Tag: yadda ake

  • Mijin Marigayiya Babi Na Tara

    Mijin Marigayiya Babi Na Tara

    Kamar yanda aka sanar ranar Asabar aka buɗe gari, ba ƙaramin daɗi wannan buɗewar ta yi wa Mustapha ba. Tun waje ƙarfe takwas ya shirya sannan ya shirya yaran gaba ɗaya, sai dai da ya duba lokaci ya ga safiya ta yi da yawa ya bari zuwa wajen tara da rabi sai su fita; domin so yake su je su ɗauko Khadeeja sannan idan ya kawo ta gidan ya bar su ita da yaran ya wuce gidan hajia ya gaishe su.

    Sai wajen goma saura sannan suka kama hanya. Tun kafin ya gama tsayar da motar yaran suka ɓalle ƙofofi suka fice suka shiga gidan da gudu, bayan sun gaida Mommy wadda take zaune a parlor tace su shiga ɗakin Anti Nabila su taso Antin tasu inda take barci.

    Jin su kawai ta yi a kanta suna shewa, ba shiri ita ma ta miƙe. Nan take aka shiga ba ta labarin abubuwan da suke faruwa a gidan. Ita ma ta yi kewar yaran kuma ta ji daɗin ganinsu sosai. A farfajiyar gidan Mustapha ya tsaya sai da Mommy ta tura Nabila ta shigo da shi, ta buɗe parlor ɗin baƙi ta yi masa iso inda Baffa yake jiransa don shi ma fita zai yi jin isowarsu ya sa ya tsaya.

    Bayan sun gaisa Baffa ya tambaye shi wajen su Alhaji sai ya yi gyaran murya yace ‘Yauwa, ina ga za ka bar Khadeejan ta ɗan ƙara kwana biyu don mahaifiyarta tace akwai abubuwa suke yi na gyara wanda al’ada ta tanada. Don haka ina ga ka bar ta ta ɗan ƙara kwana biyu mu gani.’

    ‘Eh, kuma da zuwa muka yi mu tafi da ita Baffa.’ ‘Allah sarki, ina ga a ɗan ɗaga musu ƙafa su gama shirye-shiryensu, ba za su ɗauki lokaci ba su ma na sani in sha Allah.’ Babu yanda ya iya kwarjinin Baffa ya sa ba zai iya yi masa wani dogon musu ba, don haka sai kawai ya sunkuyar da kai.

    Baffa ya yi masa sallama ya fice ya bar shi a nan cike da taƙaici; yaya Baffa zai yi masa haka? Wannan ɗin shawarar Mommy ce ko kuwa dai Khadeejan ce ba ta son ta koma? Amma dai bari Khadeejan ta fito ya ji daga bakinta. Ya gyara zama ya haɗiye malolon da ya tokare masa maƙogoro ya daɗa saita fuskarsa da ya ji motsi ana taɓa ƙofar daga cikin gida, ya miƙe ya koma kan kujerar zaman mutum ɗaya ya zauna.

    Khadeeja ce ta shigo da sallama, bayan ya amsa ta nemi guri ta zauna a kan three seater ta gefen da ya fi kusa da shi, bayan sun gaisa tace ‘Ya kuke kai da yara? Sun ce min ku kaɗai ne a gida ko gidan Hajia ba ka kai su ba. To ina zan kai su gari yana kulle, dole haka muka zauna mu kaɗai; don ma dai Ummi tana taimakawa, jiya ne kawai da shekaranjiya aka ce ba ta da lafiya.’

    ‘Allah sarki ai iyayenta suna mana kirki gaskiya, Allah ne kawai zai biya su.’Suka yi shiru na ɗan lokaci; idan ma da yana da niyyar gaya mata wasu kalamai masu daɗi to Baffa ya goge masa haddarsu, yanzu haushin kowa ma yake ji. Sai dai fatansa ɗaya ya ga ko zai iya tsara Khadeejan ta canza wanna tsarin don yana jin idan tace tana son ta koma ba za a hanata komawa ba.

    Yace ‘Uhm, da ni fa zuwa na yi mu tafi amma na ji Baffa yace kamar za ki yi wanka ne ko gyara wai sai an kwana biyu za ki dawo.’ Ta ɗan gyara zama ‘Eh, Mommy tace a bar ni sai na yi wankan jego kuma dai da ‘yan gyare-gyare na ƙara hutawa sai na koma.’

    ‘Wai ba ki gayawa Mommy cikin bai ƙarasa wata uku ba ma, na zata haihuwa ake wa wankan jego. Ke dai idan akwai wani dalili ki gaya min sai mu ga yanda za a yi.’ Ta yi ‘yar dariya ‘Shi ne dai dalilin ga shi na gaya maka, don ka ga har yanzu ma ban gama jini ba kusan kwana biyar kenan.’

    ‘Uhm! To yanzu babu yanda za ayi mu koma yau, na san ai duk wani gyara ba zai gagare ki ba tunda kin sami lafiya ga laulayin ma yanzu babu. Gaskiya ka yi haƙuri kawai mu yi yanda Baffa ya faɗa, kwana nawa ne za ka ga ma na dawo gidan. Ya sunkuyar da kai; tabbas wannan tsarin na Khadeeja ne sai dai bai san laifin me ya yi mata ba take son ta yi purnishing ɗinsa haka.

    Muryarta ce ta katse masa tunani ‘Kada ka damu in sha Allahu zuwa bayan sallah zan dawo, ka ga kafin nan ma Mommy ta samo min mai aiki. Bayan sallah? Haba! Wajen sati uku fa kenan? Ai na zata duk inda aka kai nextweek kin gama hutawar. Kuma mai aiki ai Habi za ta dawo bayan sallah ko?’

    ‘Ban sani ba, wai dai don kada ta ba ni mamaki gara a samo min wata tunda ga aikin gida ga hidimar yara sannan ga makaranta zan koma idan an buɗe gari ka ga ina buƙatar taimakon mai aiki ko.’ Sai a lokacin ma sannan ya tuna ashe tana zuwa jami’a; amma dai shi har yanzu bai gane dalilin da yasa ba za ta koma yau ɗin ba har sai nan da sati biyu.

    Ya dai fahimci so take kawai tace aikin gida da na yara ya mata yawa, kuma shi bai ga wani wahala a ciki ba tunda Ma’u ma ko sau ɗaya ba ta taɓa ɗaukan mai aiki ba haka take komai da kanta. Kawai dai ya fahimci Mommyn Khadeeja tana da son zuciya da iko shi ne take son ta juya shi kamar yanda take juya Baffansu, kuma gaskiya shi ba zai ɗau wannan ba.

    Haka dai ya gama kwana-kwanarsa ya tashi ya kwashi yaransa suka wuce gidan Hajia cike da takaicin Mommy Khadeeja wadda duk ita ya ɗorawa laifi, gani yake kamar ita ce take juya Khadeeja da Baffan gaba ɗaya.Tuni Mommy ta ba da umarni a samo mata ‘yar aiki.

    Ransa a ɓace ya shiga gidan Hajia. Yana shiga ya tarar da Yaya Jidda a gidan ita da yaranta, suna zaune a parlor ɗin Hajia suna hira. A gaggauce yaran suka gaisa da Hajia da Yaya Jidda suka shige wajen Baffa da gudu inda yake zaune yana jiran Kamal ɗan autan gidan ya dawo daga shan mai ya kai shi unguwa.

    A nan Mustapha ya zauna wajen Hajia da yaya Jidda, bayan sun gaggaisaya dubi Yaya Jidda yace ‘Ke Yaya sai kace jira kike a buɗe gari ki taho, har ma kin riga ni zuwa.’ Ta yi dariya tace ‘Ni dama babu ni a lockdown in dai gidan nan ne kullum sai na zo, Alhaji ma ya gaji ya bar ni.’

    Hajia ta dube shi tace ‘Ya jikin Khadeejan?’ Ya ɗan karkata kai yace ‘Da sauƙi. Jiya ma mun yi waya da Mommyn tata ai, ta dawo gidan ko sai kun fita daga nan za ku ɗauko ta?’ ‘Mtseww!’ Ya ja gajeran tsaki sannan ya cigaba ‘Daga can muke, wai Mommyn tace ba ta gama hutawa ba kuma sai an mata wanka da gyara za a dawo da ita zuwa bayan sallah.’

    Hajia ta gyara zama ta kama haɓa ‘Ikon Allah, to kai kuma sai kace me?’ To Hajia ya zan yi da su; shi ma baban nata bayan tuni muka gama magana da shi yace nazo na ɗauke ta ina zuwa kuma ya canza zance; yace wai na bar ta. Ita ma kuma Khadeejan kamar haka ta zaɓa, kin ga kenan babu yanda zan yi da ita. Da a ce ma ta ba ni haɗin kai ne da za ta iya canzawa Mommyn ra’ayi don na kula kamar wannan shirin duka nata ne.’

    Kafin Hajia tace wani abu Yaya Jidda tace ‘Ai kuwa lallai shiri, ɓarin ne sai an yi wani wanka da gyara? Lallai matan nan, ni fa dama shi yasa yaran ‘yan bokon nan ba sa wani burge ni, ciki fal iyayin tsiya.’ Hajia tace ‘To me suke nufi? Wannan duk ranar da ta haihu ai sai ta shekara sun gyara sannan za su ba ka ita. To yanzu ya suke so ka yi da waɗannan ‘yayan, ko kuwa don ba ita ta haife su ba?

    Tunda ai da nata ne haɗawa za su yi da su ko kuma ita da kanta ma ba za ta yarda ta tafi ta bar su ba. Wannan ai ba tsari ba ne ba ma, sai dai da yake dama an bar gidan a hannun mace ai dole a ga son zuciya irin wannan.’ Ya gayara zama yace ‘Hmmm! Su suka sani kuma.’

    ‘To yanzu ya za ka yi da yaran? Ko kuwa haka za ku haƙura ku yi zamanku tunda dama babu fita?

    Ko kuma nan za ka bar mini su sai mu yi zamanmu, ka ga na sha allura a wajen Dr. Nasreen. Ya dubi Yaya Jidda sannan yace ‘Da tunani nake na bar su wajen Yaya Jidda sai na koma na ɗauko musu kayansu, in ya so sai a bar su iyayen Khadeejan mu ga lokacin da zasu dawo da ita.’

    Har hajia ta buɗe baki za ta yi magan Yaya Jidda ta tari numfashinta ‘Eh to kuma ka ga da sai mu yi zaman mu, sai dai ka san gidan namu ƙarami ne wajen kwanan zai iya yi musu kaɗan gaba ɗaya da nawa yaran. Ko nan ɗin ma ka bar su wajen Hajiyan ai duk muna tare tunda kullum ni nake zuwa na tsaya a kan hidimar gidan.’

    Suka yi shiru na ɗan lokaci kowa da abinda yake tunani, jiamwa kaɗan hajia tace ‘To hakan ma ai ya yi, ka bar min su a nan tunda ga Baito nan tana nan za ta iya duk wata hidimarsu. Tunda ka ga ai ba ma tsari a ce kana zaune a gida daga kai sai yaranka yaran ma mata.’

    ‘Ba damuwa, zan je na ɗauko kayansu kafin biyar ɗin ta yi. Ya tashi ya fice wajen Alhaji. Yaya Jidda ta bi bayansa da kallo; ya ba ta tausayi amma gaskiya ba za ta karɓi su Afaf ba, gara dai a nan ɗin. Can gidanta ita ma ga nata yaran waɗanda idan ta ga dama nan take turosu wajen Hajia su ci abinci su yi komai sannan kuma a ƙara mata wasu? Gaskiya ba za ta iya ba.

    Sai da la’asar ta kusa sannan ya fita yaje gidan ya haɗo musu kayansu ya kawo sannan ya koma ya bar su a nan

    Karanta Mijin Marigayiya Babi Na Takwas

    Edita@rumasau-kallamu

  • Bayani A Kan Budurci Da Kuskuren Da Ake Yi A Kan Rashinsa

    Bayani A Kan Budurci Da Kuskuren Da Ake Yi A Kan Rashinsa

    A yawancin al’ummomi, musamman a cikin Hausawa, ana yawan ɗaukar cewa idan an auri budurwa, dole sai an ga jinin budurci a daren farko da aka sadu da ita kafin a tabbatar da cewa ba ta taɓa saduwa da namiji ba.

    Wannan tunanin ya samo asali ne daga tsohuwar fahimta marar tushe a ilimin likitanci da addini. A gaskiya, wannan ra’ayi kuskure ne.

    MA’ANAR BUDURCI

    A harshen Hausa, budurwa na nufin mace wadda ba ta taɓa yin aure ba balle ta yi saduwar aure ko jima’i ba. A addinin Musulunci da Kirista kuwa, budurci yana nufin kiyaye kai daga aikata zina ko duk wata hanya ta saduwa kafin aure.

    A mahangar likitanci, budurci yana nufin mace wadda ba a taɓa saduwa da ita ta farji ba, amma hakan ba ya nufin sai an ga jini domin ba kowace mace ba ce ke da yanar da ta rufe mata farji (hymen) mai yagewa ta fitar da jini a saduwar farko ba.

    YAYA JININ BUDURCI YAKE FARUWA ?

    Hymen wanda na yi bayaninsa a sama shi ne ake kira “yar hula” ko “farar fata” da ke gaban farji. Wata siririyar fata ce da ba kowace mace ke da ita ba. A wasu lokuta, tana iya yagewa da sauƙi yayin saduwa ta farko, inda hakan ke iya kawo jini.

    Amma a wasu mata, hymen ɗin ta kan yage tun kafin aure ta hanyar wasanni, hawa keke, motsa jiki, ko wasu ayyuka. A wasu kuma, hymen ɗin yana da sassauci har ma saduwa ba ta sa ya yage ba.

    ME ADDINI DA ILIMI KE CEWA ?

    A yau, ilimi da addini sun bayyanar da cewa ba dole ba ne a ga jini don a tabbatar da budurci. Tsarkakakkiyar mace ita ce wadda ta guji zina ko saduwa da namiji kafin aure, ba sai an ga jini ba. Don haka, fahimtar cewa sai an ga jini kafin a yarda da budurcin mace ra’ayi ne da bai dace da gaskiya ko tausayi ba.

    A taƙaice budurci ba wai jinin da ke fita ba ne, budurci hali ne da tarbiyya. Dole ne al’umma su fahimci wannan domin guje wa zargin da ɓata, da cutar da waɗanda ba su da laifi. Allah yasa mu dace.

    Karanta Yadda Ƙullutun Da Ke Fitowa A Gefen Ƙofar Farji Yake
    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Ƙullutun Da Ke Fitowa A Gefen Ƙofar Farji Yake

    Yadda Ƙullutun Da Ke Fitowa A Gefen Ƙofar Farji Yake

    Kullutun “bartholin’s cyst”, wanda wasu suke ƙiransa “bartholin’s duct cyst”, wani abu ne mai kamar ƙurji wanda yake gundar ruwa da yake fitowa mace a gefen mashigar farji. A gefen mashigar farji akwai wata ‘yar ƙaramar jaka wacce ake kira “bartholin’s gland”.

    Amfaninta shi ne tana ɗauke da wani sinadarin maiƙo da kuma majinar mucus waɗanda suke samar da damshin ni’ima a ƙofar farji, waɗanda suke sanya santsi a lokacin saduwar aure.

    Jakar bartholin’s gland tana da ƙaramar ƙofa wacce maiƙo da majinar ni’ima suke fitowa daga cikinta. To, abinda yake sanya kumburin jakar bartholin’s gland har ta rikiɗe ta zamo ƙullutun ciwo a bakin farji shi ne toshewa (blockage) na ƙaramar kofar jakar bartholin’s gland ɗin.

    ABUBUWAN DA SUKE SANYA TOSHEWAR JAKAR BARTHOLIN (CAUSES OF BARTHOLIN’S GLAND BLOCKAGE)

    Toshewar ƙofar bartholin’s gland yana faruwa ne sakamakon:

    1. Kamuwa da ƙwayoyin cuta (infection), kamar escherichia coli (E. coli), streptococcus, ko kuma cututtukan da ake ɗauka a wajen jima’i (STIs), kamar gonorrhea, da chlamydia. Idan waɗannan ƙwayoyin cutar suka shiga cikin jakar bartholin, za su iya sanya ta ta toshe, daga nan sai ta kumbura ta zamo ƙullutu.

    2. Rashin tsabtar farji (lack of vaginal hygiene), sakamakon rashin yin tsarki bayan fitsari, ko rashin tsabtar farji lokacin al’ada da jinin biƙi, ko rashin wankewa da canza underwears, ko cushe-cushen magungunan gargajiya, da sauransu.

    ALAMUNSA (SYMPTOMS)

    Alamun da mace za ta gani ta fahimci cewa ta sami matsalar bartholin’s cyst su ne:

    1. Ƙaramin ƙullutu a mashigar farji (small lump) wanda ba ya yi mata ciwo da farko. Amma idan ya cigaba da girma, to, zai fara yin ciwo.

    2. Rikiɗewa ya zamo ciwo (infection). Hakan yakan faru ne idan ƙwayoyin cutar da suke cikinsa suka yawaita. Daga nan sai ya kumbura, ya yi ja-zur, ya riƙa yin ciwo sosai, ya ja ruwa, sa’annan ya sanyawa mace zazzaɓi.

    YADDA AKE GANE SHI A ASIBITI (DIAGNOSIS)

    Idan mace ta je asibiti domin a duba ta, to, likita zai tabbatar da cewa abinda yake faruwa da ita bartholin’s cyst ne ta hanyar duba yanayin ƙullutun, tare da yi mata tambayoyi a kan yadda abin ya faru, da kuma neman sanin ko ta taɓa samun irin wannan matsalar a can baya.

    YADDA MACE ZA TA KARE KANTA (PREVENTION)

    Mace za ta iya kare kanta daga kamuwa da bartholin’s cyst ne ta hanyar tsabtace farji a kowane lokaci ta hanyar yin tsarki da ruwan ɗumi, canza audugar ƙunzugu (sanitary pads) a kai-a kai lokacin al’ada ko jinin biki, canzawa da kuma tsabtace ɗan-kamfai (pants), da sauransu.

    MAGANI (TREATMENT)

    Hanyoyin magance bartholin’s cyst su ne:

    1. Gasa wurin da ruwan ɗumi (warm compress) a kai-a kai a cikin yini. Hakan zai iya sanya bakin ƙullutun ya buɗe, kuma ruwan gunyar da ya taru a cikinsa ya fito, daga nan sai sauƙi ya samu.

    2. Zama a cikin ruwan ɗumi (sit bath), tare da zuba gishiri kaɗan a cikin ruwan. Wannan zai iya sanya bakin ƙullutun ya buɗe kuma ruwan gunyar da yake cikinsa ya fito.

    3. Yanka bakin ƙullutun (incision). Ana yinsa ne a asibiti, wato likita ya yanka bakin ƙullutun domin ya fitar da ruwan gunyar da ya taru a cikinsa.

    4. Yin tiyata (surgical procedure) wacce ake kira “marsupialization” domin a cire bartholin’s gland gaba-ɗaya. Ana yin hakan ne idan ya zamo ƙullutun yana yawan faruwa da mace kuma yana haifar da wasu matsalolin masu yawa.

    5. Amfani da magungunan kashe ƙwayoyin cuta (antibiotics) domin kawar da ƙwayoyin cutar da suka shiga cikin bartholin’s cyst ɗin.

    A duk lokacin da mace ta ga wani abin da ba ta gane ba a gabanta, to, ya kamata ta je asibiti domin a yi bincike a gane abinda yake faruwa da ita.

    Karanta Hanyoyin Shayar Da Jaririn Da Mahaifiyarsa Ta Rasu
    Edita@rumasau-kallamu

  • Mijin Marigayiya Babi Na Takwas

    Mijin Marigayiya Babi Na Takwas

    Shi da yara suka zauna suka gama shan ruwan sanna ya sa Afaf ta kwashe kwanukan, nan suka zauna suka cigaba da kallo suna wasannisu. Har lokacin kwanciyar bacci babu wanda ya ba shi matsala a yaran. Ya tasa su a gaba ya raka su ɗakinsu domin su yi shirin bacci; yana shiga ɗakin zarni ya doki hancinsa.

    Ya dubi Afaf yace ‘Ba na ga Ummi ta fitar da katifun nan ba? Me yasa suke zarni?’ ‘Ta fitar Abba, sai da yamma sannan ta shigo da su gaba ɗaya. Ban sani ba ko katifar Habib ce ba ta bushe ba don ba mu san an yi fitsari ba sai wajen la’asar sanna ya gaya mata Shukra ta yi masa fitsari bayan asuba da ka kwantar da ita.

    Shi ne aka shanya, to ina jin ita ce ba ta gama bushewa ba.’ Ya ƙarewa ɗakin kallo, ko shimfiɗa ba a yi ba a kan gadon don haka ya sa Afaf ta yi musu shimfiɗa yayin da shi kuma ya wuce da su banɗaki don su yi brush. Nan da nan kowa ya shirya bayan sun fito sun kwanta ya cewa Afaf ‘Wai sai yaushe katifun nan za su daina zarni ne?’

    ‘Ni ma ban sani ba Abba, kuma fa idan ba ka saka su sun yi fitsari da daddare ba haka gobe ma za su sake yin fitsarin nan fa. Dama Anti ce kullum take tashinsu, Nasreen sau ɗaya ita kuma Shukra sau biyu shi yasa basa yi a kwancen. ‘To ƙarfe nawa take tashinsu?’

    ‘Wallahi Abba ni ma ban sani ba, kawai dai tana tashinsu.’ Ya amsa sannan ya fito ya dawo parlor ya zauna; to shi yanzu ya za a yi ya san ƙarfe nawa zai saka su wani fitsari, ga shi kuma ga dukkan alamu idan ya bar su suka cigaba da fitsarin nan a kwance to lallai gidan zai daina zaunuwa.

    To amma ƙarfe nawa zai saka su? Wataƙila sai dai kawai idan ya tashi kwanciya bacci ya saka su shikenan. Nan ya zauna a parlor ɗin ya cigaba da kallonsa yana chatting, har ya sami Khadeejan ma online suka ɗan yi hira.

    Ba su fi awa ɗaya da kwanciya ba ya jiyo kukan Shukra daga ɗakin, da sauri ya dire wayar da take hannunsa ya nufi ɗakin. Tana zaune a kan gadon tana ta faman kuka har da hawaye. Ya ƙarasa ya zauna a kusa da ita yana cewa ‘Menene Shukra?’ ‘Kashi zan yi.’

    ‘To ai ba sai kin yi kuka ba Shukra, sauko mu je na saka ki a toilet.’ Ya sauke ta daga kan gadon ya ja hannunta suka wuce banɗaki, suna shiga ya cire mata wando ya fara ƙoƙarin ɗora ta a kan toilet ta dafe duwawu tana juyi tana cewa ‘Ina fo na Abba a shi zan yi.

    ’Cikin muryar lallashi yace ‘To ai ba a ganshi ba ki yi haƙuri ki hau toilet. ‘Mu je ka duba banɗakin Anti fo ɗina yana nan Abba a shi zan yi kashin.’ Ya ɗauke ta gaba ɗaya ya ɗora a kan toilet yana cewa ‘To ki gama kashin kada ya fito in ya so idan kika gama sai mu je mu dubo fo ɗin.’

    Kafin ya rufe bakinsa ta zame ta sauka daga kan toilet ɗin, tana kuka. Ta cigaba da bubbuga ɗuwawunta tana shirin ficewa daga banɗakin tana cewa ‘Fo na yana banɗakin Anti bari na ɗauko a shi zan yi kashin.’ Cike da tsananin mamaki da takaici yake kallonta, ga dukkan alamu kashin ya matse ta amma ita ba ta da niyyar zama a toilet ɗin nan so take dole sai ya ɗauko mata fo; fo ɗin da ya riga ya jefar ba tare da kowa ya sani ba.

    Ya kai hannu ya damƙota tana shirin ficewa daga banɗakin, ya mayar da ita kan toilet ɗin ya zaunar da ita yana cewa ‘Anti ta kulle ɗakinta ta tafi da mukullinta sai ta dawo za ta buɗe mana, ki yi kashin a nan.’ Ta sake direwa ta sauka daga kan toilet ɗin tana buga ɗuwawu har da juyi saboda yanda kashin ya matse ta tana cewa ‘Ka zo na nuna maka Abba ba ta rufe ba, a buɗe ɗakin yake ɗazu ma na shiga.’

    Kafin ya yi wani abu kashin ya ƙwace mata, ɗan kaɗan ya faɗo ya zame daga ɗuwawunta ya ɓata tsawon ƙafarta sanna ya dire a ƙasan toilet ɗin. Ya yi wuf ya ɗauketa ya daka mata tsawa yana cewa ‘Ki zauna a nan ki yi kashin nace, kalli yanda kika ɓata jikinki kika ɓata toilet ɗin da kashi.’

    Ta sake fashewa da kuka tana yi tana shessheƙa, takaici ya sa ko magana ba zai iya yi mata ba don haka ya ƙyale ta kawai yana tsaye tana rungume da ƙafarsa yana jira ta gama. Ko minti ɗaya ba ta yi ba tace masa ta gama kashin, ya leƙa toilet ɗin shi bai ga komai ba. Yace ‘Idan fa kika yi min kashi a wando zane ki zan yi Shukra gara ki gama kashin nan a nan.’

    ‘Na gama. Ya ɗauketa cak ya ajiye ta a wajen wanka, ya ɗauki sprayer ɗin yin tsarki ya fesa mata ruwan da ƙarfi ta yanda ruwan ya wanke kashin jikinta, sannan ya saɓi sabulu ya wanke mata da hannunsa. Ya ɗauke ta ya fitar da ita ya shirya ta ya kwantar da ita sannan ya koma banɗakin; ya tsaya daga bakin kofa ya ƙarewa banɗakin kallo.

    Ga guntun kashin da ta jefar a ƙasa sannan gashi duk ta shafe na jikinta a jikin toilet ɗin banɗakin har ya fara wari. Ya yi tsaki ya juya ya fice, jimawa kaɗan ya dawo ɗauke da tissue paper, ya warware kusan rabinta sannan ya yi amfani da ita ya ɗauke guntun kashin jefe a toilet ɗin. Sannan ya sake warwarowa ya goge toilet ɗin ya yi flushin sannan ya fito ya dawo parlor ya zauna cike da takaici da gajiya.

    A nan a parlor ɗin bacci ya kwashe shi, wataƙila saboda tsabar gajiya domin bacci ya yi masa nauyi sosai. Maganar Shukra ce ta farkar da shi wadda ta je tashinsa tana sanar da shi za ta sha shayi. Ya tashi zaune yana mittsike ido, ya lalubi waya ya duba lokaci; ƙarfe ukun dare saura.

    Haka ya tashi ya haɗo mata shayin ya zo ya ba ta ta shanye sannan ya ja hannunta suka koma ɗakin. A nan ya tarar ita da Nasreen duk sun riga sun yi fitsarinsu a kwance; ya canzawa Shukra kaya ya lallaɓa ya kwantar da ita a gefen da bai jiƙe ba kusa da Afaf. Ya ɗan tsaya ya ƙarewa ɗakin kallo, sai kuma ya juya ya fice.

    Gaba ɗaya kansa ya kulle; wai dama haka yaran nan suke ko kuwa don sun ga mahaifiyarsu ba ta nan ne kuma Khadeeja ba ta nan suka saka shi a gaba suka hana shi sakat, domin wasu abubuwan da suke yi ma kamar da gayya musamman Shukra.

    Har zai zauna a parlor ɗin kuma ya tuna sai ya dafa abinda zai yi sahur don haka y wuce kitchen, ya janyo indomie ya ɗebo park uku sannan ya nemi tukunya ya ɗora; Afaf da Habib sun yi ta fushi a kan jiya bai tashe su sahur ba don haka yau idan ya gama dafa abincin sai ya tashe su.

    Nan da nan ya dafa idomie ya zubawa kowa a plate ya ɗora a dining table sannan ya haɗawa kansa shayi. Bayan ya gama ya wuce ɗakinsu, ya kunna fitila sannan ya ƙarasa ya tashi Afaf, ta zauna a kan gadon tana mittsike ido sanna ya wuce ciki ya tashi Habib. Yana juyawa ya buɗe ido yace ‘Abba asuba ta yi ne?’

    ‘No da saura, sahur za mu yi tukunna ga indomie can na dafa.’ Ya ba shi amsa. Ya gyara kwanciya yana janyo abun rufarsa yana cewa ‘Ni ba zan yi azumi ba Abba, sai gobe.’ Ya rufe ido ya cigaba da baccinsa ba tare da ya sake bi ta kan Abban nasa ba. Afaf wadda take zaune a bakin gadonsu ta juyo tace ‘Abba wai sahur za mu yi.’

    ‘Eh.’ ‘To Abba ai jiya ne ya kamata mu yi azumi kuma ba ka tashe mu ba, ni ma dai gaskiya yau ba zan yi azumin ba sai gobe. Dama haka muke yi da Anti; mu yi ɗaya mu sha ɗaya.’ Ta faɗa cikin halin ko in kula. Ba ta ma tsaya ta saurari amsar shi ba ta koma ta kwanta ta rufe ido.

    Nan ya tsaya yana kallonsu cike da mamaki; wai su yaran nan me yake damunsu ne? yanzu za su ce za su yi abu kafin wani lokaci sun canza ra’ayi. Gaskiya ya jinjinawa mata, ai idan ba mace ba babu wanda zai iya raino; jiya fa Afaf fushi ta yi da shi saboda bai tashe ta ba amma yau kuma ita yake tashi tana ce masa wai yau bai kamata ta yi azumi ba.

    Yana fitowa daga ɗakin ya haɗa indomie ɗin ya juye a tukunyar ya rufe ya ajiye musu a kan idan gari ya waye sa ci abincin safe, sannan ya dawo ya ƙarasa sahur ɗinsa.

    Kamar yanda suka saba yau ɗin ma da tun asuba suka tashe shi a kan yunwa suke ji, haka ya shiga kitchen Afaf ta taimaka masa ya haɗawa kowa cereal domin duk sun ce ba za su ci indomie ba don ta yi sanyi kuma ba sa son ɗumame, da ya takura musu ma sai Nasree cewa ta yi ‘Abba kai fa idan ka dafa indomie ba ta daɗi, ka bari idan Anti ta dawo ta koya maka.’

    Don haka kawai sai ya mayar da indomie ɗin ya rufe. Tun wajen goma na safe yake sa ran shigowar Ummi don ya riga ya gaya mata yau ma ta zo, sai dai ga mamakinsa har wajen sha ɗaya saura ba ta shigo ba; gashi har na fara yi masa ƙorafin yunwa kuma ana ba shi warning ba za a ci indomie ba sai da taliya ko macaroni.

    Yana shirin fita ya je gidan su Ummin aka buga gate; ƙanwarta ce wadda suke kira Nana, wadda ba ta fi shekaru bakwai ba. Bayan ta gaishe shi tace ‘baba yace na gaya maka Ummi ba za ta sami zuwa wajen su Afaf ba yau don ta tashi da mura me zafi tana kwance, yace sai dai ko zuwa gobe idan ta sami sauƙi za ta shigo.’

    Jiki a sanyaye ya amsa ‘To, kice ina mata sannu kuma ki ce ina gaida Baban. ’Ya rufe kofar ya koma cikin gidan gwiwarsa a sanyaye; ya zai yi da yaran ga gidan kace-kaca musamman kitchen ɗin, ko ina kwanuka. Tukunna ma; mura fa aka ce Ummi take yi. Inna lillahi wa inna ialaihi raji’un! Allah ya sa yarinyar nan ba Covid-19 ta kwaso ba garin yawon tsiya, don tabbas idan ta kwaso to ta shafawa yaransa.

    ‘Subhanallah!’ ya faɗa a fili yana daf da ƙarasawa cikin gidan. Bayan ya shiga gidan ya yi musu bayanin Ummi ba ta da lafiya. Yana ji yana gani haka ya haƙura Afaf ta dafa musu jallof macaroni, bayan sun gama ci kuma ta kwaso wanke-wanke ta fice da shi waje ta wanko; duk da ƙoƙarinsa na hana ta amma haka ta dage ta wankesu.

    Sannan ta umarci Halifa da ya share cikin gidan wanda shi ma nan da nan ya yi, suka dawo suka zauna. Wunin ranar haka ya yi shi yana gyangyaɗi domin ko ya rufe ido da niyyar bacci haka wani zai rugo kai ƙara har Afaf ɗin ma, ko kuma a zo a ce masa ana buƙatar wabi abu; ita kam Shukra haka kawai ma da ta ga ya shiga ɗaki binsa take yi, idan kuam a parlor ne da ya rufe ido za ta kirawo sunanshi tace ya buɗe ido ta nuna masa wani abu.

    Haka har aka kusan magriba sannan ya samu da taimakon Afaf ya soya musu dankalin bature kuma ya dafa musu indomie ta ɗan yi daɗi. Wuni yaran suka yi suna ciye-ciye amma ko da ka sha ruwa ma saka shi suka yi a gaba ana cin abinci suna masa surutu da rigingimu kala-kala; shi dai zai iya cewa ba a hayyacinsa ya ci abincin nan ba. Haka ya dinga ci yana ƙwarewa.

    Ya cika bakinsa da dankali Shukra ta miƙe ta jefar da dankalin da yake hannunta tana dafe ɗuwawu tana cewa ‘Kashi Abba.’Ji ya yi wani malolo ya tokare masa maƙogoro; wai ita Shukra ba ta tashi kashi ne sai mutum yana tsaka da wata sabga? Lallai yanzu ya tabbatar Khadeeja tana da ƙoƙari don kusan tunda aka fara azumin nan sai ana tsaka da cin abinci sannan Shukra take cewa za ta yi kashi kuma ta tashi ta sakata; idan ma ta yi jinkiri shi ne yake nuna damuwarsa.

    Ya dubi Afaf wadda ya kula kamar ta ɓata rai ne yace ‘Yaya Afaf ki saka ƙanwarki a toilet ta yi kashi.’ Ta tashi a fusace ba tare da ta amsa ba ta dire kofin shayin da take sha a ƙasa, tana ɗaga kafa ta yi fatali da kofin shayin ya zube ya fallatsa ya ɓata Habib wanda yake kusa da ita. Ya miƙe a fusace yana nunata ‘Dalla malama ji yanda za ki ƙona ni da shayi saboda kashin wata.’

    Ita ɗin ma a fusace tace ‘To ka matsa mana, ko ba ka gani ne?’ Abbansu ya buɗe baki zai yi magana Shukra tace ‘Kashi Abba.’ Ya tuna yanda suka yi cikin dare ya tabbatar bai shirya wanke kashi a parlor ba don haka ya miƙe ya wuce su ya ja Shukra ya nufi banɗaki da ita. Sai da ta gama kashin ya wanke mata ya fito sannan ya saka su a gaba ya yi musu faɗa, ya sa Afaf ta gyara inda ta ɓarar da shayi.

    Ya kurɓi shayinsa da ya bari ya ji ya yi sanyi, haka dai ya haƙura ya shanye ya ɗan ƙara cin abincin. Haka ya haƙura ya nemi waje ya zauna yana tunani don zai iya cewa ba ƙoshi ya yi ba ya dai haƙura da abincin ne kawai, haka ya dinga bin su da kallo suna ta wasanninsu har loakcin kwanciyar bacci.

    A cikin wannan halin Mustapha ya ƙarasa kwanaki biyu shi da yaran a jigace, ga shi duk wanda ya yi atishawa ko tari a cikin yaran sai ya firgita saboda gani yake kamar corona ce ta kwantar da Ummi kuma su ma sun shafa a wajenta.

    Karanta Mijin Marigayiya Babi Na Bakwai

    Edita@rumasau-kallamu

  • Tarihin Kafuwar Ƙasar Kuwait

    Tarihin Kafuwar Ƙasar Kuwait

    Tarihin Kafuwar Kuwait, Gwagwarmayar Ɗorewarta da Ci Gaban Tattalin Arziƙinta

    1. Asalin Kafuwar Kuwait

    Kuwait ƙasa ce ƙarama a gabar Tekun Fasha (Persian Gulf). A ƙarshen ƙarni na 17 da farkon ƙarni na 18, ƙabilar Bani Utub daga Najd ta yi hijira zuwa yankin, inda suka kafa wani gari da ake kira Kuwait.

    A shekarar 1756, aka zaɓi Sabah bin Jaber a matsayin shugaba na farko, wanda ya kafa gidan sarauta na Al-Sabah. Wannan tsarin mulki ya cigaba har zuwa yau. A farkon lokaci, tattalin arzikin Kuwait ya dogara da cinikayya, kamun kifaye, da haƙo lu’u-lu’u (pearling).

    2. Dangantaka da Birtaniya da Kariya (ƙarni na 19 – 1961)

    A 1899, Sheikh Mubarak Al-Sabah (Mubarak the Great) ya rattaba hannu kan yarjejeniya da Birtaniya (Anglo-Kuwaiti Agreement). Wannan ya sanya Birtaniya ta kula da harkokin waje da tsaro, yayin da gidan Al-Sabah ya ci gaba da mulki a cikin gida.

    Wannan kariya ta kare Kuwait daga mamayar Usmaniyya da makwabta, amma ta rage mata cikakken ’yanci har zuwa ƙarshen ƙarni na 20.

    3. Samun ’Yanci da Tsarin Mulki (1961–1962)

    A 19 ga Yuni, 1961, Kuwait ta sami ’yancin kai daga Birtaniya. Sheikh Abdullah Al-Salim Al-Sabah (Father of the Constitution) ya jagoranci kafa kundin tsarin mulki a 1962, wanda ya samar da Majalisar Dokoki (National Assembly) – ɗaya daga cikin na farko a yankin Larabawa.

    4. Gano Mai da Juyin Tattalin Arziƙi

    An gano filin Burgan a 1938 – ɗaya daga cikin manyan filayen mai a duniya. Bayan fitar da mai cikin kasuwanci daga 1946, tattalin arzikin Kuwait ya sauya gaba ɗaya:

    Gina tituna, gidaje, asibitoci, da makarantu.

    Samar da ayyukan gwamnati da walwala.

    A 1960, Kuwait ta shiga cikin OPEC tare da sauran ƙasashen masu mai.

    5. Mamayar Iraƙi da Yaƙin Gulf (1990–1991)

    A 2 ga Agusta, 1990, Saddam Hussein ya mamaye Kuwait yana iƙirarin cewa ƙasar tana cikin Iraƙi. Wannan ya haifar da Yakin Gulf (Operation Desert Storm, 1991), inda haɗin gwiwar ƙasashen duniya ƙarƙashin jagorancin Amurka suka fatattaki sojojin Iraƙi.

    Illolin Mamayar:

    • Ƙonewar rijiya 700 na mai, gurɓacewar muhalli, da asarar arziƙi.
    • Kwace kuɗaɗen baitulmali da lalata ababen more rayuwa.
    • Bayan yaƙi, Kuwait ta fara sake gina tattalin arziki da gyara kayan more rayuwa.

    6. Sake Gina Tattalin Arziƙi da Vision 2035

    Bayan yaƙin, Kuwait ta ƙarfafa Kuwait Investment Authority (KIA), ɗaya daga cikin tsoffin asusun saka jari na gwamnati a duniya. Wannan ya taimaka wajen kare tattalin arziƙi daga dogaro da mai kawai.

    A 2017, aka ƙaddamar da Vision 2035 – “New Kuwait” domin rage dogaro da mai, haɓaka sashen ilimi, kiwon lafiya, da kasuwanci. Babban shirin gine-gine: Silk City (Madinat al-Hareer) da Jabr Al-Ahmad Bridge.

    7. Tsarin Kuɗi da Darajar Kuwaiti Dinar

    A lokacin ’yanci (1961), Kuwait ta ƙaddamar da Kuwaiti Dinar (KWD), wanda ya maye gurbin Gulf Rupee.

    Dinar ɗin ya samu ƙarfi saboda:

    1. Arziƙin mai mai yawa.

    2. Ƙananan bashi na gwamnati.

    3. Tsarin kuɗi mai tsauri (currency peg to basket of currencies).

    4. Babban asusun saka jari a waje (KIA).

    5. Ƙarancin jama’a idan aka kwatanta da kuɗin shiga.

    Jadawalin Kuɗaɗen Duniya (2025)

    Kudi = Daraja a USD (kimanta)

    • Kuwaiti Dinar (KWD) ≈ 3.25 USD
    • Bahraini Dinar (BHD) ≈ 2.65 USD
    • Omani Rial (OMR) ≈ 2.60 USD
    • Jordanian Dinar (JOD) ≈ 1.41 USD
    • British Pound (GBP) ≈ 1.27 USD
    • Euro (EUR) ≈ 1.09 USD
    • US Dollar (USD) 1.00 USD
    • Saudi Riyal (SAR) ≈ 0.27 USD

    Kuwaiti Dinar shi ne kudin da ya fi kowanne daraja a duniya a yau (2025).

    Kammalawa

    Kuwait ta tashi daga ƙaramin gari na kamun kifi da haƙo lu’ulu’u zuwa ƙasa mai arziƙin man fetur, daga nan kuma ta zama cibiyar siyasa da kuɗi a Gulf. Duk da mamayar Iraƙi da ƙalubale na dogaro da mai, ƙasar ta sake farfaɗo, ta kafa asusun saka jari na duniya, kuma a yau tana kan tafarkin bambance hanyoyin arziƙi ta hanyar Vision 2035.

    Alamar nasarar tattalin arziƙinta ita ce Kuwaiti Dinar – kuɗin da ya fi kowanne daraja a duniya.

    Karanta Gudunmawar Sarki Abdulazeez Da Birtaniya Wajen Kafa Ƙasar Saudi Arabia

    Edita@rumasau-kallamu

  • Addu’ar Sanya Sababbin Tufafi

    Addu’ar Sanya Sababbin Tufafi

     

    اللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنتَ كَسَوْتَنِيهِ، أَسْأَلُكَ خَيْرَهُوَخَيْرَ مَا صُنِعَ لَهُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ وَشَرِّ مَا صُنِعَ لَهُ

    Allahumma lakal hamdu anta kasautanihi ,as’aluka khairahu wa khaira ma suni’a lahu, wa a’uzu bika min sharrihi wa sharri ma suni’a lahu

    Ya Allah! Dukkan yabo ya tabbata gare Ka, Kai ne Ka tufatar da ni shi (wannan tufar). Ina roƙonka alherinsa da alherin abin da aka yi shi dominsa, kuma ina neman tsarinka daga sharrinsa da sharrin abin da aka yi shi dominsa.

    Karanta Yadda Ake Adduar Razana A Cikin Barci

    Edita@rumasau-kallamu

  • Yadda Nau’in Zazzaɓin Cizon Sauron Da Ke Shafar  Ƙwaƙwalwa Yake

    Yadda Nau’in Zazzaɓin Cizon Sauron Da Ke Shafar Ƙwaƙwalwa Yake

    A WANNAN LOKACIN NA ZAZZAƁIN MALARIA MUSAMMAN GA YARA YANA DA KYAU MUSAN YADDA ZA MU MAGANCE “CEREBRAL MALARIA” TA HANYAR HAƊAKAR MAGUNGUNAN ANTIMALARIAL DRUGS DA KUMA ANTIBIOTICS DRUGS

    Cerebral malaria wani nau’in zazzaɓin cizon sauro ne mai zafi wanda yake shafar ƙwaƙwalwar mutum. Yana kama yara da manya. Ƙwayar cutar “Plasmodium falciparum parasite” ce take haddasa shi, kuma tana shiga jikin mutum ne idan sauro mai ɗauke da ƙwayar cutar ya ciji mutum.

    Idan ƙwayar cutar ta shiga cikin jikin mutum, tana kai hari ne a kan jajayen ƙwayoyin jininsa (red blood cells), kuma ta toshe masa ƙananan jijiyoyin jini na cikin ƙwaƙwalwarsa. Hakan zai haifar da kumburin jijiyoyin da kuma rashin gudanar jini a cikinsu. Daga nan sai tsokokin ƙwaƙwalwa su lalace.

    Alamomin kamuwa da cutar cerebral malaria sun haɗa da:

    • Ɗaukewar numfashi (seizure),
    • Rikicewa (confusion),
    • Suma (coma),
    • Da lalacewar jijiyoyin jini na laka (neurological vessels damage).

    Idan aka tabbatar da kamuwa da cutar, to, ya zamo dole a ɗauki matakin gaugawa wajen magance ta domin a kaucewa rasa rayuwar maras lafiyan.

    Ƙwayar cutar cerebral malaria ta bambanta da sauran nau’ukan malaria, waɗanda mabambantan plasmodium parasites suke haddasawa. Sauran nau’ukan malaria ɗin sun ƙunshi:

    1. Plasmodium falciparum wanda yake haifar da zazzaɓi mai zafi, kuma shi ne yake haddasa yawancin mace-macen da malaria take kawowa a faɗin duniya.

    2. Plasmodium vivax wanda yake haifar da zazzaɓi mai yawan dawowa bayan an sha magani. Ƙwayar cutar takan zauna a cikin hantar mutum ne na lokaci mai tsawon, kuma hakan shi ne ya sanya take yawan dawowar.

    3. Plasmodium ovale wanda ba a cika samunsa a cikin al’ummarmu ba. Shi ma yana yawan dawowa.

    4. Plasmodium malariae wanda yake haifar da zazzaɓi maras tsanani. Sai dai zai iya zama a cikin jinin mutum na lokaci mai tsawo, ya riƙa sanyawa mutum rashin jin daɗi. Ma’ana, shi bai warke ba, kuma shi bai kwanta saboda rashin lafiyar ba.

    5. Plasmodium knowlesi, wanda yake kama dabbobi, musamman birai (macaque monkeys), amma zai iya kama mutum.

    Magance cerebral malaria yana buƙatar ɗaukar matakai na haɗakar magunguna saboda hatsarin cutar. Yin amfani da alluran jijiyoyi na antibiotics, kamar IV gentamicin da IV ceftriaxone, tare da magungunan malaria (antimalarial drugs), yana da manufa kamar haka:

    1. Kare maras lafiya daga kamuwa da cututtukan bacteria idan baya da su, ko kuma magance su idan yana da su (prevention or treatment of bacterial infections): wanda ya kamu da cuta mai tsanani irin cerebral malaria, garkuwar jininsa takan yi rauni sosai, kuma hakan yana iya bayar da dama ga cututtukan bacteria su shiga jikinsa su haɗu da na malaria ɗin su ƙara rikita jikinsa. Antibiotics kamar gentamicin da ceftriaxone za su taimaka wajen magance cututtukan bacteria ɗin.

    2. Ƙoƙarin kare maras lafiya daga kamuwa da haɗakar cututtuka (covering for potential coinfections): a yankunan da cutar malaria ta yi ƙamari (malaria endemic regions), akwai yiwuwar maras lafiya ya haɗu da wasu cututtukan bacteria. Saboda haka, yin amfani da waɗannan antibiotics ɗin ga maras lafiyan zai samar masa da kariya mai yawa (broad-spectrum coverage) daga cututtukan bacteria da suke cikin muhallin.

    3. Cututtukan da ake iya ɗauka daga asibiti (hospital-acquired infections): maras lafiyan da aka kwantar a asibiti, yana iya fuskantar hatsarin kamuwa da wasu cututtukan daban, na wasu marasa lafiya da suke cikin asibitin. Allurai na antibiotics za su taimaka wajen bayar da kariya daga kamuwa da waɗannan cututtukan.

    Don haka, a rinƙa yin haɗakar magungunan malaria da kuma magungunan antibiotics ga maras lafiyan da yake fama da cutar cerebral malaria, abu ne wanda yake dai-dai.

    Karanta Hanyoyin Shayar Da Jaririn Da Mahaifiyarsa Ta Rasu
    Edita@rumasau-kallamu

  • Nazari A Kan Tasirin Watsi Da Littattafan Hadisi A Cikin Addini Da Al’umma

    Nazari A Kan Tasirin Watsi Da Littattafan Hadisi A Cikin Addini Da Al’umma

    Gabatarwa

    A zamanin nan, wani sabon rikicin addini ya taso a wasu sassan Arewancin Najeriya game da asalin Aƙida da kuma tushen ilimin addini. Wasu mutane waɗanda ba su da zurfin ilimi a fannin ʿUlūm al-Ḥadith (ilimin hadisi) ko ʿUlum al-Din (ilimin addini) — suna kiran Musulmi da cewa su dogara da Alƙur’ani kaɗai, su watsar da Hadisi saboda suna ganin wasu hadisai “sun taɓa mutuncin Annabi ﷺ.

    ” Wannan ra’ayi, duk da cewa yana iya kama da tsoron Allah a zahiri, yana da matuƙar hatsari ta fuskar aƙida, ɗabi’a, da zamantakewa. Addinin Musulunci ya ginu ne a kan Alƙur’ani da Sunnah, waɗanda ba za a iya raba su ba. Watsi da Hadisi yana lalata asalin Musulunci kuma zai haifar da ruɗani da rarrabuwar kawuna a cikin al’umma.

    Alƙur’ani kansa ya umarci Musulmai da su bi Annabi ﷺ: ‘Kuma abin da Manzon Allah ya ba ku ku karɓa, abin da kuma ya hana ku ku guje masa.’ (Surat al-Ḥashr 59:7). Wannan aya ta tabbatar da cewa Sunnah ita ce tushe na shari’a da imani bayan Alƙur’ani. Annabi ﷺ ya ce: ‘An ba ni Alƙur’ani da wani abu makamancin sa tare da shi.’ (Sunan Abu Dawud, 4604). Wanda ya ƙi Hadisi, tamkar ya ƙi wani ɓangare na wahayi ne, yana kuma rushe tsarin Shari’a, ɗabi’a, da aƙida gaba ɗaya.

    A tarihi, ƙungiyoyin da ke ƙin Hadisi (Qur’aniyyah) sun taɓa fitowa a lokuta daban-daban. Dalilansu yawanci jahilci ne game da hanyoyin binciken hadisi, ko tasirin ra’ayoyin Turawa masu son lalata Musulunci. A yankin Arewacin Najeriya, wannan aƙida tana samun gindin zama musamman a wajen masu jahilci, ko masu son farin jini a idon jama’a. Suna ɗauka cewa ƙin Hadisi na kare mutuncin Annabi ﷺ, alhali kuwa hakan yana goge tarihin koyarwarsa da kyawawan halayensa.

    Mummunan Tasiri da Illolin Ra’ayin Watsi da Hadisi

    1.1 Lalata Imani da Shari’a — Ba tare da Hadisi ba, ba za a iya fahimtar Musulunci daidai ba. Hanyoyin Sallah, Zakka, Azumi, da Hajji duk daga Hadisi ake koyonsu. Rashin bin Hadisi yana kaiwa ga lalacewar ibada da rushewar addini.

    1.2 Rage Darajar Annabi ﷺ — Wanda ya ƙi Hadisi yana rage matsayin Annabi ﷺ a matsayin Manzo. Wannan yana saɓawa kalmar Allah da ta ce: ‘Bai yi magana daga son zuciyarsa ba, abin da yake furtawa wahayi ne da aka yi masa.’ (Surat an-Najm 53:3–4). Saboda haka, ƙin Hadisi yana nufin shakku cikin wahayi, wanda yana iya kai wa ga kufr al-juhūd.

    1.3 Rarrabuwar Kawuna da Ƙungiyoyi — Idan aka watsar da Hadisi, kowa zai fassara Alƙur’ani yadda ransa yake so. Wannan zai haifar da rarrabuwar ra’ayi da ƙungiyoyi masu saɓa wa juna. (Surat al-An‘ām 6:159)

    1.4 Raguwar Hankali da Ɗabi’a — Hadisi na ƙunshe da koyarwar ɗabi’a da halayen Annabi ﷺ. Idan aka watsar da shi, al’umma za ta rasa shugabancin ɗabi’a, za a samu ruɗani da raunin ruhi.

    1.5 Wulaƙanta Malaman Addini — Wa’azin irin wannan yana sa mutane su raina manyan malamai kamar Imam al-Bukhari, Muslim, da Ahmad ibn Hanbal. Wannan yana haifar da girman kai da rashin girmama ilimi.

    1.6 Tasirin Ra’ayoyin Yammacin Duniya — Yawancin masu ƙin Hadisi a yau suna bin hujjojin Turawa masu son cire Musulunci daga ikon Annabi ﷺ.

    A yankin Arewacin Najeriya, irin wannan ra’ayi yana jawo: ruɗani ga matasa; rashin haɗin kai a al’umma; rage girmamawa ga malamai; lalacewar tsarin karatun addini; da kuma rikicewar shugabanci.

    Gargadin Annabi ﷺ

    Annabi ﷺ ya yi gargaɗi da cewa: ‘Wani lokaci zai zo inda mutum zai zauna a kan gadonsa yana cewa: “Mu bi Alƙur’ani kaɗai; abin da muka samu halal a cikinsa, za mu ɗauka halal; abin da muka samu haram, za mu ɗauka haram.

    ” Lallai abin da Manzon Allah ya hana, kamar abin da Allah Ya hana ne.’ (Sunan Abu Dawud, 4604). Wannan Hadisi yana bayanin halin da ake ciki a yau kuma yana nuna cewa wannan tunani alama ce ta karkacewa daga hanyar gaskiya.

    Watsi da Hadisi ba ƙaramin kuskure ba ne hatsari ne ga asalin Musulunci. Yana rushe ginshiƙin Shari’a, yana wulaƙanta ikon Annabi ﷺ, kuma yana buɗe ƙofa ga ruɗani, sekularizm, da rarrabuwar kai.

    Don haka wajibi ne a ƙarfafa ilimi da fahimta mai kyau game da Hadisi, gina girmamawa ga malamai, da yin da’wah mai ilmantarwa don gyara wannan kuskuren. Wanda ya watsar da Hadisi, ya watsar da Annabi ﷺ. Alƙur’ani saƙo ne daga Allah, Sunnah kuma ita ce aikace-aikacen sa. Addinin Musulunci ba zai rayu sai da biyunsu tare.

    Rubutu da nazari: Huzaifa Mukhtar Muhammad

    Dalibin ilimi

    Karanta Manufar Rayuwar Duniya

    Edita@rumasau-kallamu

  • Hanyoyin Shayar Da Jaririn Da Mahaifiyarsa Ta Rasu

    Hanyoyin Shayar Da Jaririn Da Mahaifiyarsa Ta Rasu

    IDAN MAHAIFIYAR JARIRI TA RASU KUMA BABU HALI NA SIYAN MADARA TA GWANGWANI (FORMULA MILK) ZA KU IYA BIN WAƊANNAN HANYOYIN DOMIN SHAYAR DA JARIRIN:

    1. Samun uwa mai shayarwa: A nemi wata uwa da take shayarwa domin ta taimaka ta shayar da jaririn. Wannan ɗabi’a ce da ta dace da shari’ar Musulunci da al’ada.

    2. Madarar dabbobi: Idan babu uwa mai shayarwa, ana iya yin amfani da madarar shanu ko akuya, wacce aka tafasa ta domin kashe ƙwayoyin cutar da suke cikinta, sa’annan a gauraya ta da ruwa mai tsabta (dilution) domin samun sauƙin narkewarta a cikin jaririn.

    3. Yin dabarun zuwan ruwan nono: Mace tana iya neman izinin mijinta domin ta yi amfani da dabarun da ruwan nononta zai zo (induced lactation), domin ta shayar da jaririn.

    Karanta Dalilan Da Ke Sa Zubar Ruwan Nono Alhalin Babu Ciki Ko Goyo
    Edita@rumasau-kallamu

  • Dalilan Da Ke Sa Zubar Ruwan Nono Alhalin Babu Ciki Ko Goyo

    Dalilan Da Ke Sa Zubar Ruwan Nono Alhalin Babu Ciki Ko Goyo

    Abin da yasa na sake yin wannan rubutun shi ne ganin yawan tambayoyin da ‘yan-uwa mata suke ta yi a kan matsalar a kullum.

    Zubar ruwan nono babu ciki ko goyo yana faruwa ne saboda hauhawar sinadarin prolactin a cikin jikin mace. Akwai wata ƙaramar jaka (gland) wacce take maƙale a jikin ƙasan ƙwaƙwalwa, wacce ake kira “pituitary gland’, ita ce take samar da sinadarin prolactin ɗin.

    Idan jakar tana samar da sinadarin prolactin fiye da yadda jikin mace yake buƙata, to, shi ne hauhawar sinadarin prolactin wanda ake kira “hyperprolactinemia” a likitance. Idan kuma jakar tana samar da sinadarin prolactin ƙasa da abinda jiki yake buƙata, to, shi ne “hypoprolactinemia”.

    Idan kuwa prolactin yana zubowa daidai da halin da jikin mace yake buƙata, to, shi ne “normal physiological prolactin level”. Magana ta gama-gari ita ce, adadin yawan sinadarin prolactin da ake buƙata a jikin mace, bisa ma’aunin ɗakin binciken kimiyya (laboratory), shi ne:

    1. Macen da ba ta da ciki (non-pregnant woman): 25 micrograms per litre (mcg/L).

    2. Macen da take da ciki (pregnant woman): daga 80 zuwa 400 mcg/L.

    3. Macen da take shayarwa: daga 200 zuwa 400 mcg/L.

    NAU’IN RUWAN NONON DA YAKE ZUBO WA MACE SAKAMAKON HAUHAWAR SINADARIN PROLACTIN

    Idan mace tana da matsalar hauhawar sinadarin prolactin, to, ruwan nonon da zai riƙa zubo mata zai kasance kamar haka:

    1. Launi (colour): launinsa zai iya zamowa fari (whitish), ko garai-garai (clear), ko ɗorowa (yellowish).

    2. Kauri (texture): zai iya zamowa maras kauri (watery), ko mai danƙo (sticky).

    3. Yawan zuba (discharge frequency): zai iya zamowa yana zuba a kai-a kai (continuously), ko lokaci-lokaci (intermittently), ko sai an matsa (when nipple is squeezed).

    4. Ɗanɗano (taste): zai iya zamowa mai ɗanɗanon zaƙi-zaƙi (sweetened), ko gishiri-gishiri (salty), ko maras ɗanɗano (tasteless).

    YADDA HAUHAWAR SINADARIN PROLACTIN YAKE HANA MACE ƊAUKAR JUNA BIYU

    Yawanci mace mai hauhawar sinadarin prolactin takan kasa ɗaukar juna biyu. Dalili shi ne sinadarin yana haifar da abubuwa kamar haka:

    1. Hana mace iya saka ƙwan haihuwa (suppression of ovulation): hauhawar sinadarin prolactin yana hana jikin mace zubo da ruwan gonadotropin releasing hormones (GnRH) daga jakar thalamus wacce take cikin ƙwaƙwalwa (hypothalamus).

    Shi kuma GnRH dole sai ya zubo sa’annan jakar sinadarin pituitary wacce take cikin ƙwaƙwalwa za ta zubo da sinadarin luteinizing hormone (LH), wanda yake da matuƙar muhimmanci wajen bai wa mace damar saka ƙwan haihuwa (ovulation) da kuma yin al’ada yadda ya kamata (normal menstrual cycle).

    2. Rikicewar al’ada (irregular menstruation): hauhawar sinadarin prolactin yana haifar da rikicewar al’ada ko kuma ɗaukewarta gaba ɗaya. Hakan zai iya sanya ɗaukar juna biyu ya yi wahala.

    3. Rikita ayyukan jakar ƙwan haihuwa (interference with ovarian function): hauhawar sinadarin prolactin yana hana jakar kwan haihuwa ta yi aiki yadda ya kamata ta fuskar samar da ƙwan haihuwa da kuma yin girmansa.

    4. Rashin samar da yanayi mai kyau a mahaifa (impaired corpus luteum function): koda juna biyu ya samu, kuma ƙyanƙyasasshen ƙwan haihuwa ya shige cikin mahaifa, to, akwai buƙatar kyakkyawan yanayi domin rayuwar ɗan-tayi. Hakan zai yiwu ne idan jikin mace yana samar da sinadarin progesterone isasshe. Shi kuma progesterone ba zai samu ba sai idan halittar corpus luteum tana da kyau.

    A taƙaice, idan mace ta ga ruwan nono yana zubo mata alhalin babu ciki ko goyo, kuma ta daɗe sosai da yin yaye, to, ta je asibiti domin a yi bincike a tabbatar da daidaiton zubar ruwan sinadarin prolactin ɗinta. Amma akan samu matan da ruwan nononsu ba ya ɗaukewa kwata-kwata, kuma hakan ba ya hana musu ɗaukar juna biyu, sai dai ba su da yawa a cikin mata.

    ABUBUWAN DA SUKE HAIFAR DA HAUHAWAR SINADARIN PROLACTIN

    Su ne:

    1. Tsirowar ƙari a jikin jakar sinadarin pituitary (prolactinomas): wannan ƙari ne amma ba na cancer ba (noncancerous tumour) wanda yake sanya zubar ruwan sinadarin prolactin. Abubuwan da suke haddasa fitowar ƙarin prolactinomas su ne gado, hauhawar sinadarin estrogen, juna biyu, wahalhalun bayan haihuwa, cututtukan jakar sinadarin pituitary.

    2. Laulayin amfani da magunguna (medication side effects): yin amfani da magungunan cututtukan ƙwaƙwalwa (antipsychotics), ko magungunan rage damuwa (antidepressants) ko magungunan hawan jini (antihypertensives), ko magungunan hana tashin zuciya da amai (antinausea), duk suna iya haifar da hauhawar sinadarin prolactin.

    3. Rashin yin aikin jakar sinadarin thyroid yadda ya kamata (hypothyroidism): wannan yana faruwa ne sakamakon yin tiyata a jakar thyroid, ko ƙarancin sinadarin iodine, ko gado, ko laulayin hasken na’urar hoton x-ray, ko nisan shekaru.

    4. Daɗaɗɗen ciwon ƙoda (chronic kidney disease): idan ƙoda ba ta yin aikinta yadda ya kamata na sarrafa sinadarin prolactin, to, akwai yiwuwar ya hauhawa ya haddasa zubar ruwan nono.

    5. Ɗaukar juna biyu da shayarwa (pregnancy and breastfeeding): samun juna biyu da shayarwa suna sanya hauhawar sinadarin prolactin domin samun isasshen ruwan nono ga jariri. Wasu matan sukan yi tazarce kamar yadda na faɗa a sama. Ma’ana, ko da sun yi yaye, to, sinadarin prolactin ɗin ba zai sauka ba. Don haka za su cigaba da ganin zubar ruwan nono har su sake samun wani cikin. Wannan ba matsala ba ne Insha Allah.

    6. Damuwa da kuma ayyukan motsa jiki mai tsanani (stress and excessive physical exercise): idan mace tana yawan shiga cikin yanayin damuwa, to, akwai yiwuwar sinadarin prolactin ɗinta ya hauhawa. Haka nan idan tana yin ayyukan motsa jiki mai yawa.

    7. Hauhawar sinadarin prolactin wanda aka kasa gane asalinsa (idiopathic hyperprolactinemia): akwai lokacin da mace za ta sami hauhawar sinadarin prolactin, kuma duk binciken da za a yi, amma daga ƙarshe sai a kasa gane abinda ya haddasa shi.

    DALILIN DA YASA HAUHAWAR SINADARIN PROLACTIN YAKE DA WUYAR MAGANI

    Mata masu yawa suna yin ƙorafin cewa sun yi amfani da magunguna da yawa har sun gaji, amma matsalar zubar ruwan nono ba ta sake su ba. Lallai warkar da matsalar yana da wahala saboda dalilai kamar haka:

    1. Rashin iya gano ainihin abinda ya haifar da matsar (inability to diagnose the root cause): matuƙar likita bai yi binciken ƙwaƙwaf wajen gano abinda ya haifar da hauhawar sinadarin prolactin ba, to, zai yi wahala a magance ta cikin sauƙi. Za a yi ta magani daban kuma ciwo daban. Ma’ana, ya kamata a bibiyi dukkan abubuwan da na faɗa a sama ɗaya-bayan-ɗaya har a gano tushen matsalar.

    2. Girman ƙarin prolactinomas (tumour size): Idan fitowar ƙarin prolactinomas ne ya haifar da matsalar, to, girman ƙarin zai iya shafar saurin warkewa ko rashin warkewar matsalar. Ma’ana, idan ƙarin ƙarami ne, to, zai fi sauƙin warkarwa. Idan kuwa ya girma, to, sai an dage da shan magani. Ƙila ma sai an yi aikin tiyata.

    3. Amsar da jikin mace yake yi wa magani (medication tolerance): halittar jikin mutane ta bambanta, wani yana da saurin amsar magani, wani kuwa akwai wahalar amsar magani. Magungunan da aka fi yin amfani da su wajen magance zubar ruwan nono su ne bromocriptine ko cabergoline. Jikin mace ya bambanta wajen saurin amsa ko rashin amsarsu.

    Karanta Abubuwan Da Ke Haddasa Rashin Zuwan Al’ada (AMENORRHEA)
    Edita@rumasau-kallamu