin kana da malaria ba.

    Yadda ake kamuwa da Typhoid

    Ana kamuwa da cutar typhoid ta hanyar ƙwayar cuta (bacteria) wadda ake kiranta da suna Salmonella typhi da kuma Salmonella paratyphi.

    Ita wannan ƙwayar cutar, tana yaɗuwa ne tsakanin mutane (daga mutum zuwa wani mutum) ta hanyar kashi (bayan gida).

    Idan mai cutar Typhoid ya je yin kashi (bayan gida), ƙwayar cutar typhoid ɗin tana iya fita daga kashin nasa. Idan wannan kashin (wanda yake ɗauke da kwayar cutar) ya taɓa abinci ko abin sha, sannan kuma aka ci ko aka sha wannan abincin ko abin shan, to za a iya ɗaukar cutar typhoid.

    Amma dai yanzu mutane suna ɗan yi ƙoƙari wajen yin tsafta, shi ya sa kamuwa da cutar typhoid ya yi ƙaranci.

    A taƙaice, duk wanda ya kamu da cutar typhoid, to ya ci, ko kuma ya sha kashi.

    Alamomin cutar Typhoid
    • Zazzaɓi mai tsananin gaske. Zazzaɓin ba ya raguwa sai dai ƙaruwa, musamman idan ba a sha magani ba.
    • Ciwon ciki
    • Gudawa, wani zubin ma har da jini
    • Kasala
    • Ciwon kai
    Idan typhoid ya yi tsanani, zai iya janyo:
    • Tsinkewar hanji da ciwon ciki mai tsanani
    • Suma
    Hanyoyi kariya daga cutar.

    Kamar yadda aka faɗa a baya, duk wanda ya kamu da cutar typhoid, to ya ci kashi, ko ya sani, ko bai sani ba.

    Idan mutum yana son kariya, to dole ne ya yi iya ƙoƙarinsa domin kada ya ci kashi ta hanyoyi kamar haka:

    • A wanke kayan abinci sosai kafin a yi amfani da su, musamman ‘ya’yan itaciya da kuma kayan lambu.
    • A wanke hannu da sabulu sosai, bayan an fito daga banɗaki (kashi).
    •  Mutane su daina yin kashi a buɗaɗɗen waje, musamman gonaki.

    Wasu abubuwa masu mahimmanci
    • Akwai wani gwajin jini (test) da ake ce masa ‘WIDAL TEST’. Ya kamata a sani cewa, shi wannan gwajin an daina yin amfani da shi wajen gano cutar typhoid. Saboda ba ya bayar da sakamako ingantacce.
    • Allurar jijiya da ake yi a matsayin maganin typhoid, a shagunan da ake sayar da magani, kuskure ne, kuma idan da tsautsayi, mutum zai iya cutuwa. A kiyayi allurar jijiya saboda tana da haɗari ƙwarai da gaske.
    • Typhoid da malaria ba abu ɗaya ba ne. Don kana da typhoid, ba shi yake nufin kana da malaria ba. Kowanne matsayinsa daban, kuma maganinsa daban.
    • Cutar typhoid ta yi ƙaranci a cikin al’umarmu kwarai da gaske, saboda mutane suna ƙara wayewa musamman wajen tsafta.
    Kammalawa

    Cutar typhoid, akwai ta a cikin al’ummarmu, amma fa ta yi ƙaranci sosai da sosai musamman idan aka kwatanta ta da malaria. Kuma ana warkewa. Idan aka sha magani.

    A kiyayi yin allurar jijiya da zarar ana zazzaɓi.

    Danna koren rubutun domin karanta mene ne zazzaɓin ciwon sauro ko yadda ake kare kai daga ciwon sanyi (Toilet Infection)

     

  • Mene Ne Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria)

    Mene Ne Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria)

    Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria) cuta ce da take damun mutanen duniya, musamman mutanen Afrika, kuma wannan cuta, tana ɗaya daga cikin cututtukan da suke damun mutanen Nigeria. Tana iya shafar yara, manya, tsofaffi, maza da kuma mata.

     Ma’anar Malaria

    Malaria cuta ce wadda take saka zazzaɓi da ciwon jiki, waɗanda za mu yi bayaninsu a nan gaba kaɗan.

    • Yadda ake kamuwa da malaria

    Asalin abin da yake janyo cutar shi ne shigar wata ƙwayar halitta da ake kira ‘plasmodium’ cikin jinin mutum

    Ita wannan plasmodium ba ta shiga jinin mutum kai tsaye, sai ta hanyar sauro. Ma’ana dai, sauro shi ne wanda yake yaɗa wannan ƙwayar halittar (plasmodium).

    Shi sauro yana yaɗa wannan cutar ne a tsakanin mutane (daga mutum zuwa wani mutum daban) a yayin da yake neman abinci, wato jini. Ma’ana dai, abincin sauro shi ne jini.

    • Alamomin cutar Malaria

    Idan sauro ya ciji mutum, kuma ya saka masa wannan plasmodium ɗin a cikin jininsa, to ba a lokacin zai fara jin alamun ciwon ba, har sai bayan wasu kwanaki.

    Alamomin ciwon sun haɗa da:
    • Zazzaɓi
    • Ciwon kai
    • Jiki yana ciwo
    • Gaboɓi suna ciwo
    • Kasala
    • Amai
    Idan ta yi tsanani, za ta iya haddasa:
    • Fita daga hayyaci
    • Jijjiga
    • Ƙarancin jini
    • Rasa rai….Da sauransu

    Hanyoyin kariya daga cutar malaria 

    Kamar yadda aka yi bayani a baya, ita wannan cuta dai sauro ne yake yaɗa ta. Don haka duk wata hanya da mutum zai bi don yaƙar sauro, to wannan hanyar za ta iya kare shi daga samun wannan cutar.

    Waɗannan hanyoyi sun haɗa da:

    (1) Hana sauro haihuwa

    (2) ka hana sauro ya cije ka (ya sha jininka)

    (3) Kashe sauron.

    Hana sauro haihuwa:
    • Gyara kwatoci: A daina barin ruwa yana zama a cikin kwatoci ba tare da yana gudana ba. Sannan kuma a rufe kwatocin.
    • A daina barin ruwa ya daɗe a buɗe a cikin muzubi.

    Yadda zaka hana sauro ya cije ka:
    • Amfani da gidan sauro (wato Insecticide Net): Ma’ana kwana a cikin gidan sauro.

      Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria)
      Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria)
    Yadda za a kashe sauro:
    • Amfani da maganin sauro na fesawa ko kuma na hayaƙi.
    • Abin da ya kamata mutum ya yi idan ya ji alamun cutar.

    (1) Idan akwai zazzaɓi, musamman a yara ƙanana, to sai a samu tsumman zani ko tawul a tsoma shi a ruwa (ba ruwan zafi ba, ba kuma ruwan sanyi ba), kamar dai ruwan fanfo.

    Sannan sai a matse ruwan, sai a cirewa yaron rigar sa, sannan sai a riƙa ɗan daddana jiƙaƙƙen tsummman a jikin yaron (ko’ina da ina) musamman inda ya fi zafi. Za a yi ta maimaita haka, har sai jikin ya yi sanyi (zazzaɓin ya sauka).

    (2) Ai maza a garzaya asibiti.

    Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria)
    Zazzaɓin Cizon Sauro (Malaria)
    Abubuwa masu mahimmanci:

    Malaria daban, Typhoid daban. Zan yi bayanin zazzaɓin Typhoid nan gaba.

    • Amma dai yakamata a sani cewa:
    • Malaria ba ɗaya take da Typhoid ba
    • Typhoid ya yi ƙaranci a cikin al’ummarmu matuƙa da gaske musamman idan aka kwatanta ta da Malaria.
    • A guji yin allura da zarar ana zazzaɓi. An fiso asha ƙwayar magani idan ana zazzabi saboda yin allura kan iya haifar da wasu matsalolin.
    • A guji yin allurar jijiya idan ana yin zazzaɓi. Allurar jijiya tana da haɗari ƙwarai da gaske. Tana iya haifar da matsaloli iri daban-daban. Idan aka yi kuskure, mutum zai iya rasa ransa.

    Sai an samu ƙwaƙƙwaran dalili, likita yake umarni a yi allurar jijiya, kuma idan za a yi, to sai ƙwararren me yin allura ne zai yi (Nurse ko likita).

    Kammalawa.

    Cutar zazzaɓin cizon sauro(malaria), cuta ce da ta addabi mutanen Africa. A kowane lokaci ko kuma daƙiƙa sai an samu wanda ya mutu ta dalilin cutar malaria.

    Don haka mu kare kanmu daga kamuwa da wannan cuta sannan kuma mu guji yin allura (ta jijiya da ta tsoka) da zarar an fara zazzaɓi

    karanta yadda ake kare kai daga ciwon sanyi (toilet infection) ko Mene ne taifud (TYPHOID) ko mene ne zazzaɓin cizon sauro (MALARIA) danna koren rubutu